Кіріспе

Бразилиялық популяр музыка (Música popular brasileira, Popular Brazilian Music) немесе MPB – Бразилиядағы босса-новадан кейінгі қалалық популяр музыкадағы бағыт, ол самба, самба-кансао және баиао сияқты Бразилияның ерекше стильдерін қайта қарастырады, оларды джаз және рок сияқты шетелдік ықпалдармен үйлестіреді. Бұл қозғалыстың өкілдері – Хорхе Бен-Жор, Каэтано Велосо, Гал Коста, Джаван, Новос Байанос, Том Жобим, Чико Буарке, Белхиор және Элис Регина сияқты көптеген бразилиялық әртістер. Олардың жеке стильдері жанр ішінде жаңа бағыттар тудырды. Бұл термин көбінесе 1960 жылдардың соңында пайда болған, Бразилия тамырларына ие және "дауыс пен гитара стилінде" орындалатын кез келген музыканы сипаттау үшін қолданылады. MPB аясында тропикалия деп аталатын, қысқа ғана уақытқа ғана таралған, бірақ әсерлі көркемдік қозғалыс пен самба-рок музыкасы дамыды. MPB әндерінің ерекшелігі – олардың гармониялық күрделілігі мен терең мағыналы сөздері. Бұл Бразилияның популяр музыкасы мен поэзиясы арасындағы байланысты еске түсіреді, ол 1920 жылдан бері мәдени маңызға ие. Сондай-ақ, ол Бразилияның халық музыкасынан тақырыптарды алады, мақсаты – Бразилия мәдениетін көрсететін музыкалық стильді жасау. 1970 жылдары бұл ерекшеліктер стильге интеллектуалдық бедел берді, оны би үшін емес, өнер ретінде тыңдауға ынталандырды, сол кездегі басқа популяр музыкадан ерекшелендірді. Дегенмен, бұл әрқашан солай болған жоқ, Хорхе Бен-Жор сияқты әртістердің музыкасы оның дәлелі, олардың көптеген әндері би музыкасы санатына жатады. Rolling Stone Brazil журналының "100 ең үздік бразилиялық альбом" тізіміне енген альбомдардың көпшілігі MPB стилінде.

Тарих

MPB, шамамен "стиль" ретінде түсінілетін музыка, 1960 жылдардың ортасында пайда болды. Бұл аббревиатура босса-нованың басталуымен, дамуымен және эволюциясымен бірге пайда болған электрлі емес музыка түрлеріне қолданылды. MPB әртістері мен тыңдаушылары көбінесе интеллектуалдық және студенттік топтармен байланысты болды, соның салдарынан MPB кейін "университет музыкасы" деп аталды. Уақыт өте келе, MPB анықтамасы Бразилияда танымал болған музыканың кең ауқымын қамтыды, соның ішінде бастапқыда шетелдік тегіне байланысты оған жатқызылмаған рок музыкасын да.

Алғашқы табыстар

Босса-нова сияқты, MPB дәстүрлі стильдерден шабыттанған «ұлттық» бразилиялық музыканы жасауға тырысты. MPB 1960-шы жылдары бірнеше теледидарлық музыка фестивальдарының арқасында елеулі әсер етті. MPB-нің бастауы көбінесе Элис Регинаның Винисиус де Мораес пен Эду Лобоның «Аррастао» шығармасын орындауымен байланысты. 1965 жылы, 20 жасқа толғаннан кейін бір ай өткен соң, Элис бүкіл елге таратылған Festival de Música Popular Brasileira фестивалінде өнер көрсетті. Элис «Аррастао» әнін жазып, оны сингл ретінде шығарды, ол сол кезде бразилиялық музыка тарихындағы ең көп сатылған сингл атанды және оны танымал есімге айналдырды. Бұл MPB-ді бразилиялық аудиторияға жеткізіп, көптеген әртістер жылдар бойы осы стильде өнер көрсетті. 1960-шы және 1970-шы жылдардағы Бразилиядағы экономикалық өсімнің арқасында жұмысшы және орта таптың саны артып, теледидарға қолжетімділік жоғарылады, бұл MPB-ні тұтыну мен таратудың маңызды құралына айналды. Festival de Música Popular Brasileira сияқты музыкалық көрсетулер үлкен жетістікке жетті, ал TV Record және FIC телеарналары рейтинг үшін күшті бәсекелестікке түсіп, бразилиялық халықтық музыканың аудиториясын кеңейтті. Атап айтқанда, O Fino da Bossa және Jovem Guarda шоулары көп назар мен мақтауға ие болды, ал біріншісі MPB-нің құрылуына үлес қосты деп есептеледі. Екеуінің де сәттілігі тікелей эфирде жанды музыка фестивальдарын өткізуге мүмкіндік берді. Бұл шаралар жарыс сипатында болды, әртістер алдымен ұзақ іріктеу процесінен өтіп, тек содан кейін судьялар алдында және тікелей эфирде өнер көрсету мүмкіндігіне ие болды. Музыкалық фестивальдер көрермендер санын одан әрі арттырып, әртістердің эфир уақыты үшін және телеарналардың жоғары рейтинг алуы үшін бәсекелестігін күшейтті.

Телневелалардағы МПБ

1970-ші жылдардың басындағы бразилиялық теленовелаларда сол кездегі танымал әртістердің, мысалы Элис Регина, Гилберто Гил және Каэтано Велозо сияқты MPB хиттері саундтректерде орын алды. Теленовелалар үлкен коммерциялық сәттілікке жетті, саундтректердің CD-лері сатылым тізімдерін тұрақты түрде жеңіп отырды. MPB жанры дамып, әртараптанған сайын теленовелалардың саундтректері де өзгерді, MPB әртістерімен қатар рок музыкасы және кең таралған поп сияқты сол стильге жатпайтын жаңа әндер де енгізілді. Сол кезде теленовелалардың бразилиялық эстрада музыкасын қалыптастыруда тым үлкен рөл атқаратыны туралы алаңдаушылық болғанына қарамастан, олар бүгінгі күнге дейін MPB-ні үздіксіз таратудың жалғыз қоғамдық платформаларының бірі болып табылады. Бразилиялық теленовелалардың кең таралған сәттілігі оларға халықаралық нарыққа жол ашты, олардың саундтректері, көбінесе MPB әндерін қамтиды, шетелде де коммерциялық табысқа қол жеткізді.

MPB 1960-шы жылдардан кейін

1970-ші жылдардың басында музыка сияқты өнер түрлеріне мемлекеттік цензураның күшейгенінен кейін, әртістер шығара алатын музыка әлдеқайда шектелді, ал заңмен белгіленген стандарттарға бағынбағандар елден қууға ұшырау қаупіне тап болды. Нәтижесінде, инновациялық әртістер мен әндердің саны, сондай-ақ бағдарламалардың рейтингі де төмендеді. Дегенмен, телеарналар мен дискілік компаниялар 1960-шы жылдардағы музыка фестивальдерінің стандарттарына сай келетін музыканы іздеуді жалғастырды, соның бір мысалы – Abertura телефестивалі. Abertura көптеген жаңа таланттарды таныстырса да, баспасөз оларды 1960-шы жылдардағы MPB деңгейінде деп санамады. Осыдан кейін ән мен өнерді таратудағы теледидардың рөлі туралы пікірталас туды. Бір жағынан, кейбір теледидар продюсерлері Бразилияның халық музыкасының шығармашылығын қайта жандандыруды өздерінің міндеті деп есептеді. Бұл пікірге қарсы шыққандар, қазіргі шығармашылық потенциалдың ең жақсы бөлігі музыка фестивальдерінде таусылғанын, ал MPB-нің үздіксіз өндірісі индустрияға пайдадан гөрі зиян келтіретінін айтты. Осыған қарамастан, теледидар мен дискілік компаниялар 1960-шы жылдардағы музыка фестивальдерін қайта жаңғыртуға тырысып, 1980-ші жылдарға дейін түрлі бағдарламалар ұйымдастырды, бірақ олардың табысы шамалы болды. 2000-шы жылдардың басында IBM компаниясы интернет-фестивальдер ұйымдастырды, онда дауыс беру жюри емес, көрермендер онлайн жүргізді. Бұл әрекет екі он жыл бұрынғы теледидарлық әрекеттерден жақсы нәтиже берді, бірақ 1960-шы жылдардағы бағдарламалардың кең ауқымды табысына жете алмады.