Кіріспе

Тиккана (немесе Тиккана Сомаяджи) (1205–1288) – 13 ғасырдың телугу ақыны. Какатия әулетінің алтын ғасырында телугу тілінде сөйлейтін Ньоги брахман отбасында туған ол, Махабхаратаны телугу тіліне аударған "Шығармашылар үштігі (Кави Траям)" тобының екінші ақыны болды. Нанная Бхаттарака алғашқы болып Махабхаратаның екі жарым тарауын аударды. Тиккана соңғы 15 тарауды аударды, бірақ жартылай аяқталған Аранья Парвамуды аудармауға бел буды. Телугу халқы бұл соңғы аударманы бір ғасырдан астам уақыт бойы күтті, одан кейін ғана Еррана оны аударды. Тиккана Сомаяганы аяқтағандықтан, Тиккана Сомаяджи деп те аталады. Тиккананың лақаптары – Кавибрахма және Убхая Кави Митруду.

Діни қақтығыс

Тиккана 1205 жылы Какатия әулетінің алтын ғасырында Неллор ауданы Ковурдың Патур ауылында дүниеге келген. Осы кезеңде Санатана Дхарманың екі бағыты – шивалық және вайшнавтық арасында қақтығыс болды. Тиккана соғысып жатқан шиваиттер мен вайшнавиттер арасына бейбітшілік әкелуге тырысты.

Саяси жағдай

Тиккана Неллор Чода билеушісі Манума Сиддхи II-нің министрі болды. 1248 жылы Манума Сиддхи II көптеген көтеріліске тап болды және астанасын жоғалтты. Ол Тиккананы Какатия патшасы Ганапати-деваның сарайына елші ретінде жіберді. Ганапати Тиккананы құшақтап қарсы алды және Манума Сиддхи II-ні Неллор тағына қайта орнату үшін әскер жіберді. Тиккана өзінің алғашқы әдеби еңбегі "Нирвачаноттара Рамаянаму" атты туындысын Ганапати-деваға арнады. Осы еңбегінде ол Рамаянамудың кейінгі бөлігін, яғни Ситаның орманда қуылуы және Лава мен Кусаның дүниеге келуі туралы баяндады. Кейін Тиккана "Махабхаратаму" аудармасын жасап, оны Харихарандаға арнады.

Жазу стилі

Оның жазу стилі көбінесе телугу тілінде болды, Наннаядан өзгеше, оның еңбектері көбінесе санскриттендірілген. Тиккана тіпті өте қиын идеяларды жеткізу үшін де телугу сөздерін қолданды. Ол телугу сөздерін және мысалдарды кеңінен пайдаланды. Тіккана өзінің шығармаларының түйіндемелерінде өзін "екі түрлі ақындардың досы" (Убхая кави митра) деп атайды. Бұл фразаның мағынасы нақты емес: ол санскрит және телугу ақындарына; немесе шивалық және шивалық емес ақындарға; немесе брамин және брамин емес ақындарға; немесе халық ақындары мен ғалым ақындарға сілтеме жасауы мүмкін.

Философия

Император Ганапатидеваның тұсында шивалықтар, вайшнавтар және джайндар әртүрлі философияларды талқылау үшін жиналыстар өткізді. Тиккана осы діни жиналыстарға қатысып, буддалық және джайндық пікірлестірушілерді жеңіп, индуизмді бекітті. Осы кезеңде ол Құдайдың бірлігін ұсынды. Ол Шива (Хара) және Вишну (Хари) құдайларының біреу екенін, ал есімдердегі айырмашылықтардың жалған екенін уағыздады. Бұл философия "Харихараадвайтаму" (Хари мен Хараның бірлігі) деп белгілі. Харихаранахуду оны Тикка Шарма деп атады, менің арнауымды қабылда. Осы принципті нығайту үшін Тиккана "Махабхаратамуды" телугу тіліне аударды. Бұл телугу халқының бейбітшілігі мен бірлігіне зор үлес болды.

Басқа жұмыстар

Тиккананың басқа да әдеби еңбектері: Виджаясенаму, Кавивагбандаму, Кришнасатакаму сияқты туындылары бар. Ол Махабхаратануды аударуға Наннаядан кейін кіріскен екінші адам және Ақындар Үштігінің екінші ақыны болғанымен, саяси, діни және әдеби жетістіктерімен теңдессіз.

Халықтық мәдениеттегі мұра және бейнелеулер

15-16 ғасырдағы ақын Нұтана кави Сурана Тіккананың ұрпағы екенін мәлімдеген. Гунтур қаласында оның құрметіне аталған кітапхана бар. Оны Мачиражу Ситапати және бұрынғы қала кеңесінің депутаты Куракула Гуравия басқаратын комиссия күтіп бағдарлайды. 2013 жылы кітапхананың құрылғанына 100 жыл толып, тойланды. Тіккананың өмірінен телесериал түсірілді.