Кіріспе
Hawker Siddeley ұшақтарының теңіздік күзет ұшақтары, кейіннен British Aerospace реактивті қозғалтқышты теңіздік күзет ұшақтары. Ұлттық шығу тегі – Ұлыбритания. Өндіруші: Hawker SiddeleyBAE Systems. Бірінші ұшу: 1967 жылдың 23 мамыры. Қызметке енгізілген: 1969 жылдың 2 қазаны. Қызметтен шығарылған: 2011 жылдың 28 маусымы. Құрамына енуі жоспарланған жаңа ұшақ – кеңейтілген жөндеуден өткен Nimrod MR2 ұшақтары, Nimrod MRA4 деп белгіленген. Көптеген кешігулер, бағаның қайта-қайта өсуі және қаржылық шектеулер салдарынан MRA4 әзірлемесі 2010 жылы тоқтатылды. RAF сонымен қатар Nimrod R1 ұшағының бірнеше данасын пайдаланды, ол электрондық барлау (ELINT) нұсқасы болды. 1970-жылдардың соңынан 1980-жылдардың ортасына дейін әзірленген арнайы әуедегі ерте ескерту платформасы – Nimrod AEW3; алайда, MRA4 сияқты, даму кезінде көптеген қиындықтар туындады, сондықтан 1986 жылы жоба Boeing E-3 Sentry ұшағының тікелей сатып алынуы пайдасына тоқтатылды. 2011 жылдың ортасына дейін Nimrod ұшақтарының барлық түрлері қызметтен шығарылды.
a jet engine maritime patrol aircraft
{|Infobox aircraft type
|type= Maritime patrol aircraft
|national origin = United Kingdom
|manufacturer= Hawker SiddeleyBAE Systems
|designer=
|first flight= 23 May 1967
|introduced= 2 October 1969
|retired= 28 June 2011 The intended replacement was to be extensively rebuilt Nimrod MR2s, designated Nimrod MRA4. Due to considerable delays, repeated cost overruns, and financial cutbacks, the development of the MRA4 was abandoned in 2010. The RAF also operated a small number of the Nimrod R1, an electronic intelligence gathering (ELINT) variant. A dedicated airborne early warning platform, the Nimrod AEW3, was in development from late 1970s to the mid 1980s; however, much like the MRA4, considerable problems were encountered in development and thus the project was cancelled in 1986 in favour of an off the shelf solution in the Boeing E 3 Sentry. All Nimrod variants had been retired by mid 2011.
MR1
1964 жылдың 4 маусымында британ үкіметі 381-ші әуе штабының талабын жариялады, ол Корольдік әуе күштерінің (RAF) ескірген Avro Shackleton теңіздік патрульдік ұшақтарын ауыстыруды мақсат етті. Мұндай ауыстырудың қажеттілігі Shackleton паркінің жылдам тозу шегіне жетуімен байланысты болды. Бұл талапқа британдық және шетелдік өндірушілер көп қызығушылық танытты, олар Lockheed P-3 Orion, Breguet Atlantic және Hawker Siddeley Trident, BAC One Eleven, Vickers VC10 және de Havilland Comet сияқты ұшақтарды ұсынды. 1965 жылдың 2 ақпанында премьер-министр Харольд Уилсон Hawker Siddeley-дің Comet теңіздік патрульдік нұсқасын, HS.801-ді Shackleton Mk 2-нің орнына тапсыру ниетін жариялады. RAF жүргізген бағалау сынақтарынан кейін Vickers VC10 осы міндетке өте ыңғайлы деп танылды; алайда, Comet негізіндегі Nimrod-тың алғашқы нұсқасы бес жыл ішінде пайдалануға берілуі мүмкін, ал көзделіген авионикамен жабдықталған, одан да қабілетті Nimrod одан кейін келеді. Алғашқы үлгі (XV230) 1969 жылдың қазан айында қызметке түсті.
R1
Үш Нимрод ұшағы сигнал барлау рөліне бейімделді, 1974 жылдың мамыр айында No. 51-ші эскадрильядағы Comet C2 және Canberra ұшақтарын алмастырды. R1 моделі MR2-ден MAD бағанасының болмауымен визуалды түрде ерекшеленді. Ұшақтың бомбалық бөлімінде айналмалы тарелка тәрізді антенналар орналасқан, сондай-ақ құйрық бөлігінде және қанаттың алдыңғы бөлігіндегі жанармай бактерілерінде де қосымша антенналар болды. Оның экипажы төрт адамнан (екі ұшқыш, бір инженер және бір навигатор) тұрды, ал SIGINT жабдықтарын басқаратын экипаж 25 адамға дейін жете берді. Ұшақтың қызметі тек Суық соғыс аяқталғаннан кейін ғана ресми түрде мойындалды; бұрын олар "радарды калибрлеу ұшақтары" деп сипатталған. R1 модельдері MR2 модельдері сияқты шаршау мен коррозияға ұшырамады. Бір R1 ұшағы пайдалануға берілгеннен бері апатқа ұшырады; бұл 1995 жылдың мамыр айында RAF Kinloss әуежайында кең ауқымды техникалық қызмет көрсеткеннен кейін сынақ ұшу кезінде болды. Бұл ұшақтың орнына MR2 ұшағы R1 стандартына түрлендіріліп, 1996 жылдың желтоқсанында пайдалануға берілді. Nimrod R1 бастапқыда RAF Wyton (Камбриджшир), кейін RAF Waddington (Линкольншир) әуежайларында орналасқан және 51-ші эскадрилья ұшақтарымен ұшты. Қалған екі Nimrod R1 ұшағын 2011 жылдың наурыз айының соңында зейнеткерлікке шығару жоспарланған, бірақ операциялық талаптар RAF-ті 16 наурызда Эллами операциясын қолдау үшін Кипрдегі RAF Akrotiri әуежайына біреуін жөнелтуге мәжбүр етті. Бұл типтегі соңғы ұшу 2011 жылдың 28 маусымында RAF Waddington әуежайынан, Әуе күштерінің бас штабының бастығы Сэр Стивен Далтонның қатысуымен орындалды. XV 249, бұрынғы MR2, қазір RAF мұражайында (Косфорд, Вест-Мидлендс) қойылған. R1 ұшағы Airseeker жобасы аясында сатып алынған үш Boeing RC 135W Rivet Joint ұшағымен алмастырылды; алғашқы ұшақ 2013 жылдың соңында жеткізілді.
MR2
1975 жылдан бастап 35 ұшақ MR2 стандартына жаңартылды және 1979 жылдың тамызынан бастап қайта тапсырылды. Жаңарту ұшақтың электрондық жүйесін кең ауқымда жаңғыртуды қамтыды. Өзгерістерге Шаклтон және Нимрод MR1 ұшақтары қолданған 1950-ші жылдарға жасалған ASV Mk 21 радарының жаңа EMI Searchwater радарымен, жаңа акустикалық процессормен (GEC Marconi AQS 901) – ол қазіргі заманғы сонобуйларды өңдей алатын, жаңа миссиялық деректер тіркегішімен (Hanbush) және жаңа электрондық қолдау шараларымен (Yellow Gate) – жаңа қаннат ұштарындағы контейнерлермен алмастырылуы кірді. Фолкленд соғысы кезінде (MR2P ретінде) ұшу кезінде отын құю мүмкіндігі енгізілді, сондай-ақ Нимродтың Аргентина әуе күштерінің теңіздік бақылау ұшақтарына қарсы AIM 9 Sidewinder зымыранын тасуына мүмкіндік беретін бекіткіштер қосылды. Перс шығанағындағы операцияларға дайындық барысында бірнеше MR2 ұшағына жаңа байланыс және ЭЖҚ (электрондық қарсы шаралар) жабдықтары орнатылды, күтілетін қауіптерге қарсы тұру үшін; осы өзгертілген ұшақтарға MR2P(GM) (Gulf Mod) деген белгі берілді. Nimrod MR2 ұшағының соңғы ресми рейсі 2010 жылдың 26 мамырында жасалды, XV229 RAF Kinloss әуежайынан Кент халықаралық әуежайына эвакуациялық оқу үшін, жақын жердегі MOD қорғаныс өртке қарсы оқу және даму орталығында пайдалану үшін ұшып кетті.
AEW3
1970 жылдардың ортасында Әуедегі ерте ескерту (AEW) миссиясы үшін модификацияланған "Нимрод" ұсынылды – бұл тағы да "Ланкастерден" алынған, поршеньді қозғалтқышпен жұмыс істейтін "Шаклтон AEW.2" ұшағын алмастыру мақсатында жасалған. "Бритиш Аэроспейс" компаниясы 11 қолданыстағы "Нимрод" ұшақтарын GEC Marconi радарларын орнату үшін қайта жаңартуды жоспарлаған, олар дөңгелек мұрын және құйрық бөлігінде орналастырылатын болды. "Нимрод AEW3" жобасы шығындардың артуымен және қолданылған GEC 4080M компьютерімен байланысты мәселелермен қиналды. Ақырында Қорғаныс министрлігі радиолокациялық жүйені қажетті деңгейге жеткізу құны тым жоғары екенін және сәттілікке жету мүмкіндігі өте күмәнді екенін мойындады, соның салдарынан 1986 жылдың желтоқсанында жоба тоқтатылды. Соңында, Корольдік әуе күштері жеті "Boeing E-3 Sentry" ұшағын алды. Кейбір функциялар басқа құралдарға берілді, "Геркулес" көліктік ұшақтары мен "E-3 Sentry" Әуедегі ерте ескерту ұшақтарына бірқатар міндеттер жүктелді, бірақ "MRA4" жобасының тоқтатылуы ұзақ қашықтықтағы теңіздік патрульдеу және іздеу-құтқару мүмкіндіктерінде елеулі кемшіліктерге әкелді. 2016 жылдың шілдесінде Қорғаныс министрлігі Корольдік әуе күштері үшін тоғыз "Boeing P-8A Poseidon" ұшағын сатып алу туралы хабарлады. Корольдік әуе күштері "P-8" ұшағының 2020 жылдың 1 сәуірінде бастапқы жұмысқа қабілеттілікке (IOC) жеткенін мәлімдеді, сол кезде екі ұшақ жеткізілді. Тоғыз ұшақ "RAF Lossiemouth" әуежайында орналасады.
Шолу
Нимрод – Rolls Royce Spey турбовентиляторлы қозғалтқышымен жұмыс істейтін реактивтік қозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы MPA болды. Бұл қызметтегі ұшақтар әдетте отынның үнемділігін арттыру және станциядағы максималды қарауыл уақытын қамтамасыз ету үшін поршеньді немесе турбовинтті қозғалтқыштармен жабдылған. Нимродтың турбовентиляторлы қозғалтқыштарының артықшылықтары жоғары жылдамдық пен биіктікке қабілеттілігі болды, сондай-ақ ол су асты кемелерінен оңай анықталмайтын, себебі винтті ұшақтар стандартты акустикалық сенсорлармен су астында оңай шанырақады. Нимродтар әуеде жанармай құюсыз он сағатқа ұша алатын. MR2 үлгілері кейін Фолкленд соғысының қажеттілігіне байланысты әуеде жанармай құю мүмкіндігімен жабдықталды. Сондай-ақ, борттағы екі гидравликалық жүйе әрқашан жұмыс істейтін екі ішкі қозғалтқыштармен қуаттандырылатын еді. Борттағы сенсорлық жабдықтың көп бөлігі Нимродтың ерекше пішіндес төменгі фюзеляжындағы қысымды қабықтың сыртында орналастырылған. Нимрод және оның анықтау қабілеттері Суық соғыс кезеңінде Ұлыбританияның әскери қорғанысының маңызды бөлігі болды. Нимродтың навигациялық функциялары компьютерлендірілген және алдыңғы кабинада орналасқан орталық тактикалық бөлімнен басқарылатын. Қаруды басқару және үлкен алдыңғы доплерлік радар сияқты сенсорлардан алынған ақпарат сияқты түрлі функциялар тактикалық станцияда көрсетіліп, басқарылатын. Ұшу жүйелері мен автопилотты тактикалық бөлімдегі навигаторлар тікелей басқара алатын, бұл навигаторға ұшақты толық бақылауға мүмкіндік берді. Қызметке енген кезде Нимрод озық электрондық жабдықтарымен, мысалы, борттық цифрлық компьютерлерімен мақтанды. Осы электрондық жүйелердің артуы RAF-тың 46 Нимрод ұшағына зейнеткерлікке шығарылған Avro Shackletons ұшақтарының үлкен паркімен салыстыруға болатын қамту деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Миссиядан кейін жиналған ақпаратты қарау және одан әрі талдау үшін алуға болады.
Қару-жарақ пен жабдық
Нимродтың үлкен бомбалық бөлімі болған, онда торпедалар мен зымырандар сияқты қару-жарақтан өзге, түрлі мақсаттарға арналған көптеген арнайы жабдықтар орналастырылуы мүмкін еді, мысалы, ASW мақсаты үшін 150-ге дейін сонобуйлер немесе бірнеше әуеден таралған шағын қайықтар және Lindholme Gear сияқты құлап түсетін апаттық құрал-жарақтар SAR миссиялары үшін; сонымен қатар, паромдық рейстерде қосымша жанармай бактері мен жүктер де бомбалық бөлімде тасымалдануы мүмкін еді. Жаңа сын-қатерлерге жауап ретінде және оның қорғаныс қабілетін арттыру мақсатында Nimrod флотына түрлі жаңа ЭКМ және электрондық қолдау жүйелері орнатылды; қосымша жабдықтар да сәйкестендіру және байланыс құралдарын тиімді етуге мүмкіндік берді. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы кезінде бірқатар өзгерістер енгізілді; MR2 ұшақтарының бір бөлігі жақсартылған Link 11 деректер желісімен, жаңа қорғаныс ЭКМ жабдықтарымен, соның ішінде сүйретілетін радарлық алдау құрылғысының алғашқы рет қолданылуымен және оң қанатының астында инфрақызыл бақылау мұнарасымен жабдықталды. Nimrod флотының көп бөлігі Шотландиядағы RAF Kinloss әуе базасынан жұмыс істеді. Операциялық тұрғыдан алғанда, әрбір жұмыс істеп тұрған Nimrod суасты кемелерін анықтау және бақылау миссиясының бір бөлігін құрады. Бұл операцияларда ақпаратты нақты уақытта бөлісу ең маңыздысы болып табылды; суасты кемесін анықтағаннан кейін, Nimrod экипажы Корольдік теңіз күштерінің фрегаттарына және басқа да НАТО-ға қатысқан кемелерге хабарласып, оларды суасты кемелерін үздіксіз бақылауға шақыратын. Британияның ядролық тежелу құралының ұшыру платформасы болған Корольдік теңіз күштерінің Resolution класындағы баллистикалық зымыран тасушы суасты кемелерін қорғау ең жоғары басымдыққа ие болды.
Фолкленд соғысы
Нимродтар алғаш рет 1982 жылғы 5 сәуірде Ассенсия аралындағы Wideawake әуежайына жеткізілді. Алғашқыда бұл типтегі ұшақтар Ассенсия маңындағы жергілікті патрульдерді ұшу үшін, Аргентинаның болуы мүмкін шабуылдарына қарсы қорғану үшін және британдық күштер тобы Оңтүстікке Фолкленд аралдарына қарай бет алғанда оларды сүйемелдеу үшін қолданылды. Нимродтар іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ Авро Вулкан ұшақтарының Black Buck операциясының бомбалау шабуылдарында байланыс релесі қызметін атқарды. Күштер жауынгерлік аймаққа жақындағанда және Аргентинаның су асты кемелерінен туындаған қауіп артқанда, Nimrod MR2 ұшақтары бұрынғы Nimrod MR1 ұшақтары жүзеге асырған операцияларды өздеріне алды. Әуе тақырыбы бойынша жазушы Крис Чант Nimrod R1 ұшағы бейтарап Чилидегі Пунта-Аренас қаласынан электрондық барлау миссияларын жүргізгенін мәлімдеді. Чили үкіметі RAF Nimrod R1 ұшағына Desventuradas аралдарынан сигналдарды барлау үшін ұшуға рұқсат берді, осы арқылы Аргентина Әуе күштерінің қозғалысы туралы ақпарат жинады. Ауада отын құю құрылғыларын орнату Фолкленд аралдарының жанында операциялар жүргізуге мүмкіндік берді, ал ұшақтың қару-жарағы жалпы мақсаттағы бомбалармен, BL755 каскадтық бомбалармен және AIM 9 Sidewinder әуеден-әуеге зымырандарымен күшейтілді. Ауада отын құю мүмкіндігінің арқасында өте ұзақ барлау миссияларын жүргізуге болады, мысалы, 1982 жылғы 15 мамырда 19 сағат 5 минуттық патруль (XV232 Airborne: 0803, Landing: 0308) Аргентина жағалауынан 60 миль (97 км) қашықтықта Аргентинаның су үстіндегі кемелері теңізде жоқ екенін растады. 20-21 мамыр түнінде MR2 ұшағы тағы бір ұзақ қашықтыққа ұшты, ол Фолкленд соғысы кезіндегі ең ұзақ қашықтықтағы ұшу болды. Барлығы, Фолкленд соғысы кезінде британдық операцияларды қолдау мақсатында Нимродтар Ассенсиядан 111 рет ұшты.
Перс шығанағындағы соғыс
1990 жылдың тамызында Ирак Кувейтке басып кіргеннен кейін үш Nimrod MR2 ұшағы Оманның Сиб қаласына орналастырылды. Олар Оман шығанағы мен Парсы шығанағында патрульдеуге кірісті. Парсы шығанағындағы қауіп-қатердің жоғары деңгейіне байланысты, операциялық Nimrod ұшақтары тез арада Marconi өндірісіндегі сүйретілетін белсенді алдау құрылғысымен жабдықталды. Жаулық әрекеттер басталғаннан кейін, енді бес ұшаққа дейін жеткен Nimrod жасағы түнгі патрульдеуге, ал күндізгі патрульдеуді АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Lockheed P-3 Orion ұшақтары жүзеге асырды. Nimrod ұшақтары Westland Lynx тікұшақтары мен Grumman A-6 Intruder шабуылдық ұшақтарын ирактық патрульдік кемелеріне қарсы бағыттау үшін пайдаланылды, олар 16 ирактық кемені батыруға немесе зақымдауға көмектескендігі хабарланды. Ирак күштеріне қарсы жердегі шабуыл аяқталғаннан кейін, Ұлыбритания аймақта RAF-тің Nimrod және басқа ұшақтар сияқты күштерін сақтап қалуды жөн көрді. Nimrod R1 ұшақтары 1990 жылдың тамызынан 1991 жылдың наурызына дейін Кипрден жұмыс істеді, жердегі шабуыл басталғаннан бастап үздіксіз ұшу операцияларын жүзеге асырды. Әр R1 ұшағы бірдей Marconi сүйрейтін белсенді алдау құрылғысымен және Tornado эскадрильясынан алынған қанат астындағы шайыр/жалын шығару құрылғыларымен жабдықталды.
Ауғанстан мен Ирак соғысы
Нимродтар АҚШ бастаған Ауғанстанға басып кіруге британдық үлес ретінде Таяу Шығысқа қайтадан жөнелтілді; осы аймақтағы миссиялар Нимродтардың барлау мақсатында ұзақ жер үстінен ұшуларын қамтыды. 2006 жылдың 2 қыркүйегінде Ауғанстан үстіндегі өрт салдарынан Нимрод MR2 жарылысқа ұшырап, 14 британдық әскери қызметкері қаза тапты. Бұл Фолкленд соғысынан бергі британдық әскерилердің ең көп шығынға ұшыраған оқиғасы болды. 2003 жылдың наурыз айында Ирак соғысы басталғанда, RAF-тың Нимродтары Ирак үстіндегі операцияларда пайдаланылды, ұшақтың сенсорлары жау әскерін анықтау және достық коалиция күштерінің шабуылдарын бағыттау үшін қолданылды.
Іздеу және құтқару
Нимрод MR1/MR2 ұшақтары қызметте болған кезде, әр эскадрильядан бір ұшақ іздеу және құтқару операцияларына бір сағаттық дайындықпен қарастырылды. Аталған ұшақтар қару-жарақ бөлімінде екі жиынталған Линдхолм құрылғысын алып жүрді. Көбінесе, оқу миссиясындағы тағы бір Нимрод ұшағы да Линдхолм жиынтығымен жабдықталған болатын. Ұшақтың сенсорларын апатқа ұшыраған ұшақтар мен кемелерді табуға пайдаланумен қатар, судағы аман қалғандарды іздеуге де қолданылды, осы арқылы 20 000 шаршы мильге (51 800 км²) дейінгі аумақты қарау мүмкіндігі болды. Басты міндеті – іздеу аймағындағы кемелерді, қанатты ұшақтарды және тікұшақтарды басқару арқылы оқиға орнындағы құтқару координаторы болып табылу еді. Нимрод БАҚ-та көбінесе іздеу және құтқару жұмыстарымен байланысты жиі көрсетілді, мысалы, ірі құтқару оқиғалары туралы хабарлау кезінде. 1979 жылдың тамызында бірнеше Нимрод ұшағы 1979 жылғы Fastnet жарысында апатқа ұшыраған яхта жарысшыларын табуға қатысып, жоғалған кемелерден аман қалғандарды іздеуде тікұшақтармен үйлестірілді. 1980 жылдың наурыз айында Норвегияға тиесілі жартылай су астындағы «Александр Л. Киелланд» бұрғылау платформасы Экофиск мұнай алаңында жұмыс істеу кезінде құлап, 123 адамның қаза болуына себеп болды; алты Нимрод ұшағы аман қалғандарды іздестіріп, 80 су кемесі мен 20 британдық және норвегиялық тікұшақтарын басқару арқылы құтқару координациясын қамтамасыз ету үшін кезекпен жұмыс істеді. 1977 жылдың қыркүйегінде «Зодиак» қауіпсіздігінен шығып, Солтүстік Атлантиканы кесіп өтуге тырысқанда, Нимрод құлаған қайықты тауып, оған кеме бағыт берді. Аталған аймақ үздіксіз патрульдеуге алынып келді. Қадағалаудан өзге, ұшақ барлық мұнай және газ платформаларымен байланыс орнатты. 1972 және 1975–1976 жылдардағы Исландия балық соғысы кезінде Нимрод флоты британдық азаматтық балық аулау кемелерін қорғау үшін Корольдік теңіз күштерінің кемелерімен тығыз байланыс жасады.
Нұсқалар
Тип Рөл нөмірі Салынған ЕскертулерHS.801Прототип2Қосымша Comet 4 ұшақтарының құрылымын пайдаланып салындыMR.1Су астына қарсы күрес46R.1Сигналдарды барлау4MR.2-ден түрлендірілдіMR.2Су астына қарсы күрес35Жаңғыртылған MR.1 ұшақтарыAEW.3Ауадағы ерте ескерту11Қосымша MR.1 ұшағынан өзгертілді; жоба тоқтатылдыMRA.4Су астына қарсы күрес5MR.2-ден өзгертілді; 21 жоспарланды; жоба тоқтатылды