Кіріспе

Бақалар туысы

Құйрықты бақалар – Ascaphus туысына жататын екі түр, Ascaphidae тұқымдасының жалғыз таксоны. Атауындағы "құйрық" – еркек бақаның клоакасының созылмасы. Бұл құйрық – түрдің шапшаң ағысты өзендерде тіршілік етуге бейімделген екі ерекше анатомиялық белгісінің бірі. Олар Солтүстік Америкадағы ішкі ұрықтандыру арқылы көбейетін бақалардың жалғыз түрі. Бұл бақалардың ең көне тұқымдарының бірі. Оның ғылыми атауы "қақпасыз" дегенді білдіреді, ол a жалғауы және көне грекше σκαφίς ("қақ, көрек") сөзінен шыққан, бұл осы бақаларда жоқ метатарсал қақтарға сілтеме жасайды.

Таксономия

2001 жылға дейін осы туыс монотипті деп есептелді, жалғыз түрі – құйрықты бақа (Ascaphus truei Stejneger, 1899) болатын. Бірақ сол жылы Нильсон, Ломан және Салливан таулы аймақтың құйрықты бақасын (Ascaphus montanus) түрдің ішіндегі топтан жеке түрге көтеруге мүмкіндік беретін дәлелдерді жариялады. Осыдан кейін бұрынғы түр ресми түрде жағалау құйрықты бақасы деп аталды.

Жалпы морфологиясы

Бұл бақалар туысының көзге көрінетін "құйрығы" бар, бұл оларды басқа бақалардан ерекшелендіреді. Сондықтан оларды кеңінен жіктеу қиын. Олар әдетте ежелгі бақалар подряды Археобатрахияға жатады, бірақ кейбіреулер оларды басқа бақалардың туыс түрі деп санайды. "Құйрық" тек еркектерде кездеседі, ол шындығында жыныстық қатынас кезінде ұрғашыға сперматозоидтарды енгізу үшін қолданылатын клоаканың бөлігі болып табылады. Бұл анатомиялық ерекшелік осы түрдің мекендейтін қозғалмалы, жылдам ағып жатқан өзендерде сперматозоидтардың жоғалуын азайту арқылы көбеюдің сәттілігін арттырады. Осылайша, құйрықты бақалар басқа бақаларда кездесетін сыртқы ұрықтандырудың орнына ішкі ұрықтандыруды көрсетеді. Бұл бақалар примитивті, өйткені оларда басқа бақаларға қарағанда омыртқалардың саны көп, дауыс беру қабілеті жоқ және бос қабырғалары бар. Олар шамамен ұзын, және Монтана, Айдахо, Вашингтон, Орегон және АҚШ-тың солтүстік-батысындағы Калифорнияның солтүстігінде, Британ Колумбиясының оңтүстік-шығысында (Таулы құйрықты бақа) және BC (Жағажай құйрықты бақа) жағалауында табылған. Құйрықты бақалардың тағы бір примитивті қасиеті – аскафин деп аталатын микробқа қарсы пептидтер. Бұл пептидтер бақалар бөліп шығаратын басқа пептидтермен генетикалық ұқсастығы аз, бірақ Африкалық шаяндар Pandinus imperator және Opistophthalmus carinatus-та кездесетін антибактериялық пептидтермен кейбір ұқсастықтарды көрсетеді. Аскафин пептидтері тері арқылы бөлінеді және E. coli және S. aureus сияқты бактериялармен күресте маңызды рөл атқарады. Құйрықты бақалар Жаңа Зеландияға тән примитивті бақалар туысы Лейопельмамен белгілі бір ерекшеліктерді бөліседі, олармен олар филогенетикалық туыс таксондар болуы мүмкін.

Жұптасу үрдістері

Жұптасуға тырысқанда аталар әйелге қарай шабуылдайды, оны алдымен иіншін тікұшақ құрылымында (аталар саусақтарын әйелдің жамбас аймағының алдына орап, басын әйелдің артына және құйрыққа жақын қояды) бекітеді, содан кейін құрсақ тірескен құрылымда (әйел аударылады және ата мен әйелдің құрсақтары бір-біріне қарап тұрады). Осыдан кейін аталық "құйрығын" әйелге енгізіп, итеруден бұрын күш алу үшін оны қысады. Бұл процесте әйел көбінесе қозғалмайды, кейде енгізу кезінде тебіледі. Кейбір жағдайларда аталар әйел үшін бір-бірімен бәсекелеседі. Мұндай жағдайларда екі ата да тірескен құрылымға кіруге тырысады, соңында біреуі әйелді жақсырақ ұстап, екінші атаны көбейту процесінен қуады. Әдетте, ірі атаның сәтті болу ықтималдығы жоғары. Ересектердің жылуға төзімділігі Солтүстік Америкадағы басқа бақаларға қарағанда ерекше төмен. Ересектерде өте күшті туған жерге адақтық байқалады, алайда Ascaphus-тың қозғалысы мен көші-қон әдеттері толыққанды зерттелмеген. Ересектер негізінен өзен жағалауларында құрлықта азықтанады, бірақ кейде су астында да жем алады. Олар су және құрлықтағы дернәсілдер мен ересек жәндіктер, басқа бунақденелілер (әсіресе өрмекшілер) және бұршақтарды қоса, әртүрлі тағамдарды жейді. Дернәсілдер аз мөлшерде жіп тәрізді жасыл балдырлар мен десмидтерді тұтынады. Дернәсілдер маусымдық түрде көп мөлшерде қылқан жапырақты өсімдіктердің тозаңын жейді. Күндіз ересектер өзендегі су астындағы субстраттардың астында немесе кейде өзенге жақын жердегі ұқсас беттік заттардың астында жасырынады. Олар сондай-ақ су шашыраған жартастардың жарықтарында да табылған. Қыста, әсіресе ішкі аймақтарда, белсенділігі төмендеп, үлкен бұтақтар мен тастардың астына тығылады. Дернәсілдерге диаметрі кем емес тегіс беткейлі суық ағындар қажет. Дернәсілдер уақытының көп бөлігін осындай субстраттарға үлкен ауыз сорғышы арқылы жабысып өткізеді. Дернәсілдердің үлкен, сорғыш ауыз мүшелері – бұл түрдің екінші ерекшелігі, ол басқа бақалар үшін қолайсыз, ағынды суларда тіршілік етуге мүмкіндік береді. Олар жылдам ағынға қарағанда ағынды суды артық көреді.