Белград тарихы: кезеңдер мен оқиғалар

Кіріспе

Белград қаласының тарихы, Сербия

Сербияның астанасы Белград қаласы тарихының кезеңдері төменде келтірілген.

XVI-XIX ғасырлар

Тарихи кезең Осман және Австрия билігі: 16–19 ғасырлар 1521: Белградты қоршау (1521): Ұлы Сүлеймен Белградты жаулап алады. 1688: Белградты қоршау (1688): Бавария герцогы Максимилиан қаланы басып алады. 1690: Белградты қоршау (1690): Османдықтар Белградты қайтадан басып алады. 1717: Белградты қоршау (1717): Савойлық Евгений князь қаланы басып алады (Prinz Eugen, der edle Ritter). 1718: Белград Сербия Корольдігінің астанасы болды. 1720–1733: Карл Александр, Вюртемберг герцогы Сербия Корольдігінің автократиялық губернаторы. 1723–1736: Николас Докса де Деморе Калемегдан бекінісін салдырды. 1739 жылдың шілде-қыркүйек айлары: Белградты қоршау (1739). 18 қыркүйек 1739: Австрия мен Осман империясы арасындағы Белград келісім-шарты Белградты Осман империясына қайтарады. 1789: Белградты қоршау (1789): Маршал Эрнст Гидеон фон Лаудон қаланы басып алады. 4 тамыз 1791: Систова келісім-шарты Белградты Осман империясына қайтарады. 1793: Хаджи Мустафа-паша Белград пашалығының визирі болды. 15 желтоқсан 1801: Кучук Алия Хаджи Мустафа-пашаны өлтіреді, бұл белдірес жанисар офицерлерінің Дахие билігінің басталуын білдірді. Осман және серб билігі: 1804–1878 1804: Кнездер қырғынынан кейін сербтер Дахие режиміне қарсы ұйымдасып, Караджордже Петровичтің басшылығымен Бірінші серб көтерілісінің басталуын белгіледі. Дахие басшылары Белградты тастап кетеді, бірақ кейін тұтқындалып, бас кесіледі. Османдықтар Белградта өз билігін қайта орнатады. 1805: Сербтер қарусызданудан бас тартты, сербтер мен ресми Осман әскерлері арасындағы алғашқы қарулы қақтығыстар болды. 12 желтоқсан 1806 [О. С. 30 қараша 1806]: Караджордже Петрович Белградты басып алып, оны Сербияның астанасы етеді. 1808: Сербияның Ұлы мектебі құрылды. 1813: Османдықтар қаланы қайта басып алды. 1815: Милош Обренович Екінші серб көтерілісін бастады және Белградты жаулап алды. 1830: Махмуд II Сербияның автономиясы туралы жарлықты жариялады. 1831: Алғашқы баспахана ашылды. 17 қаңтар 1834 [O. S. 5 қаңтар 1834]: Бірінші газет (Novine srbske – "Серб газеті") жарық көрді. 1840: Белградта алғашқы пошта кеңсесі ашылды. 1841: Белград князь Михаило Обреновичтің басшылығымен Сербия княздығының астанасы болды. 1844: Сербияның Ұлттық мұражайы құрылды. 1855: Сербияда алғашқы телеграф желісі, Белград–Алексинац құрылды. 1862: Чукур фонтаны оқиғасынан кейін Белград Калемегдан бекінісінен бомбаға ұшырады. 1867: Калемегданда бекіністің османдық қолбасшысы Али Риза-паша Белградтың кілттерін князь Михаило Обреновичке тапсырды. 10 маусым 1868 [O. S. 29 мамыр 1868]: Князь Михаило Обренович Кошутняк орманында өлтірілді. Сербия Княздығы/Корольдігі: 1878–1914 1878: Берлин конгрессі Сербияның тәуелсіздігін Берлин шартында мойындады. 1882: Белград Сербия Корольдігінің астанасы болып табылады. 1883: Белградта алғашқы телефон желілері салынды. 1884: Темір жол станциялары мен Савадағы темір жол көпірі салынды. 1892: Бірінші заманауи сумен жабдықтау жүзеге асырылды. 13 маусым 1892 [O. S. 1 маусым 1892]: Белградқа танымал өнертапқыш Никола Тесла келді. 1893: Қала электрлендірілді. 1894: Бірінші электр трамвайы іске қосылды. 11 маусым 1903 [O. S. 29 мамыр 1903]: Төңкеріс кезінде Александр Обренович патша өлтіріліп, король Петр I Караджорджевич Сербия тағына отырды. 6 қазан 1908 [O. S. 23 қыркүйек 1908]: Босния мен Герцеговинаны Австрия-Мажарстанның аннексиялауына қарсы үлкен наразылық акциялары өтті.

Historical period Events Ottoman and Austrian rule: 16th–19th centuries 1521: Siege of Belgrade (1521): Sultan Suleiman the Magnificent conquers Belgrade. 1688: Siege of Belgrade (1688): Duke Maximilian of Bavaria captures the city. 1690: Siege of Belgrade (1690): the Ottomans capture Belgrade anew. 1717: Siege of Belgrade (1717): Prince Eugene of Savoy captures the city (Prinz Eugen, der edle Ritter). 1718: Belgrade becomes the capital of the Kingdom of Serbia, a Habsburg monarchy province. 1720–1733: Charles Alexander, Duke of Württemberg is the autocratic governor of the Kingdom of Serbia. 1723–1736: Construction of the Kalemegdan fortress by Nicolas Doxat de Démoret. July–September 1739: Siege of Belgrade (1739). 18 September 1739: The Treaty of Belgrade between Austria and the Ottomans returns Belgrade to the Ottoman Empire. 1789: Siege of Belgrade (1789): Marshal Ernst Gideon von Laudon captures the city. 4 August 1791: The Treaty of Sistova returns Belgrade to the Ottomans. 1793: Hadji Mustafa Pasha becomes the Vizier of the Belgrade Pashaluk. 15 December 1801: Kučuk Alija murders Hadji Mustafa Pasha, marking the beginning of the renegade Janissary officers Dahije rule in Belgrade. Ottoman and Serbian rule: 1804—1878 1804: Following the Slaughter of the Knezes, the Serbs organize themselves against the terror of the Dahije regime, marking the beginning of the First Serbian Uprising under the leadership of Karađorđe Petrović. Dahije leaders leave Belgrade, but are later captured and beheaded. The Ottomans reinstate their rule in Belgrade. 1805: Serbs refuse to disarm, the first armed confrontations between Serbs and the official Ottoman forces take place. 12 December 1806 [O. S. 30 November 1806]: Karađorđe Petrović captures Belgrade and makes it the capital of Serbia. 1808: First Serbian Academy, the Great School, is established. 1813: The Ottomans reconquer the city. 1815: Miloš Obrenović started the Second Serbian Uprising and conquered Belgrade. 1830: Mahmud II proclaimed charter on Serbian autonomy. 1831: First printing works established. 17 January 1834 [O. S. 5 January 1834]: The first newspaper (Novine srbske—"Serbian Newspaper") published. 1840: The first post office in Belgrade. 1841: Belgrade became the capital of the Principality of Serbia under Knez Mihailo Obrenović. 1844: The National Museum of Serbia established. 1855: First telegraph line in Serbia, Belgrade–Aleksinac, established. 1862: After the Čukur Fountain incident, Belgrade was bombarded from the Kalemegdan fortress. 1867: In Kalemegdan, the Ottoman commander of the fortress Ali Riza Pasha handed over the keys of Belgrade to Knez Mihailo Obrenović. 10 June 1868 [O. S. 29 May 1868]: Knez Mihailo Obrenović is assassinated in the Košutnjak Forest. Principality/Kingdom of Serbia: 1878–1914 1878: The Berlin Congress recognized the independence of Serbia in the Treaty of Berlin. 1882: Belgrade is the capital of the Kingdom of Serbia. 1883: The first telephone lines in Belgrade. 1884: Railway stations and a railway bridge over Sava is constructed. 1892: The first modern water supply. 13 June 1892 [O. S. 1 June 1892]: Famous inventor Nikola Tesla visits Belgrade. 1893: Electrification of the city. 1894: The first electric tramway. 11 June 1903 [O. S. 29 May 1903]: In a coup d'état, King Aleksandar Obrenović is assassinated, and King Petar I Karađorđević ascends the throne of Serbia. 6 October 1908 [O. S. 23 September 1908]: Huge protests against the Austria Hungary annexation of Bosnia and Herzegovina.

ХХ ғасырдың басында

Тарихи кезең Оқиғалар Аустрия-Мажарстанның басып кіруі 1914 28 шілде 1914 [O. S. 15 шілде 1914]: Австрия-Мажарстан Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинандты өлтіргеннен кейін Сербияға соғыс жариялады. Бірінші дүниежүзілік соғыс сол күні кешке Белградты бомбалаумен басталды. Дюшан Дьонович соғыстың алғашқы құрбаны болды. 2 желтоқсан 1914: Австриялықтар Белградты бомбалап, басып алды. 15 желтоқсан 1914: Сербтер Белградты азат етті. Австро-Венгрияның басып алуы 1915–1918 6–9 қазан 1915: Аугуст фон Маккенсен бастаған неміс және австриялық әскерлер Белградты қайтадан басып алды. Полковник Драгутин Гаврилович қала үшін бүкіл легионды құрбан етті. 1 қараша 1918: Сербтер Белградты азат етті. Сербия Корольдігі 1918 24 қараша 1918: Сырмия Ассамблеясы Сырмияның Словен, хорват және сербтер мемлекетінен бөлініп, Сербия Корольдігімен бірігуін жариялады, осылайша Белградты Земунмен бір мемлекетте біріктірді. 25 қараша 1918: Сербтер, Буневчилер және басқа да славяндардың Ұлы халық жиналысы Банат, Бачка және Бараньяны Сербия Корольдігімен біріктіруді жариялады, осылайша Белградты және Дунайдың сол жағалауындағы елді мекендерді бір мемлекетке біріктірді. Югославия Корольдігі 1918–1941 1 желтоқсан 1918: Белград Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің астанасы болды. Құжат Крисмановичтің Теразиедегі үйінде қол қойылды. 28 қаңтар 1919 [O. S. 15 қаңтар 1919]: Жаңа құрылған мемлекеттің әртүрлі бөліктеріндегі датаны үйлестіру үшін бұрынғы Сербия мен Черногория аумақтары Грегориан күнтізбесін қабылдады, ол патшалықтың басқа бөліктерінде қолданыста болған. 1923: Париж–Будапешт әуе желісі Белградқа дейін кеңейтілді. 25 наурыз 1927: Белградтың алғашқы әуежайы (Дойнополье әуежайы) ашылды. 6 қаңтар 1929: Король Александр Караджорджевич Ұлттық жиналысты таратып, диктатурасын бастады. Белград Югославия Корольдігінің астанасы болды. 24 наурыз 1929: Белград радиосы хабар таратуды бастады. 1 сәуір 1934: Земун Белград қаласына қосылды. 27 қазан 1935: Дунайдағы алғашқы көпір, Панчевацкий көпшілігі (Панчево көпірі) салынды. 11 қыркүйек 1937: Белград жәрмеңкесі ашылды. 20 мамыр 1938: Саваның сол жағалауындағы ылғалды жерлерді құрғату басталды, бұл болашақ Жаңа Белградқа жол ашты. 14 желтоқсан 1939: Солшыл студенттердің үкіметке, кедейшілікке және соғысқа қарсы наразылықтары. Полиция демонстрацияларды тарату кезінде бес-он демонстрант қаза тапты (көздерге байланысты). 27 наурыз 1941: Осістік одаққа қосылуға қарсы үлкен наразылық. 6–8 сәуір 1941: Нацистік Германия Белградты бомбалады (Жазалау операциясы). 2,271–4,000 адам қаза тапты, дереккөздерге байланысты. Көптеген мемлекеттік және жеке ғимараттар, соның ішінде Сербияның Ұлттық кітапханасының ғимараты, сондай-ақ кітаптар, қолжазбалар, жарғылар, ескі карталар, журналдар және басқа көптеген құжаттар мүлдем қирады. Корольдік югослав армиясы кері шегінгенде Сава мен Дунайдан өтетін барлық көпірлерді жойды. Нацистік Германияның оккупациясы 1941–1944 12 сәуір 1941: Белградты неміс күштері басып алды. 1941 жылдың сәуірі – 1944 жылдың қазаны: Белград басылып алынып, бөлінді. Қаланың ескі бөлігі нацистік Германияның бір бөлігіне айналды және Сербиядағы әскери қолбасшы аумағының астанасы болды, оны Ұлттық құтқарудың қуыршақ үкіметі басқарды. Дунайдың сол жағалауындағы қоныстар Банат автономиялық аймағының бір бөлігіне айналды, ресми түрде Белградтағы қуыршақ үкіметтерге жауап берді, бірақ іс жүзінде оның Volksdeutsche (этникалық неміс) азшылығы басқарды, ал Земун Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті құрамына кірді. Белградтың аумағында төрт концентрациялық лагерь жұмыс істеді: Саджмиште, Банжика, Топовске Шупе және Милишичтің кірпішханасы. Шамамен 50 000 адам осы лагерьлерде, олардың көпшілігі Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің бақылауындағы Саджмиште концентрациялық лагерінде қайтыс болды. 1942: Немістер мәжбүрлі еңбекпен Ескі Сава көпірін салады. 1944 жылдың сәуір-қыркүйек айлары аралығында одақтастар Белградты он бір рет бомбалады. 1,000–5,000 бейбіт тұрғын қаза тапты, дереккөздерге байланысты. 14 қыркүйек 1944 – 24 қараша 1944: Кеңес Қызыл Армиясы мен Югославия партизандарының Белградқа шабуыл жасауы. Белградтың қалалық аймағындағы негізгі шайқастар 28 қыркүйек 1944 – 20 қазан 1944 аралығында болды. 20 қазан 1944: Белградты азат ету. Миладин Зарич, қарапайым азамат, детонатор сымдарын кесу арқылы Ескі Сава көпірін қиратудан сақтап қалды, осылайша ол Людендорф көпірінен басқа, немістер кері шегінгенде қиратуға жетпеген жалғыз ірі көпір болды. Осылайша кеңес әскерлері Сава өзенінен өтіп, қаладан немістерді толығымен ығыстыра алды. 22 қазан 1944: Земун азат етілді.

Historical period Events Austro Hungarian invasion 1914 28 July 1914 [O. S. 15 July 1914]: Austria Hungary declares war on Serbia, following the assassination of Archduke Franz Ferdinand of Austria. World War I begins with the bombing of Belgrade in the evening of the same day. Dušan Đonović falls as the first victim of the warfare. 2 December 1914: Austrians bombard and occupy Belgrade. 15 December 1914: The Serbs liberate Belgrade. Austro Hungarian occupation 1915–18 6–9 October 1915: German and Austrian troops led by August von Mackensen re occupy Belgrade. Colonel Dragutin Gavrilović sacrifices the entire legion for the city. 1 November 1918: The Serbs liberate Belgrade. Kingdom of Serbia 1918 24 November 1918: The Assembly of Syrmia proclaims the secession of Syrmia from the State of Slovenes, Croats and Serbs and unification with the Kingdom of Serbia, thus unifying Belgrade with Zemun in the same state. 25 November 1918: The Great people's assembly of Serbs, Bunjevci and other Slavs proclaims the unification of Banat, Bačka and Baranja with the Kingdom of Serbia, thus unifying Belgrade and the settlements on the Danube's left bank in the same state. Kingdom of Yugoslavia 1918–1941 1 December 1918: Belgrade becomes the capital of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. The document was signed at Krsmanović's House at Terazije. 28 January 1919 [O. S. 15 January 1919]: In order to coordinate the dating in different parts of the newly formed state, the territories of former Serbia and Montenegro adopt Gregorian calendar, which had already been in use in the other parts of the kingdom. 1923: Paris–Budapest air line extended to Belgrade. 25 March 1927: The first Belgrade airport (Dojno polje Airport) opened. 6 January 1929: King Aleksandar Karađorđević dissolved the National Assembly and started his dictatorship. Belgrade becomes the capital of the Kingdom of Yugoslavia. 24 March 1929: Radio Belgrade started broadcasting. 1 April 1934: Zemun annexed to the City of Belgrade. 27 October 1935: The first bridge over the Danube, the Pančevački most (Bridge of Pančevo) is built. 11 September 1937: Belgrade Fair opened. 20 May 1938: Drying out of the wetland on the Sava's left bank begins, making place for the future New Belgrade. 14 December 1939: Leftist students' protests against the government, poverty and war. During the police breakdown of the demonstrations, five to ten protesters are killed (depending on the sources). 27 March 1941: Huge protests against joining the Axis. 6–8 April 1941: Nazi Germany bombs Belgrade (Operation Retribution). 2,271–4,000 casualties, depending on the sources. Many public and private buildings completely destroyed, including the building of the National Library of Serbia, along with an invaluable collection of books, manuscripts, charters, old maps, journals and many other documents. The Royal Yugoslav Army, while retreating, destroys all the bridges crossing Sava and Danube. Nazi German occupation 1941–1944 12 April 1941: Belgrade is occupied by German forces. April 1941 – October 1944: Belgrade is occupied and divided. Old part of the city becomes a part of Nazi Germany and the capital of the Territory of the Military Commander in Serbia, governed by puppet Government of National Salvation. The settlements on the Danube's left bank become a part of the Banat autonomous region, formally responsible to the puppet governments in Belgrade, but in practice governed by its Volksdeutsche (ethnic German) minority, while Zemun becomes a part of the Independent State of Croatia. Four concentration camps have operated on the territory of the occupied Belgrade: Sajmište, Banjica, Topovske Šupe, and Milišić's brickyard. Approximately 50,000 people have died in these camps, most of them in Sajmište concentration camp, on the territory controlled by the Independent State of Croatia. 1942: The Germans, using forced labour, build Old Sava Bridge. April–September 1944: The Allies have bombed Belgrade eleven times. 1,000 – 5,000 civilian casualties, depending on the sources. 14 September 1944 – 24 November 1944: Belgrade Offensive by the units of the Soviet Red Army and the Yugoslav Partisans. The main battles in the Belgrade's urban area took place 28 September 1944 – 20 October 1944. 20 October 1944: Liberation of Belgrade. Miladin Zarić, an ordinary citizen, saves Old Sava Bridge from demolition, by cutting the detonator wires, making it the only large bridge in Europe, beside Ludendorff Bridge, that the Germans didn't succeed in demolishing while retreating. This way, the Soviet troops manage to cross Sava river and to definitely expel the Germans from the city. 22 October 1944: Liberation of Zemun.

Қазіргі заман

Тарихи кезең Оқиғалар Сербия Республикасы 2006 жылдан бастап 2006 жылдың 6 маусымы: 2006 жылы Черногория тәуелсіздік жариялағаннан кейін Белград тәуелсіз Сербия Республикасының астанасы болды. 2008 жылдың 17 ақпаны: 2008 жылы Косово тәуелсіздік жариялағаннан кейін жаппай наразылықтар өтті. 20-24 мамыр 2008: Белградта «Евровидение» ән байқауы 2008 өткізілді. 2009 жылдың 1 шілдесінен 12 шілдесіне дейін: Белградта 2009 жылғы жазғы Универсиада – қалада өткізілген ең ірі спорттық шара. 2009 жылдың 20 желтоқсаны: Белградтағы үкімет Еуроодаққа мүшелікке түсу үшін өтініш беру туралы шешім қабылдады. 2010 жылдың 21 сәуірі: Авала мұнарасы 1999 жылғы НАТО бомбалау кезінде толығымен қиратылғаннан кейін қайта жаңартылып ашылды. 1 қаңтар 2012: Ада көпірі қозғалысқа ашылды. Белградта 42 жылдан бері салынған алғашқы жаңа көпір. 2014 жылдың мамыр айы: 2014 жылғы Оңтүстік-Шығыс Еуропаның су тасқынынан үлкен зиян келді. Обреновац қалашығы толығымен суға батты. 2014 жылдың 27 маусымы: Қала әкімшілігі ресми түрде «Белград су жағасы» (Beograd na vodi) жобасын таныстырды – Сава өзенінің жағалауын және қаланың ескі бөлігін жаңартуға бағасы 3,1 миллиард еуро тұратын жоба. 2014 жылдың 18 желтоқсаны: Пупин көпірі қозғалысқа ашылды. Дунайдағы екінші белградтық көпір және Земун мен Дунайдың сол жағалауындағы елді мекендерді байланыстыратын алғашқы көпір. 2015 жылдың 27 қыркүйегі: «Белград су жағасы» құрылысы басталды. 2018 жылдың 30 қарашасы: Президент Александр Вучичтің авторитарлық үкіметіне қарсы жаппай наразылықтар басталды. 2020 жылдың наурызы: Сербияда COVID-19 пандемиясы басталды. Билік тарапынан коменданттық сағат белгіленді. 2023 жылдың 3-4 мамыры: Владислав Рибникар мектебінде және Белград маңында екі жаппай қырқындар орын алып, жаппай наразылық толқынына әкелді. 2023 жылдың 28 маусымы: Белград айналма жолының А және В учаскелері 30 жылдан астам салыныстан кейін аяқталды, бұл қала ортасынан өтетін тас жолды қалалық көшеге дейін төмендетуге мүмкіндік берді.