Кіріспе

Saunders Roe A.36 Lerwick – Saunders Roe Limited (Saro) компаниясы жасаған британдық дипломдық ұшақ. Ол Корольдік әуе күштерінің жағалау қауіпсіздігі басқармасында Short Sunderland ұшағымен бірге қолданылуы тиіс болған, бірақ ол кемшіліктері көп конструкция болды және одан аз ғана саны салынды. Олардың қызмет көрсету көрсеткіштері нашар болды және апаттар саны жоғары болды; 21 ұшақтың 10-ы апатқа ұшырады, ал біреуінің жоғалу себебі белгісіз.

Жобалау және әзірлеу

1936 жылғы наурыз айында Әуе министрлігі R.1/36 (Операциялық талап 32-ге сәйкес) техникалық тапсырысын ұшу қайықтарын құрастыру тәжірибесі бар бірнеше компанияға жіберді. Тапсырыстың мақсаты – суасты қайықтарына қарсы, конвойды сүйемелдеу және барлау міндеттерін орындау үшін, Saro London және Supermarine Stranraer сияқты Корольдік Әуе күштерінің екі қанатты ұшақтарын алмастыру болатын. Техникалық тапсырыс белгілі бір крейсерлік жылдамдық пен салмақтың 40 кг-нан аспауын талап етті. Тапсырысқа Saunders Roe (S.36), Supermarine (Type 314), Blackburn Aircraft (B.20) және Shorts компаниялары үсыныс берді. Blackburn B.20 – ұшу қайығының корпусының кедергісін азайту арқылы жақсырақ көрсеткіштерді ұсынған радикалды жоба болды, сондықтан тұжырымдаманы сынау үшін прототипке тапсырыс берілді. Басқа жобалардың ішінде Supermarine бірінші таңдау болды, ал Saunders Roe және Shorts екінші орынды бөлісті. Supermarine "сызбадан" тапсырыс алды, яғни алдымен прототиптерді жасау және ұшыру қажеттілігі болмады. Supermarine-нің Spitfire жобасына берілгендігіне байланысты жұмыс екі жылға соғылуы мүмкін еді, сондықтан Министрлік басқа жобаларға көшті. Сол кезде Saunders Roe S.36-ны қайта жобалап, төменгі корпус пен құс қанатын терең корпус пен жоғары қанатқа ауыстырды. Supermarine-нің тапсырысы S.36-ға берілді. 1937 жылғы маусымда 21 S.36 ұшағын сатып алу туралы келісімшарт жасалды, оған Lerwick (Лервик қаласының атымен) атауы берілді. Ұшақ – екі қозғалтқышты, жоғары қанатты, металл конструкциялы, дәстүрлі ұшу қайығының корпусы, жазық түбі және қанаттардың астында ұзын тіреулермен орналасқан екі тұрақтандырғыш жүзі бар ықшам моноплан болды. Ол екі Bristol Hercules радиалды қозғалтқышымен жабдықталған және бастапқыда екі вертикальді қанат пен рульдері болды. Қорғану үшін Lerwick үш қуатты оқ мұнарасымен жабдықталған. Алдыңғы мұнарада бір 0,303 дюймдік Vickers K пулеметі, ал қалған екеуінде 0,303 Браунинг пулеметтері орналасқан: Nash & Thompson FN.8 мұнарасында екі пулемет және Nash & Thompson FN4 мұнарасында төрт пулемет, сондай-ақ артудағы мұнара болды. Шабуылдық қару-жарақтардың құрамына жалпы төрт немесе сегіз бомба немесе төрт тереңдік заряды кірді – төрт кішкентай немесе сегіз үлкен бомба, немесе екі ағымдық бөлімдерде орналасқан төрт тереңдік заряды, Martin PBM Mariner ұшағына ұқсас, қозғалтқыштардың артында. Бірінші үш ұшақ прототип ретінде пайдаланылды, ал біріншісі 1938 жылғы 31 қазанда жобалау және құрылыс кезіндегі көптеген кешігулерден кейін ұшырылды. Lerwick бірден әуеде және суда тұрақсыз екені, сондай-ақ "қолсыз" ұшуға жарамсыз екені анықталды. Соңғысы ұзын қашықтыққа ұшуға арналған ұшақтағы маңызды мәселе болды. Көптеген түзетулер, соның ішінде үлкендетілген жалғыз вертикальді қанатты қосу және қанаттың түсу бұрышын арттыру, оның жағымсыз сипаттамаларын жоюға көмектеспеді, олардың ішінде қауіпті тоқтау және қанағаттанарлық емес айналу және бұрылу жылдамдықтары болды. Қызметте бірнеше ұшақ қанаттың жүзінің жұлынуынан жоғалып кетті, бұл құрылымдық әлсіздікке байланысты болды. Гидравликалық жүйедегі тұрақты ақаулар ұшу кезінде бомба бөлімдерінің ашылуына себеп болды. Бір қозғалтқышта Lerwick биіктікті ұстай алмады, сондай-ақ тұрақты бағытты ұстай алмады, өйткені басқару элементтері бір қозғалтқыштың максималды қуатымен туындаған айналу моментін теңестіре алмады. Қозғалтқыш бұзылған жағдайда ұшақ баяу төмендеп, шеңберлермен ұшуға мәжбүр болар еді. Бір рет қозғалтқыштың тоқтауы Lerwick-ті Каледония каналына шұғыл қондыруға мәжбүр етті. Содан кейін ұшақты көмір баржаларының тізбегімен Обанға сүйреп әкетті.

Пайдалану тарихы

1939 жылдың ортасында төрт "Лервик" ұшағы 240 эскадрильяға берілді. Қазан айына қарай эскадрилья оларды ұшыруды тоқтатып, бұрынғы, баяу "Saro London" ұшатын қайықтарына қайта оралды. "Лервик" бағдарламасы 24 қазанда тоқтатылды, бірақ 1 қарашада қайта жаңартылды. 1939 жылғы желтоқсанда әуе вице-маршалы Шолто Дуглас "Лервиктерді" жоюды және "Саундерс Роу" компаниясына "Short Sunderland" ұшақтарын жасауды ұсынды, бірақ өндірісті өзгертуге бірнеше ай уақыт керек еді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ұшақтар шұғыл түрде қажет болды. Өндіріс жалғасты және 1940 жылы "Лервиктер" Обанда орналасқан 209 эскадрилья құрамына енді, "Short Singapore" ұшақтарын алмастырды. Бірақ эскадрилья жақын арада ұшақтарын апаттарға байланысты жоғалта бастады. 209 эскадрильяның қызмет ету кезеңінде барлық "Лервиктер" қауіпсіздік талаптарына байланысты екі рет жерге отырғызылды. "Лервиктер" тек екі рет U- қайықтарына шабуыл жасады, бірақ ешбір су асты қайығы зақымдалған жоқ. 1941 жылдың сәуірінде 209 эскадрилья АҚШ-тың "Consolidated Catalina" ұшақтарын ала бастады. 21 "Лервик" ұшағының соңғысы мамыр айында жеткізілді, бірақ сол айдың өзінде бұл типтің ұшақтары майдандық қызметтен алынып тасталды.

Операциялық шығындар

Құрылған 21 Lerwick-тің 11-і жоғалып кетті немесе үш жыл ішінде есептен шығарылды. +Төну күніҰшақтың жоғалу себебі1 қыркүйек 1939Л7249 Феликсстоудағы Теңіз авиациялық тәжірибелік мекемесімен жұмыс істеп, камера люгі ашық қалғандықтан ұшырылғаннан кейін батып кетті; жазылып тасталды20 ақпан 1940Л7253 (WQ G) Обаннан батысқа қарай 5 шақырым жердегі Лорн фиордына шұғыл қону жасады. Қанаттағы жүзу құрылғысы жерге тиген кезде сынды, ұшақ аударылып, төрт экипаж мүшесі қаза тапты.21 қараша 1940L7251 Лох Райандағы тұрақ орнында батып кетті6 желтоқсан 1940L7255 (WQ A) Лох Райанға тоқтаған кездегі дауылда қанаттағы жүзу құрылғысын жоғалтып, батып кетті7 қаңтар 1941L7262 Лох Райаннан ұшып тұрғанда болған апаттан кейін батып кетті; екі экипаж мүшесі қаза тапты.22 ақпан 1941L7263 (WQ L) 14 адамнан тұратын экипажымен жақсы ауа райында патрульдеу кезінде жоғалып кетті14 қазан 1941L7268 No. 4 (C)OTU құрамында, порттық қозғалтқышының істен шығуынан кейін Тарбат Несске жақын теңізге құлады.16 қазан 1941L7254 Таксилеу кезінде тасқа соқтығып, батып кетті21 қазан 1941L7248 Алғаш құрылған Lerwick. MAEE калибрлеу рейсі кезінде оң жақ қозғалтқышы істен шықты. Бір қозғалтқышпен биіктікті сақтай алмаған L7248 телеграф сымдарына соқтығысып, Фасланнан жоғары төбеге құлады, нәтижесінде RAF-тың алты адамы мен азаматтық техник қаза тапты. Тергеулер қозғалтқыштың істен шығуына себеп таба алмады.11 қараша 1941L7257 (WQ F) Дауыл кезінде тұрақ орнында батып кетті; 1941 жылдың желтоқсанында құтқарылды. 1942 жылы жөндеуге келмейтін жағдайда есептен шығарылды21 желтоқсан 1941L7265 (WQ Q) No. 4 (C)OTU құрамында, қону кезіндегі апаттан кейін есептен шығарылды6 қыркүйек 1942L7267 Қате қону кезінде ұшқыш айналып түсу үшін қуатты арттырды, бірақ бір қозғалтқыш жауап бермеді. Қанат ұшы суға тиіп, ұшақ айналып, корпуста жарақат пайда болды. Экипаж астродомнан шығып, ұшақ батып бара жатқанда жағаға қарай жүзіп өтті, бірақ қайықпен құтқарылды.