Кіріспе

Анона туысының жеміс беретін түрлері, таза қанды жарыс жылқысы.

Черимоя (Annona cherimola), сонымен қатар чиримоя және инка халқының chirimuya деп атаған жеміс ағашы, Annonaceae тұқымдасына жататын жеміс өсімдігі, оның ішінде жақын туыстары – шие және қызанақ кіреді. Бұл өсімдіктің Эквадор мен Перуде табиғи түрде өсетіні бұрыннан белгілі болған, сондай-ақ Анд таулары мен Орталық Америкада өсірілген. Дегенмен, жақындағы болжамдар оның Орталық Америкада пайда болғанын көрсетеді, себебі осы аймақта оның көптеген жабайы туыстары кездеседі. Черимоя тропикалық және субтропикалық аймақтарда, Орталық Америка, Оңтүстік Американың солтүстігі, Оңтүстік Калифорния, Оңтүстік Азия, Австралия, Жерорта теңізі аймағы және Солтүстік Африка сияқты жерлерде өсіріледі. Америкалық жазушы Марк Твен черимояны "адамдар таныған ең дәмді жеміс" деп атаған. Жемістің кремовой текстурасы оған "құймақ алма" деген қосымша атау берді.

Өсімдіктер

Испанияның Гранада-Малага тропикалық жағалауындағы шеримоя – Еуроодақтың қорғалған атау тегі бар «Fino de Jete» сортының жемісі. «Fino de Jete» жемістерінің қабығы Impressa типіне жатады, жиектері тегіс немесе сәл ойысқан болады. Жемісі дөңгелек, сопақ, жүрек немесе бүйрек пішіндес келеді. Тұқымдары карпельдердің ішінде орналасқандықтан, оңай ажыратылмайды. Дәмі жоғары тәттілік пен жеңіл қышқылдықтың үйлесімін береді, ал ерітілген қанттың мөлшері 17° Bx-тен аспайды. Бұл сорт географиялық аймақта өңделіп, қаптамаланады, себебі «бұл өте нәзік, тез бұзылатын жеміс және оның қабығы механикалық зақымдануға, мысалы, үйкеліске, соққыға және т.б. өте сезімтал. Жемісті қолмен жинаудан бастап, қоймаға жеткізуге дейін, яғни 24 сағат ішінде ең жоғары сақтықпен ұстау қажет. Қайта қаптауға немесе қосымша өңдеуге қатаң тыйым салынған».

Көбейту

Ағаш тропиктерде өседі, мұзға сезімтал болғанымен, суық температура кезеңдері болуы қажет, әйтпесе ағаш біртіндеп ұйықтап қалады. Жемістердің жұмсақ болуын болдырмау және оның жеуге жарамдылығын сақтау үшін оларды сақтау қажет. Жемісті салқындатып, қасықпен жеуге болады, осылайша ол "мұздақ жемісі" деген есімді алды. Чили және Перуде оны мұзқаймақ пен йогурт дайындау үшін жиі пайдаланады. Жеміс піскенде, оның жаңа, толық піскен жасыл-сары түсі болады, текстурасы жұмсақ піскен алмұрт немесе папайя сияқты. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы осы ұжымдық белгілерді "ұжымдық белгіні пайдаланатын әр түрлі кәсіпорындардың тауарлары мен қызметтерінің географиялық шығу тегін, материалы, өндіріс тәсілдерін немесе басқа да ортақ сипаттамаларын ажырататын белгілер" деп анықтады. Камбе – Перудің Уарочири провинциясындағы аңғар, онда хиримоя өсіруге қолайлы климаттық жағдайлар бар. Камбе аңғарында өсірілген жемістердің сапасы жоғары, олардың жемісі үлкен, қабығы жұмсақ, тұқымдық индексі төмен (100 грамм жеміске шаққандағы тұқым саны) және қоректік құндылығы жоғары. 1997 жылы Лиманың биік тауларындағы ауылдық қауымның шаруасы Матильдо Перес жеке өтінішпен Перудің Бәсекелестікті қорғау және зияткерлік меншік ұлттық институтына (INDECOPI) «Chirimoya Cumbe» тауар таңбасын тіркеуге өтініш берді. Өтініш қабылданбады, себебі бір жеке тұлғаға атау бойынша эксклюзивті құқық беруге болмайды. Перес мырза тағы да INDECOPI-ге келді, бұл жолы Камбе вице-мэрі бастаған делегациямен бірге «Chirimoya Cumbe» атауын тауар таңбасы ретінде тіркеу үшін, бұл Лима қауымдастығына «Cumbe» атауына қатысты эксклюзивті құқық береді. INDECOPI қызметкерлері «Chirimoya Cumbe» – бұл тауар таңбасы емес, шығу тегінің атауы екенін түсіндірді. Нақтырақ айтқанда, «Cumbe» сөзі – перуандық шығу тегі бар атау, өйткені Камбе аңғары – бұл Чиримояға ерекше қасиеттер беретін географиялық аймақ. Камбе халқы шығу тегінің атауын ұсынудан бас тартты: «Шығу тегінің атаулары бойынша мемлекет иесі болады және оны пайдалануға мемлекет рұқсат береді, сондықтан біз қарсымыз. Біз мемлекеттің «Cumbe» атауына ие болуын қаламаймыз». Шешімдерді ұзақ іздегеннен кейін «Chirimoya Cumbe» «ұжымдық белгі» ретінде тіркелуі керек деп ұсынылды, оның иелері Камбе халқы болады және олар өздері белгілейтін ережелерге сәйкес пайдаланылады. 2022 жылы «Chirimoya Cumbe» атауының өзіне тән логотипі бар және Санто Торибио де Камбе ауылының атынан (Халықаралық жіктемелердің 31-сыныбында) ұжымдық белгі ретінде тіркелген.