Кіріспе

Ничирен буддизмінің тармағы Ничирен Шошу (日 蓮 正 宗) – 13-ғасырдағы жапон буддистік діни қайраткері Ничиреннің (1222–1282) дәстүрлі ілімдеріне негізделген, оны өзінің бас шәкірті Никко Шонин (1246–1333), Фудзи тауының жанындағы Бас ғибадатхана Тайсеки джидің негізін қалаушы ретінде жариялаған Ничирен буддизмі. Бұл сектаның қарапайым жамағат мүшелері Хоккеко мүшелері деп аталады. Лос-Анджелестегі Эничизан Мёходжи ғибадатханасы АҚШ-тағы ғибадатхана штаб-пәтері болып табылады. Бұл секта Буддизмнің үшінші дәуірі үшін Будда Шакьямунидің үйреткендерін толық емес, өткізілген және адасқан деп санайды, сондықтан Буддизмнің әртүрлі формаларын қатаң түрде қабылдамайды. Оның орнына, секта Ничиреннің эксклюзивті ілімдеріне және «Нам Мёхо Ренге Кё» деп ән салумен қатар, Лотос Сутрасының таңдалған бөлімдерін оқуға негізделген. Оның жақтастары табынатын нысан – Дай Гохонзон, ал діни символы – дөңгелек құс. Секта басшылары мен жақтастары өздерінің практикасы ғана «Нағыз Буддизм» екенін мәлімдейді және Ничиренге «Қасиетті түпнұсқа «Нағыз» Будда» (御本仏, Go Honbutsu) және Дай Шонин (大聖人, «Ұлы қасиетті ұстаз») деген құрметті атақтар береді. Сондай-ақ, оның міндеті мен мұрасының жалғыз заңды жалғасы Никко Шонин және сектаның 68-ші Бас діни қызметкері Хаясе Мё е Ажари Ничиньё Шонин бастаған секта бас діни қызметкерлері екенін айтады. Ол 2005 жылдың 15 желтоқсанында осы лауазымға тағайындалды.

Тарихи атауы

Никиреннің қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасарларының әртүрлі мектептері арасында ғасырлар бойы діни көзқарас бойынша жіктелiстер туды. Мейдзи қалпына келтіру кезінде император үкіметі көптеген Ничирен секталарын бірнеше ірі мектептерге біріктірді: 1874 жылы Ничирен Шу, 1876 жылы Фуджу фьюзе және Фуджу фьюзе Комон, ал 1891 жылы Кемпон Хоккэшу, Хонмон Хоккэшу, Хонмё Хоккэшу, Хоккэшу және Хонмоншу – бес өзара байланысты мектеп. 1900 жылы Тайсеки джи ғибадатханасы Хонмоншудан бөлініп, өзін Ничиреншу Фудзи ха, яки Фудзи аймағының Ничирен Шу (мектебі) деп атады, бұл Тайсекидзи ғибадатханасының тармағы, сол кездегі секталардың жалпы атауын көрсетеді. 1913 жылы сектаның атауы қазіргі «Ничирен Шошу» деп өзгертілді. Бұл өзгеріс, сектаның ортодоксалдық талаптарына сілтеме жасай отырып, император Тайшо жасады делінеді. Секта кейде Шидзуокадағы жергілікті жапон диалектісіне сүйенген Ничирен Масамуне деп те аталады.

Хоккеко

Лайықтар Хоккеко деп аталатын ресми қауымдарға жатады, олар Ничирен Шошу ілімдерін зерттеуге және Тозан саяхатын Жапониядағы бас ғибадатханаға жоспарлауға мүшелер арасында ынтымақтылықты арттыру үшін құрылған. Көпшілігі жергілікті ғибадатханада немесе жақын маңдағы ғибадатхана болмаған жағдайда жеке үйлерде құлшылық етеді. Қызметтерді әдетте діни қызметкер (шамамен) атқарады, бірақ діни қызметкер болмаған кезде, кейде лайықты басшылар оны алмастырады. Жиналғанда, сенушілер жиі Ничирен Шошу ілімдерін, әсіресе Ничиреннің Гошо деп аталатын жазбаларын зерттейді. Жергілікті топтың немесе ауданның басшысы Кото деп аталады, ал бұрын кең ауқымды деңгейде Со Кото деп аталатын лауазым болған, бірақ қазір ол қолданылмайды. Хоккеко федерациясының қазіргі Дай Кото басшысы – Хошино Коичиро мырза. Ничирен Шошудың ресми символы – дөңгелек пішінді кран құсы (Цуру но Мару). Тағы бір символ – бұл Римбо (Асыл сегіз жолдың) сегіз қырлы дөңгелегі, сондай-ақ Ничиреннің жалғыз және заңды мұрагері деп есептелетін Никко Шониннің бейнесі. Үш қысқы дос комбинациясы да ғибадатханалардағы құрбандық үстелінде кездеседі, ол Ничимоку Шонинды бейнелейді.

"Будданың жамандауы" ілімі

Секта барлық басқа діндерді жоюға тырысады және дінаралық қарым-қатынастың барлық түрлерін жамандық және еретикалық деп күшпен қабылдамайды, кез келген синкретизмді негізін қалаушы Ничирен үйреткен Дхармаға қарсы "Қарғыс" (謗 法, Хобо) деп атайды. Бұдан әрі, сектадан тыс діндерді тікелей қолдау жағымсыз карманы тудырады және ауыр жаза, апаттар мен ұрпақтардың қайғысына әкеледі деп санайды.

Карма және қайта туу заңдары

Бұл сектаның ілімі бойынша, адам баласы ата-анасының өткен және қазіргі өмірлерінде қалыптасқан себептер мен жағдайлардың кармалық жиынтығына сәйкес қайта тууды өздері таңдайды. Сондықтан, секта басқа тіршілік нысандары да себеп-салдар заңдылығы бойынша өздерінің кармасын жасайды деп үйретеді, бұл заң кеңістік пен уақыт шектеулеріне бағынбас. Осы қалаулы қайта тууларға адамдар, жануарлар және басқа да тіршілік нысандары кіреді (сондай-ақ керісінше), олар Nam Myoho Renge Kyo буддалық ағартуды әлемде ілгерілету үшін кез келген нысанда қайта тууға ұмтылады.

Шакьямуни Будданың қолданылу мерзімі өткен ілімдері

Бұл секта Шакьямунидің сансыз буддизм формалары қазіргі дәуірде Будда болуға жеткізу үшін құтқару күштерін жоғалтқандарын мәлімдейді, бұл 1052 жылдан бері Будданың үшінші дәуірі деп белгіленген. Сонымен қатар, бұл мектеп Ничиреннің Будданың үш дәуірі туралы Лотос сутрасының 21-тарауындағы Шакиамуни Будданың соңғы заманға қатысты болжамын орындағанын мәлімдейді.

Будданың үш асыл тасының түсіндірілуі

Будда – Ничирен Шошу сектасы Ничиреннің қазіргі заманғы Үшінші будда дәуіріне сәйкес келетін және мәңгілікке дейін "Нағыз Бастапқы Будда" екенін үйретеді. Дхарма – Секта Дхарманы "Мистикалық Заң" деп атайды, ол Ням Мёхо Ренге Кёода кристалдасқан Ничиреннің соңғы ілімдеріне сілтеме жасайды. Секта бұл Мистикалық Заңның Ничиреннің "Найшо" (内 証) деп аталатын ішкі ағартуы екенін, және Ғаламдағы шексіз, мистикалық уақыттан тыс нүктеден (久遠元初, "Куон–Ганжо") шыққан "Түпнұсқа Шын Будда" екенін одан әрі үйретеді. Бұдан әрі, секта бұл ағартудың Дай Гохонзон ағаш мандаласында физикалық түрде бейнеленгенін және болашақ ұрпақтарға қалдырылғанын үйретеді. Дхарманың осы анықтамасы сектаның өкілетті, көшірілген "Гохонзон" нұсқаларына да қатысты, оларды секта өз жақтастарына береді. Сангха – Сангха Ничиреннің аға шәкірттерінің бірі, Никко Шонинге, Ничирен Шошу ілімдері мен догмаларын үйретуге, қорғауға және сақтауға қызмет ететін Ничирен Шошу дін қызметкерлерінің барлық ұжымына, сондай-ақ жоғары дін қызметкерлерінің ізбасарларына сілтеме жасайды. Осыған сәйкес, секта буддизмнің үш асыл тасы Ничиреннің ішкі ағартуымен тең бөлісетін біртұтас, ажырамас құрамдас бөлік екенін үйретеді. Нақтырақ айтқанда, секта Будда мен Дхарманың Сангха дін қызметкерлері (Хейсей Шинпен) арқылы жүзеге асырылатынын және сақталынатынын үйретеді. Сектада жақтастар арасында үш буддалық қазынаны сипаттау үшін қолданылатын жалпы тіл "Будда – Заң – Діни қызметкерлік" деп аталады.

Ғибадат объектісі

Дай Гохонзон (сонымен қатар: Дай Гохонзонның Маңызды Ілімдердің Биік Киелі Орындасы) – санскрит және қытай әріптерімен жапондық камфор ағашынан жасалған тақтайға жазылған каллиграфиялық мандала, оған сенушілер ғана табынады. Секта Ничиреннің оны 12 қазан 1279 жылы (жапонша: Коан) жазғанын мәлімдейді. Секта "нинпо-икка", яғни "Адам мен Буддалық Дхарманың бірлігін" бір тұтас деп есептейді және Дай Гохонзон Ничиреннің өзінің бейнесі ретінде құрметтеледі. Әрбір Ничирен Шёсю ғибадатханасы мен үйінде, із келіп, бас діни қызметкерлер жасаған Дай Гохонзонның көшірмесі болады. Дай Гохонзон Фудзи тауының етегіндегі Тайсеки-дзи Ұлы Бас ғибадатханасының аумағындағы Хоандо ғибадатханасында сақталады. Ғибадатхананың діни қызметкерлері жапон императорының және Косен руфудің дінін қабылдағаннан кейін ғана оның бейнесін тұрақты түрде құрметтеуге қояды, осы арқылы жапон императорлық жарлығымен Ничирен Шёсю сенімін әлемдегі басты дін ретінде сақтап қалады. Бас ғибадатханадағы басқа Гохонзондардан айырмашылығы, ол шикими бұтақтарымен немесе Тайко барабандарымен безендірілмейді. Ничирен Шёсюдің бас діни қызметкерлері жасаған Дай Гохонзонның көшірмелері гохонзон (го – құрмет көрсететін сөз) деп аталады. Көптеген гохонзондар ғибадатханаларда ағаш тақташалар түрінде болады, оларға жазу ойылып жазылған, тақташалар қара урушимен жабылып, алтын әріптермен әсемделген. Ғибадатханалардағы және басқа да осы сияқты орындардағы гохонзондарды бас діни қызметкерлердің бірі жеке өзі көшіреді. Хоккеко жақтастары жергілікті ғибадатхананың бас діни қызметкеріне жеке гохонзон алу үшін өтініш бере алады. Бұл гохонзондар дәстүрлі әдіспен қағазға басылған, шамамен 7х15 дюйм өлшемді ритуалдық көшірмелер болып табылады. Жергілікті бас діни қызметкер барлық өтініштерді Бас ғибадатханаға жібереді. Өтініштер мақұлданғаннан кейін, гохонзондар алушының жергілікті діни қызметкеріне жеткізіледі, ол оларды жеке мүшелерге табыс етеді. Осы рәсімде алушы Ничиреннің іліміне шын жүректен сенетініне, дінді адал сақтайтынына және оның доктриналарын ұстанатынына ант етеді.

Шеттелген діндарлар мен діни қызметкерлер

Ничирен Шошумен байланысы бар келесі топтар 1974 жылы (Кеншокай), 1980 жылы (Шошинкай) және 1991 жылы (Сока Гаккай) ұйымнан қуылды.

Кеншокай (顕正会, Ашық және православиелік топ), 1974

1974 жылы Токионың Шинагава ауданындағы Миокодзи ғибадатханасынан шыққан Миошинко деп аталатын миряндар тобы, Сока Гаккайдың Ничиреннің бұйрығымен Шохондо ғимараты Дай Гохонзонның нағыз және мәңгілік ұлттық қасиетті орны екенін мәлімдегеніне наразылық білдіргеннен кейін, Ничирен Шошудың бас діни қызметкері Ниттацу Хосой тарапынан қуылды, тіпті император Сёваның дінге өтуі болмады. Бұл топ Сока Гаккай мен бұрынғы бас діни қызметкер Ниттацу Шонинге қарсы тікелей күрескендігімен белгілі болды, нәтижесінде оған қарсы сот процесі ашылды. Кейіннен топ өзінің корпоративтік атауын Фудзи Тайсекиджи Кеншокай деп өзгертті. Кеншокай Жапониядағы ең қарқынды өсіп келе жатқан буддизм ағымдарының бірі ретінде танылған. Кеншокай кейде Таисекиджи бас ғибадатханасының 26-шы бас діни қызметкері Ничикан Шониннің 1728 жылы салған Дай Гохонзон бейнесінің үлкейтілген түрін, сондай-ақ Таисекиджи бас ғибадатханасы шығарған заманауи Гохонзон бейнелерін пайдаланады. Бұл Гохонзон бейнелерінде Ничирен Шошу қолданған қоңыр әшекейлі жиек қолданылады.

Шошинкай (正信会, Православтық сенім тобы), 1980

1980 жылы 67-ші бас діни қызметкер Никкен Шонин Ничирен Шошу діни қызметкерлері мен Шошинкай деп аталатын жақтастардың бір тобын Бас ғибадатханадан шығарып жіберді. Бұл Никкеннің жаңа бас монах екендігіне күмән келтіргені үшін және Сока Гаккайдың ғибадатхана ісіне әсеріне сын айтқандары үшін болды. Сол кезде Сока Гаккай Никкеннің Ниттацу Хосойдың бас діни қызметкері ретіндегі заңды мұрагері екенін қолдады. Шошинкай өзін нағыз Ничирен Шошу деп есептейді. Кейін Шошинкай реформа талап ететін Ничирен Шошу діни қызметкерлерінің қарсыластық бірлестігін құрды және Гохонзонның өз нұсқасын жазып бастады, оның орнына Ничирен Шошу бас діни қызметкерлерінің бірінен алынған көшірмені пайдаланбады. Олардың көпшілігі қартайып не қайтыс болды, содан бері олардың ғибадатханалары Ничирен Шошу басқаруына қайта оралды, олардың орнына Бас ғибадатхана Тайсеки джиге байланысты жас діни қызметкерлер келді. Олардың кейбіреулері басқа Ничирен секталарына қосылды немесе өздерінің секталарын құрды, мысалы Тайваньде.

Сока Гаккай (創価学会, Құндылық жасау қоғамы), 1991

Ничирен Шошу 1991 жылғы 28 қарашада Сока Гаккай мен Сока Гаккай Интернационалды (SGI) құлшылықтан шығарды. Сока Гаккай Тайсеки джи кешеніндегі ғибадатханалардың біріне қарасты лайықты ұйым ретінде пайда болды, және 1928 жылғы 4 маусымда Митани Сокей, Мейдзиро Кеншин кіші және аға орта мектебінің директоры Ничирен Шошуға өткізген Цунесабуро Макигучи құрды. Ұйым екінші президенті Жосей Тода басшылығымен өсті және үшінші Сока Гаккай президенті және Сока Гаккай Халықаралық президенті Дайсаку Икедамен доктриналық қақтығыстар туғанға дейін өз ілімдерін Ничирен Шошуға негіздеуді жалғастырды. Мұндай доктриналық қақтығыстар 1956 жылдан бастап күшейді, мысалы, Сока Гаккайдың екінші президенті Жосей Тоданың Миоден-дзи ғибадатханасын қайта жарақтандыру кезінде 65-ші бас діни қызметкер Ничиджун Шонинге ұйым басшылығы енді Ничирен Шошу ілімдерін ұстанбайтынын мәлімдегені куәландырды. 1974 жылғы 10 мамырда Сока Гаккай вице-президенті Хироси Ходжо, протестанттар мен рим-католиктерді "айырмашылықтар" мысалы ретінде келтіре отырып, Дайсаку Икедаға Ничирен Шошудан бөлінуді ұсынған жазбаша есеп берді. Бас діни қызметкер Ниттацу Хосой бұл ұсынысқа жауап ретінде ғибадатхана істерін және есептесуін бақылайтын комиссия құрудан бас тартты, сонымен қатар Шохондо ғимаратын салуға алғыс айтты. Одан әрі, Ниттацу бөліну мүмкіндігін мойындады және Дай Гохонзонды тек таңдалған адал жандар ғана қастерлей алатын Ничирен Шошу қазынасы (御宝蔵, Гоходзо) ғимаратына қайтарумен қорқытты. Осы және басқа да қақтығыстар нәтижесінде 1991 жылы Ничирен Шошу Сока Гаккай басшыларын құлшылықтан шығарды және оны Ничирен Шошудың лайықты ұйымы мәртебесінен айырды, екі тараптың толық және ресми ажырасуына әкелді. Нәтижесінде, Дайсаку Икеда Жоғарғы діни қызметкер Никенмен Сокото немесе лайықты көшбасшы лауазымынан шеттетілді, ал ресми жарлық Сока Гаккайдың салықтан босатылу статусын жапон заңнамасына сәйкес ғибадатханамен байланысы болмағандықтан жойды. Қосымша дау-жанжалдар туындағанда, діни қызметкерлер жаңа Ничирен Шошу ғибадатханаларын салуды қаржыландырудың орнына қоғамдық орталықтар салынып жатқанын байқады. 1997 жылғы 30 қыркүйекте Ничирен Шошу Сока Гаккай Интернационал ұйымының барлық мүшелерін құлшылықтан шығарды.