Кіріспе

Канад тілі (ಕನ್ನಡ) – Карнатакада (ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರುನಾಡು) сөйленетін тіл. Карнатака Үнді әдебиеті үшін берілетін ең жоғары награда саналатын сегіз Джнянапитх (ಜ್ಞಾನ ಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ) сыйлығының иегерін шығарды. Адикави Пампаның (ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ) Канад жерінде кішкентай ара болып туғысы келгенін айтқан дәуірінен бастап, канад поэзиясы Кувемпуға (ಕುವೆಂಪು) және Дхаттатрея Рамачандра Бендреге (ದರಾ ಬೇಂದ್ರೆ) дейін үлкен даму жолын басып өтті.

Тарихқа дейінгі кезең

Каннада поэзиясы шамамен 5 ғасырға дейін жетеді, бірақ осы ерте туындылардың ешқайсысы табылған жоқ. Трипади ұйқасымен жазылған ең ерте сақталған поэзия – 700 жылға жататын Каппе Арабхатта жазбалары. Алғашқы танымал каннада ақыны – Адикави Пампа, ол каннада тілінің ежелгі стилінде, яғни Халеганнадада (шартты түрде "Ескі каннада") жазған. Оның "Викрамарджуна Виджая" шығармасы бүгінгі күнге дейін классика ретінде құрметтеледі. Осы және басқа да маңызды туындылары арқылы ол болашақ каннада ақындары үшін поэзиядағы шеберліктің үлгісін көрсетті. Вачаналар деп аталатын каннада поэзиясы сол дәуірдегі әлеуметтік, діни және экономикалық жағдайларға қатысты айқын пікірлерді білдірді. Көбірек маңызға иесі, олар каста, дін және наным туралы идеяларды түбегейлі қайта қарастырған әлеуметтік төңкерістің бастауын көрсетті. Осы төңкерістен туған маңызды идеялардың бірі – еңбек – құдайға сыйынғандай және рухани жолға жеткізетін амал екендігі болды.

Бхакти

Каннада ақындары классикалық музыканың ең бай түрлерінің бірі – Оңтүстік Үндістанның Карнатик музыкасының негізін қалаумен ерекшеленеді. 15 ғасыр шамасында Дастар немесе әулиелер, өлеңдер арқылы Құдайды мақтап жырлады. Бұл өлеңдер, Пада деп аталатын, әдетте 10-дан 20 жолға дейін болатын. Олар бақтаның, яғни адал жандардың Құдаймен біруге деген құштарлығын білдіретін. Бұл поэзия түрі музыкалық шығармалар жасауға және орындауға өте ыңғайлы болды. Осы музыка дамып, өте күрделі және қатаң ережелерге бағынған Карнатик музыкасына айналды. Харидастар бейбітшілік, махаббат және бақтиярлық туралы жазбаларын, Дәсә Сахитясын, сонымен қатар Деваранамалар деп танымал болған шығармаларын таратып, насихаттады.

Наводая (Жаңадан туу)

Наводая бейнелі мағынада жаңа туылуды білдіреді. 20 ғасырдың басында Ұлыбританияның Үндістанды жаулап алуына байланысты бірнеше ғасыр бойы тоқырап қалған каннада поэзиясы қайта жанданды. Осы кезеңде Шрикантхая, Кувемпу, Бендре, Шиварам Карант сияқты ұлы ақындар поэзия жазды. Бұл жанрға романтикалық ағылшын поэзиясы зор ықпал етті. Б. М. Срикантхая романтика дәуіріндегі бірнеше белгілі ағылшын өлеңдерін аудару арқылы осы бағытты бастады. Б. М. Шри дәстүрлі каннада поэзиясының дәстүрі болған санскритке тәуелділіктен бас тартып, қазіргі заманғы ағылшын ақындары мен жанрларынан нәр алуды ұсынды. Көптеген білімді каннада халқы, әсіресе оқытушылар, өздерін ана тілінде жеткізу қажеттігін түсініп, каннада тілінде өлеңдер жаза бастады. Кувемпу – британдық профессорының ана тілінде жазуға көндірген мысалы. Кувемпу «Раштракави» (ұлттық ақын) атағын алды. Табиғатқа деген сүйіспеншілігі, адам рухының ұлылығын сезінуі және табиғат пен Құдайдың үйлесімін көруі оны каннаданың Вордсвортінен де асырды. Тағы бір қызықты мысал – Шиварам Карант, ол зор интеллекке, мызғымас нанымға және терең әлеуметтік сезімге ие адам еді. Ол Карнатаканың Леонардо да Винчиі деп танылды.

Навия (жаңа)

1947 жылы Үндістанның тәуелсіздігі қанағаттану мен жаңа үлгінің тууына әкелді, бұл каннада поэзиясында жаңа жанрдың пайда болуына себеп болды. Осы дәстүрдің бастаушысы – Гопалакришна Адига. Навия ақындары көңілі қанағаттанбаған зиялылар үшін жазып, олардың көңілінен шықты. Осы жанрда тілдің өте күрделі қолданылуы және поэзияда техниканың маңыздылығы жаңа деңгейге көтерілді.

Басқа жанрлар

Соңғы 50 жылдағы каннада поэзиясының дамуы әлеуметтік мәселелермен тығыз байланысты болды. Касталық жүйе Бандая және Далита поэзия жанрларының пайда болуына себепкер болды. Үнді қоғамында әйелдерге жасалған зұлм-зұлымдықтар мен оларға деген жалпы қанағатсыздық «Стри» (әйел) поэзия жанрының тууына әкелді.

Марапаттар

Каннада поэзиясы сегіз "Джнанапит" сыйлығына ие болды, бұл көрсеткіш хинди тілінен кейін кез келген үнді тілі үшін екінші орында тұрады.

Адамдарға қол жеткізу

Поэзияның танымалдылығы білімді және қызығушылық танытқан элитаның реакциясымен бағаланады. Бірақ поэзияның нағыз танымалдылығы қарапайым халық оны әндей бастағанда білінеді. Кез келген поэзия түрі үшін халыққа ұнау оңай емес, әсіресе аудиторияны ескермеген жағдайда. Каннада поэзиясында мұндай кең танымалдылыққа ие болған бірнеше мысал бар. Кумаравьясаның "Махабхаратаны" қайта айтуы бүгінге дейін үйлерде оқылады. Бхавагита (шартты түрде "сезім поэзиясы") көптеген каннада өлеңдерін танымал етіп, оларды адамдар әнмен айтуға мүмкіндік берді.