Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб революциялық қолбасшысы (1771–1809)
Serbian revolutionary commander (1771–1809)
Стеван Синджелич (1771 – 19 мамыр 1809) – Осман империясына қарсы Бірінші Серб көтерілісінде (1804–1813) шайқасқан Ресавадағы серб революциялық қолбасшысы. Ресава бригадасының командирі ретінде ол Осман әскерлеріне қарсы көптеген шайқастар мен ұрыс-шайқастарға қатысты, соның ішінде 1805 жылғы Иванковац шайқасы және 1806 жылғы Делиград шайқасы. Ол 1809 жылғы Чегар тауы шайқасындағы әрекеттерімен есімдеріне сақталды, онда ол және Ресава бригадасы османдықтармен қоршалып қалды. Қоршауға түсіп, аман қалу мүмкіндігі аз болған Синджелич оқ-дәрі сақталынатын үңгірдегі оқ-дәрі бөшкелерін өртеп, үлкен жарылыс жасады, ол оның өзімен қатар қазбадағы барлық серб және османдық сарбаздарды мерт қылды.
Stevan Sinđelić (; 1771 – 19 May 1809) was a Serbian revolutionary commander in Resava, who fought during the First Serbian Uprising (1804–1813) against Ottoman rule. As the commander of the Resava Brigade, he fought in many battles and skirmishes against Ottoman foot soldiers, including the Battle of Ivankovac in 1805 and the Battle of Deligrad in 1806. He is remembered for his actions during the Battle of Čegar Hill in 1809, in which he and the Resava Brigade found themselves surrounded by the Ottomans. Encircled and without much chance of survival, Sinđelić ignited the gunpowder kegs in the powder cave, creating an enormous explosion that killed him, along with all of the Serbian and Ottoman soldiers in his trench.
Ерте өмір
Стьеван Ракич 1771 жылы Морава округінің Грабовац ауылында, Осман Смедерево (қазіргі Сербияның Свиляйнац қаласында) дүниеге келген. Оның әкесі, занатлиха (шебер) Радован Ракич, жас кезінде қайтыс болды, ал анасы Синджелиха кейіннен қайтадан тұрмысқа шықты. Халық оны Синджелич деп атады. Серб көтерілісіне дейін ол Ресавадағы Петр герцогқа қызмет етті, оны дахилер герцогтардың қырғыны кезінде өлтірді, бұл қырғын төңкеріске бастады. Көтеріліс басталмас бұрын, Карађорђе Петрович Велика Моравамен саяхаттап бара жатып Синджеличпен кездесіп, оған төңкеріс туралы әңгімеледі. Кейіннен Синджелич Осман үкіметіне қарсы көтеріліске қатысу үшін Ресава аймағынан адамдарды жинады. 1804 жылдың 14 ақпанында жарияланған көтеріліске жетекшілік ету үшін Карађорђе Петрович таңдалғанда, ол туралы хабарланды.
Stevan Rakić was born in 1771, in the village of Grabovac in the Morava Okrug, Ottoman Smederevo (in present day Svilajnac, Serbia). His father, zanatlija (craftsman) Radovan Rakić, died at a young age and his mother Sinđelija later remarried. People called him by the matronymic Sinđelić. Before the Serbian Uprising, he worked for Duke Petar in Resava, whom the dahi murdered during the Slaughter of the Dukes massacre that would spark the revolution. Long before the start of the Uprising, Karađorđe Petrovic, when traveling cross the Velika Morava, met with Sinđelić and discussed the revolution with him. Later, Sinđelić gathered people from the Resava region to take part in the Uprising against the Ottoman government. He was notified directly as Karađorđe Petrović was chosen to lead the Uprising, proclaimed on 14 February 1804.
Бірінші серб көтерілісі
Стивен Синджелич 1804 жылы Бірінші серб көтерілісі басталғанда Ресава аймағындағы басқа шаруалармен бірге әскери бөлім құрды. Чуприяда орналасқан Осман гарнизоны серб революционерлерін басып тастау үшін дереу әрекет етті. Синджеличке Османның ниеттері туралы тыңшы хабарлады және ол күштерін Свиляйнац және Чуприя қалалары арасында маневрледі. Османдықтар жеңіліске ұшырады. Кейін Синджелич 1805 жылы Иванковац шайқасында Миленко Стойкович пен Петар Добрнякпен бірге шайқасты, онда үш әскери қолбасшының біріккен күштері Осман генералы Хафиз-пашаны жеңді. Иванковацта Синджелич өзін жақсы және қабілетті әскери жетекші ретінде көрсетті, содан кейін Сербия революциялық армиясының бас қолбасшысы болған Караджордже Петрович оны Ресава жаяу әскер бригадасының қолбасшысы етіп тағайындады. Кейін Синджелич Морава аңғарында Осман күштерімен партизандық соғыс жүргізді, оның әскері Чуприя, Парачин, Ражань қалаларын және Делиградтың солтүстігіндегі көптеген аудандарды азат етті. Серб әскері сол жерде бекінді. Оларды Ниш бекінісінде орналасқан Осман әміршісі Хуршид-пашаның үлкен әскері күтіп отырды. Стивеннің бригадасы Ниш қаласының оңтүстігіндегі аймақтарда Османдықтармен шайқасты. Оның отряды Осман майдан шебінен алыс емес Чегар төбесіндегі Каменица ауылына орналасты. Сербтер Ниш бекінісіне бірнеше шабуыл жасады, бірақ әр жолы сандық артықшылығы бар Османдықтар тарапынан кері қайтарылды. Екі айлық күреснен кейін Османдықтар 19 мамырда (жаңа стиль бойынша 31 мамыр) серб позицияларына қарсы шабуылға көшті. Синджелич пен оның бригадасы серб партизандық отрядтарының қалған бөлігінен бөлініп қалды және ол мен оның әскері қаһармандықпен қарсылық көрсетті. Осман әскерінің жүздеген сарбаздары окопқа құйылғанда, Синджелич бригадасының Осман шабуылын тойтаруға шамасы жетпейтінін түсінді. Окоптарда қолма-қол соғыс басталды. Синджелич өзінің кремнийлі тапаншасын оқ-дәрі ұңғыларына атуға шешім қабылдады. Османдықтар окопты төрт жағынан қоршап алып, оған қарай бет алғанда, Синджелич оқ атып тастады. Синджеличпен бірге окопта қалған сербтер мен шабуылдаған Османдықтардың барлығы үлкен жарылыстан қаза тапты. Аңыз бойынша, оның соңғы сөздері: "Бауырлар, кім тірі қалуды қаласа, құтылыңдар! Қалғандарыңыз өлді!" Синджеличтің окопының құлауы Сербия революциялық армиясының басқа бөлімдерін Делиград қаласына шегінуге мәжбүр етті, онда олар жаңа, бекітілген майдан шебіне орналасты. Жарылыс кезінде Синджеличті қоса алғанда, жарылыстан құтыла алмаған серб революционерлерімен бірге 6000-нан астам Осман әскерінің қаза болғаны есептеледі. Чегар тауындағы Чегар шайқасында шамамен 3000 революционер мен барлық Осман әскері қаза тапты. Түріктер Ништің Хуршид-пашасының бұйрығымен, сербтер мен басқа Балқан халықтарына болашақ қарсылық туралы ескерту ретінде Константинополь жолында әйгілі Бас сүйек мұнарасын (Ћеле Кула) салды, онда 952 серб революционерінің бас сүйектері сақталған. Бүгінде Ништегі Бас сүйек мұнарасының қабырғаларына 57 бас сүйек орнатылған.
Steven Sinđelić, at the beginning of the First Serbian Uprising in 1804, formed a military unit with other peasants in the Resava region. The Ottoman garrison, which was located in Ćuprija, immediately moved to crush the Serb revolutionaries. Sinđelić was informed of the Ottomans' actions by a spy and maneuvered his forces between the towns of Svilajnac and Ćuprija. The Ottomans were defeated. Afterwards, Sinđelić fought in the Battle of Ivankovac (1805) with Milenko Stojković and Petar Dobrnjac, where the combined forces of the three military commanders defeated Ottoman General Hafis Pasha. In Ivankovac, Sinđelić proved himself as a good and capable military leader and he was subsequently appointed to be the Commander of the Resava Infantry Brigade by Karađorđe Petrović who was the commander in chief of the Serbian Revolutionary Army. Sinđelić later fought the Ottomans in a guerrilla campaign in the Morava Valley and his forces liberated the towns of Ćuprija, Paraćin, Ražanj and many areas that were located just north of Deligrad. There, the Serbian forces became entrenched. They were awaited by the large Army of Ottoman Commander Huršid Pasha whose forces were stationed in the Niš Fortress. Stevan's Brigade fought the Ottomans in areas that were located south of the city of Niš. His detachment became entrenched in the village of Kamenica on Čegar hill, not far from the Ottoman front line. The Serbs then launched several attacks against the Niš Fortress, but each time they were repulsed by the numerically superior Ottomans. After a two month long struggle, the Ottomans engaged in a counter attack against the Serb positions on 19 May 1809 (N. S. 31 May). Sinđelić and his Brigade became separated from the remainder of the Serb guerrilla positions and he and his men resisted fiercely. With hundreds of Ottoman soldiers pouring into the trench, Sinđelić saw that his Brigade had little hope of staving off the Ottoman offensive. Hand to hand combat ensued in the trenches. Sinđelić decided to fire his flintlock pistol into a pile of gunpowder kegs. When the Ottomans swarmed the trench from all sides and headed for him, Sinđelić squeezed the trigger. The Serbs who remained in the trench with Sinđelić, as well as the attacking Ottomans, were all caught in the enormous explosion and perished. According to legend his famous last words were: "Save yourselves brothers, who wants and who can! Those who stay will die!". The fall of Sinđelić's trench forced the other units of the Serbian Revolutionary Army to retreat back to the town of Deligrad, where they entrenched themselves in a new, fortified front line. It is estimated that over 6,000 Ottoman troops were killed during the explosion along with the surviving Serb revolutionaries (those who did not manage to escape the explosion, including Sinđelić). Some 3,000 revolutionaries and all of the Ottoman troops that were present were killed in the Battle of Čegar at Čegar Hill. The Turks, following orders given by Hurşid Paşa of Niš, erected the famous Skull Tower (Ćele Kula) on the road to Constantinople, containing 952 Serbian revolutionaries' skulls, as a warning to the Serbs and other Balkan peoples about any future dissident. Today, 57 skulls remain embedded into the walls of the Skull Tower in Niš.