Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан Гийом, барон Хайд де Невиль (24 қаңтар 1776 – 28 мамыр 1857) – француз аристократы, дипломат, дәрігер және саясаткер, 1815 жылдан 1821 жылға дейін АҚШ-тағы Франция елшісі қызметін атқарды.
Jean Guillaume, baron Hyde de Neuville (24 January 1776 – 28 May 1857) was a French nobleman, diplomat, physician and politician who served as the French ambassador to the United States from 1815 to 1821.
Ерте өмір
Жан Гийом Хайд 1776 жылғы 24 қаңтарда Нивердегі Ла-Шарит-сюр-Луар қаласында дүниеге келді. Ол ағылшын тегі бар француз Гийом Хайдтың ұлы болды, оның якобит аталары 1745 жылғы көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Чарльз Эдвард Стюартпен бірге Ұлыбританиядан Францияға қашқан. Ол 16 жасқа дейін Париждегі Кардинал Лемойн колледжінде оқыды, содан кейін жас кезінен бастап саясатқа қатысты. 1793 жылы Француз революциясы басталғаннан кейін Хайд Жозеф Фуше айыптаған адамды Невер революциялық трибуналы алдында сәтті қорғады. Сол жылдан бастап ол француз корольдық отбасының құпия агенты болып жұмыс істеді, 1796 жылы Берридегі республикалық үкіметке қарсы сәтсіз корольдік көтеріліске қатысты. 1799 жылғы 9 қарашадағы 18 Брумер төңкерісінен кейін "Пол Ксавье" деген атпен Бурбон әулетіне Францияға оралуға Наполеонды көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.
Jean Guillaume Hyde was born in La Charité sur Loire, Nièvre on 24 January 1776. He was the son of Guillaume Hyde, a Frenchman of English descent whose Jacobite ancestors fled from Great Britain to France with Charles Edward Stuart after the failure of the rising of 1745. Growing up, he studied at the Collège du Cardinal Lemoine in Paris before becoming involved in politics at the young age of 16. In 1793, after the outbreak of the French Revolution, Hyde successfully defended a man denounced by Joseph Fouché before the Revolutionary Tribunal of Nevers. From that year onwards, he worked as a secret agent of the French royal family, taking part in a failed 1796 royalist uprising against the Republican regime in Berry. After the Coup of 18 Brumaire on 9 November 1799, using the pseudonym "Paul Xavier", he unsuccessfully attempted to persuade Napoleon to allow the House of Bourbon to return to France.
Шөгеру және қайту
Француз консулдығы мен Бірінші француз империясы кезеңінде ол Лионда "Роланд" псевдонимін қолданып медициналық тәжірибе жасады және жалпы халық арасында вакцинацияны ілгерітуі үшін билік тарапынан алтын медальмен марапатталды. 1800 жылдың 24 желтоқсанында Наполеонға қарсы жасалған, Сен-Никез көшесіндегі қастандық ретінде белгілі болған сәтсіз қастандықтан кейін, Гайд қысқа мерзімге қастандық жасаушылармен байланысты болды деген айыптамаға ұшырады, бірақ бұл айыптама кейін алынып тасталды. 1806 жылы Наполеон оған Француз революциясы кезінде тәркіленген мүліктері үшін АҚШ-қа эмиграциялау шартымен ақшалай өтемақы ұсынды. Ұсынысты қабылдаған Гайд Нью-Джерси штатының Нью-Брансуик қаласының жанында қоныстанды, ал оның үйі кейіннен АҚШ-тағы француз роялистерінің эмигранттарының бас қосып кездесетін орнына айналды. 1813 жылы ол өзінің досы Жан Виктор Мари Мороға Наполеон соғыстарында Ресей императорлық армиясында қызмет ету ұсынысын қабылдауға көмектесті. 1814 жылы Францияда Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін, Алтыншы коалиция соғысы аяқталған соң Гайд АҚШ-тан туған жеріне оралды.
During the periods of the French Consulate and the First French Empire, he practised medicine in Lyon using the pseudonym "Roland", and was awarded a gold medal by the authorities for promoting vaccination efforts among the general public. After a failed assassination attempt against Napoleon, known as the plot of the rue Saint Nicaise, occurred on 24 December 1800, Hyde was briefly accused of being involved with the plotters before the accusation was withdrawn. In 1806, Napoleon offered him monetary compensation for his estates which were confiscated during the French Revolution on the condition that he emigrate to the United States. Accepting the offer, Hyde settled down near New Brunswick, New Jersey, and his residence subsequently became a meeting point for French royalist exiles in the U. S. In 1813, he helped his friend Jean Victor Marie Moreau accept an offer to serve in the Imperial Russian Army in the ongoing Napoleonic Wars. After the War of the Sixth Coalition ended with a Bourbon Restoration in France in 1814, Hyde returned to his country of birth from the United States.
Дипломатиялық мансап
Францияға келгеннен кейін Хайд жаңадан қалпына келтірілген король Людовик XVIII оны дипломат етіп тағайындады және жеңілген Наполеонды Елбадан гөрі алысқа жөнелтуге Ливерпуль министрлігін көндіру үшін Лондонға жіберді. Бірақ, оның британдықтармен келіссөздері 15 наурызда Наполеонның Елбадан Францияға оралуымен тоқталды. Ватерлоо шайқасында жеңілгеннен кейін Наполеон Сент-Хеленаға жер аударылды. 1816 жылдың қаңтарында Хайд АҚШ-тағы француз елшісі болып тағайындалды және Вашингтон қаласына көшіп, қызметінің алғашқы қадамы ретінде АҚШ үкіметімен сауда шартын жасасты. Хайд АҚШ президенті Джеймс Монромен жаман қарым-қатынаста болды, Монро оны "жақтырмады", бірде "жағымсыз және ашулы" десе, енді бірде "әлжуаз" және "әдепсіз" деп сипаттады. Хайдтың дипломатиялық мансабында басқа да осындай оқиғалар болды, мысалы, Вирджиния сенаторы Джеймс Барбурды кешкі асқа шақырып, мас күйінде бірнеше сағат кешіккені үшін оны ренжітті. Ол сондай-ақ губернатор Джеймс Паттон Престонның әйелі Энн Престонды ренжітті, өйткені ол есікті оның бетіне жапқанда, Энн Хайдтың оны ашық ұстағанын күткен еді. 1817 жылдың қаңтарында Оңтүстік Каролина сенаторлары Уильям Смит пен Джон Гейллардпен бірге тамақтану кезінде Хайд көп мөлшерде алкоголь ішкеннен кейін тіл тигізіп, қатты ішек қысты. Ас ішкеннен кейін Смит пен Гейллард Хайдты танудан бас тартты. 1820 жылы мемлекеттік хатшы Джон Куинси Адамс оны Францияға қайтаруды ұсынды, ал келесі желтоқсанда Хайд саяси және жеке даулардан туындаған ұзақ созылған жанжалдың нәтижесінде АҚШ-тағы британдық елші Стратфорд Каннингпен төбелес етіп жаздағандықтан қызметінен босатылды. Францияға оралғаннан кейін Хайд Осман империясындағы француз елшісі болып қызмет ету ұсынысынан бас тартты және 1822 жылдың қарашасында Косне сайлау округінен депутаттар палатасына сайланды. Португалияда болған кезде британдық дипломатиялық ықпалды ығыстыруға жасаған тырысы (Мигель бастаған сәуір көтерілісіне байланысты 1824 жылдың 30 сәуірінде) португалиялық үкіметке британдықтардан әскери араласу үшін көмек сұрау туралы ұсыныс жасаумен аяқталды. Хайд Ливерпуль министрлігінің бұл өтінішті қабылдамайтынын күтті, өйткені британдықтар еуропалық істерге араласпау принципін жариялаған еді, бұл Францияға британдықтар бас тартқан араласуды жүзеге асыруға мүмкіндік берер еді. Бірақ, Хайдтың жоспарлары сәтсіз аяқталды, өйткені 1822 жылғы Португалия Конституциясын мақұлдамаған париждік реакциялық саясаткерлер Португалияға француз әскерін кіргізуді қолдаудан бас тартты. Бұл Португалиядағы Хайдтың саяси ықпалының әлсіреуіне әкелді, ол көп ұзамай Парижге оралып, депутаттар палатасындағы қызметін жалғастырды. 1829-1830 жылдары Жюль де Полиньяк министрлігі кезінде ол 1814 жылғы Хартияны сақтауды жақтағандықтан оппозициялық саясаткер болып қайтадан көзге түсті. Бірақ, 1830 жылғы шілде революциясынан кейін ол заңды Бурбон әулетінің француз тағына талап етуіне қарсылық білдіріп, депутаттар палатасынан кетті. Король Людовик Филипп I билік құрған кезде Хайд әйелі Анна Маргарита Хайд де Невилльмен Сансер маңындағы өз мүлкінде тыныш өмір сүрді. 1837 жылы ол Франция үкіметінің АҚШ-пен жаңа сауда шартына қол қою мүмкіндігін талқылауға қатысып, осы мәселе бойынша бірнеше памфлеттер жазып, жариялады, оның бірі "Францияның АҚШ-пен саудасы туралы ойлар" деп аталды. 1857 жылдың 28 мамырында Парижде қайтыс болды. Оның "Естеліктер мен сувенирлер" атты естеліктері оның немерелерімен жинақталып, 1888 жылы үш томдық жинақ ретінде жарық көрді.
After arriving in France, Hyde was appointed as a diplomat by the newly restored King Louis XVIII and sent to London in order to persuade the Liverpool ministry to transfer the defeated Napoleon to a remoter place of exile than Elba, where he had been sent to. However, his negotiations with the British were cut short by Napoleon's return from Elba to France on March 15. After Napoleon was defeated at Waterloo, he was exiled to Saint Helena instead. In January 1816, Hyde was appointed to serve as the French ambassador to the United States, moving to Washington, D. C. where he negotiated a commercial treaty with the U. S. government as his first action in office. Hyde grew to have a hostile relationship with U. S. President James Monroe, who "despised" him, with Monroe referring to Hyde on one occasion as "disagreeable and ill tempered" and on another as "overly delicate" and "obscene". Hyde's diplomatic career was also punctuated with other such mishaps, including offending Virginia senator James Barbour when he invited Barbour to dinner and proceeded to arrive drunk and several hours late. He also offended Ann Preston, wife of Governor James Patton Preston, when he allowed a door to slam into her face when Ann had expected Hyde to hold it open. On another occasion, while dining with South Carolina senators William Smith and John Gaillard on January 1817, Hyde grew verbally abusive and loudly belched after consuming large amounts of alcohol. After the dinner, both Smith and Gaillard refused to acknowledge Hyde ever again. In 1820, Secretary of State John Quincy Adams suggested he be sent back to France, and in the following December, Hyde was relinquished of his posting after almost coming to blows with British ambassador to the United States Stratford Canning over a long simmering dispute stemming from political and personal differences. After Hyde returned to France, he declined an offer to serve as the French ambassador to the Ottoman Empire, and in November 1822 was elected to the Chamber of Deputies, representing the constituency of Cosne. While in Portugal, his efforts to supplant British diplomatic influence there culminated (in connection with the April Revolt led by Miguel on 30 April 1824) in his suggestion to the Portuguese government that a request to be sent to Britain for a military intervention. Hyde planned for the Liverpool ministry to refuse this due to the British having proclaimed a principle of non interventionism in European affairs, which would allow France to then be in a position to undertake an intervention that Britain had declined. However, Hyde's plans came to naught when reactionary politicians in Paris, who disapproved of the Portuguese Constitution of 1822, refused to support a French intervention in Portugal. This led to a collapse of Hyde's political influence in Portugal, and he soon returned to Paris and resumed serving in the Chamber of Deputies. During the ministry of Jules de Polignac from 1829 to 1830, he again became an opposition politician, advocating for continued observance of the Charter of 1814. However, after the 1830 July Revolution, he resigned from his position in the Chamber of Deputies in protest against the exclusion of the legitimate Bourbon family line from the French throne. During the reign of King Louis Philippe I, Hyde settled down to a quiet life on his estate near Sancerre with his wife Anne Marguerite Hyde de Neuville. In 1837, he took part in the discussion over the possibility of the French government signing a new commercial treaty with the United States, writing and publishing several pamphlets, including one titled Observations on the commerce of France with the United States, on the issue. On 28 May 1857, he died in Paris. His memoirs, titled Memoirs and souvenirs, were compiled from his notes by his nieces and published in 1888 in three volumes.