Кіріспе

Сербтердің бірігу шақыруы – «Тек Бірлік Сербтерді Сақтайды» Сербияда және сербтер арасында кең таралған ұран және девиз, көбінесе ұлттық дағдарыс кезінде және шетелдік үстемдікке қарсы біріктіру шақыруы ретінде қолданылады. Бұл фраза сербтік айқышпен жазылған «S» (С) әрпінің төрт кириллица әрпінің интерпретациясы болып саналады. Халықтық мифологияда бұл ұран Сербия православие шіркеуінің негізін қалаушы Әулие Саваға жатқызылады, бірақ оның нағыз авторы Йован Драгашевич. Бұл девиз «сатқындық идеясын» көрсетеді, бұл Косово мифінің негізгі тақырыптарының бірі – Милош Обиличтің батырлығы Вук Бранковичтің бейнесінде көрінеді, аңыз бойынша ол шайқас алаңынан қашқан, осы оқиғаның мәні – сербтер арасындағы келіспеушілік пен сатқындық ұлтты құлдырауға ұшыратты.

Тарих

Аңыз бойынша, С пішіндес серб айқышшасының пайда болуы Сербияның автокефальдық шіркеуінің алғашқы архиепископы және сербтердің қасиетті қамқоршысы – Киелі Саваға байланысты. Ол өзінің дизайнын Византиялық үлгіде жасаған. Бұл ұранның Киелі Савамен байланысы 1882 жылы Милорад Шимичтің «Киелі Саваның өлімі» (Smrt svetog Save) поэмасынан бастау алады. Дәстүр бойынша, Киелі Сава серб халқын ұлттық тәуелсіздік жариялауға және Рим-католик шіркеуінің үстемдігіне қарсы тұруға шақыру үшін осы сөзді айтқан. Сербияның елтаңбасындағы төрт «С» әрпінің «Само Слога Србина Спасава» деген мағынаны білдіретіні 19 ғасырда ұлтшылдық және саяси себептерге байланысты қалыптасқан. 1847 жылы Жован Стерия Попович «Принц Марконың арманы» (San Kraljevića Marka) атты драмалық тарихи аллегориясында алғаш рет отты жаққанда пайда болатын әріптердің төрт «С» екенін айтты, оларды «иманды патриоттар қазірдің өзінде сенімді түрде қабылдады» деді. Автор Биляна Ванковска СССС аббревиатурасының алғашқы мағынасы «Сербия өзін өзі құтқарды» (Sama Srbija sebe spasila) болғанын, кейін «Тек бірлік сербтерді құтқарады» (Samo sloga Srbe spasava) деп өзгергенін, бұл сербтердің ішкі жаулардан қауіптенуінің күшеюін көрсетеді деп санайды. 1860 жылы «Гуслидің эхосы» (Jeka od gusala) поэмасында генерал және жазушы Йован Драгашевич «Сербті тек келісім ғана құтқарады, сондықтан ол сербтердің елтаңбасында жазылған» (Samo sloga Srbina spasava, tako Srbu piše i na grbu) деп жазды. Серб ақыны және православие діни қызметкері Йован Сундечич 1868 жылы «Осветники, или невина жертва» еңбегінде «Тек бірлік славяндықты құтқарады» (Samo sloga Slavenstvo spašava) деген сөзді қолданды. 1869 жылы М. С. Милоевич жинаған «Әндер мен дәстүрлер» (Pesme i običai) жинағында бірнеше түсіндірмелер келтірілген. Владан Дьорджевичтің 1919 жылғы «Император Стефан Душан: жас билеуші» (Car Dušan: Mladi kralj) кітабының кіріспесінде «Тек бірлік құтқарады, сербтер ғана емес, хорваттар мен словендер, православиеліктер, католиктер және мұсылмандар» делінген. Бұл ұран 1880 және 1890 жылдардағы сүлгілерге жазылып, гусльге ойылған. Дәстүр бойынша, «Samo sloga Srbina spasava» ұраны Черногориялық бас киімге жазылған. Бұл ұран сербтік «Сокол» қозғалысының әндерінде қолданылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Босния мен Герцеговинадағы четник отрядтарының бас штабы оны күресіндегі шақыру ретінде пайдаланған.

Қазіргі заманғы қолданысы

CCCC аббревиатурасы 1980-ші жылдары серб ұлтшылдарының граффитилерінде пайда бола бастады. 1989 жылы Сербия президенті Слободан Милошевич өзінің танымал Газиместан сөйлемін CCCC аббревиатурасы бар үлкен тас серб кресінің алдында жасады. 1990-жылдардың басында Югославия ыдыраған кезде Милошевичтің үгіт машинасы «Сербтерді тек бірлік құтқарады» деген фразаны қабылдады. Фразаның CCCC аббревиатурасы түрі Хорватия соғысы кезінде Кражина Серб армиясының және Босния соғысы кезінде Серб Республикасы армиясының таңбаларында серб кресімен бірге пайда болды. СССС аббревиатурасы бар серб кресі Серб Республикасы Әуе күштері қолданған ұшақтардың қанаттарында және фюзеляжда да қолданылды. Бұл фраза серб күштері басып алған қалалардағы тастамалған үйлердің қабырғаларына жиі жазылды, көбінесе JNA (Югослав халық армиясы) аббревиатурасымен және жеке сарбаздардың есімдерімен бірге. Югослав соғыстарынан кейін Серб Республикасының барлық номерлік белгілерінде бұл аббревиатура болды. Бірнеше жылдан кейін, бүкіл ел бойынша бірыңғай номерлік белгілер енгізілгеннен кейін, олар ауыстырылды. Сербиялық әнші-күйші Бора Джорджевич 1999 жылы НАТО-ның Югославияны бомбалау кезінде жазған «Samo sloga Srbina spasava» әніне осы ұранды атау ретінде пайдаланды. 2010 жылы Лозница шайқасының жылдығында Патриарх Ириней «серб халқын тек бірлік ғана құтқара алады, ал бірліксіздік оны жоқ етеді» деді. 2013 жылы словениялық саясаткер және Еуропарламент мүшесі Елко Качин, Косово сербтері саяси айырмашылықтарға қарамастан Еуропарламентке делегациямен келгенін құттықтады, сонда ол: «Браво, сербтер, сербтерді тек бірлік құтқарады» деді. 2015 және 2016 жылдары Серб Республикасында «Сербтерді тек бірлік құтқарады» атты Серб православие жастарының халықаралық конференциясы өтті. Ол сербтердің Рождество дөңгелек наны – чесницада, сондай-ақ Пасха жұмыртқасын безендіруде де қолданылады.