Кіріспе

Совет диссиденті Лариса Иосифовна Богора́з (Лари́са Иосифовна Богора́з (Брухман), толық аты: Лариса Иосифовна Богора́з Брухман, Богора́з – әкесінің тегі, Брухман – анасының тегі, 1929 жылғы 8 тамыз – 2004 жылғы 6 сәуір) – Кеңес Одағындағы диссидент.

Өмірбаян

Харьков қаласында, сол кезде Украина КСР-інің астанасы болған жерде, коммунистік партия бюрократтарының отбасында дүниеге келді. Харьков университетін тіл білімі мамандығы бойынша бітіріп, 1950 жылы жазушы Юлий Данильге тұрмысқа шықты. Екеуі бірге Мәскеуге көшті. Данильге үйленуі оның белсенділікке қатысуына әкелді. 1965 жылы Даниль мен оның досы Андрей Синявский шетелде псевдонимдермен жариялаған бірнеше жазбалары үшін тұтқындалды (Синявский-Даниль ісін қараңыз). Екі адамның сотталуы Бас хатшы Леонид Брежневтің басшылығымен диссиденттерге қарсы күрестің бастамасы болды. Екеуі де мәжбүрлі еңбек лагеріне жіберілді. Олардың тұтқындалуынан кейін Богораз Брежневке наразылық хат жазды, мұндай әрекеттің оны түрмеге қамауы мүмкін екенін білсе де. 1968 жылы Павел Литвиновпен бірге «төрттік сот» (Юрий Галансков, Александр Гинзбург, Алексей Добровольский, Вера Лашкова) туралы «әлемдік қауымдастыққа» үндеу дайындады. Богораз 1968 жылғы 25 тамызда Қызыл алаңда Чехословакияға кеңестік әскерлердің кіргізілуіне қарсы наразылық акциясын ұйымдастырғанда белгілі болды, онда Павел Литвинов, Наталья Горбаневская, Вадим Делануэй және басқа да наразылар қатысты. Барлық қатысушылар сияқты Богораз да тұтқындалды, сотталып, Сібірде төрт жылға жер аударылды, онда ол ағаш өңдеу зауытында жұмыс істеді. Даниль 1970 жылы босатылды, ал Богораз әлі де Сібірде болды. Олардың некесі ұзаққа созылмады, көп ұзамай ажырасып кетті. Бірақ бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай Богораз кеңестік режимге қарсы күресін жаңартты. Ол билік органдарына көптеген үндеулерге қол қойды. Ол Сталиннің террорлық саясатын егжей-тегжейлі баяндаған «Естелік» атты жасырын кітаптың авторы болды, кейіннен ол шетелде жарияланды. Ол сондай-ақ «Қазіргі оқиғалардың хроникасы» жер асты басылымына үлес қосты. 1975 жылы ол КГБ төрағасы Юрий Андроповқа ұйымның архивтерін ашуды сұрап хат жазды. Кейін Богораз тағы бір белгілі диссидент Анатолий Марченкоға тұрмысқа шықты. Олар бірге бірнеше шағымдама жазды. Марченко 1980 жылы тұтқындалды, Даниль сияқты ол жазасын өтемеді. 1986 жылы Богораз барлық саяси тұтқындарды босату науқанын бастады. Науқан сәтті аяқталды, келесі жылы Бас хатшы Михаил Горбачев оларды босата бастады. Бұл Марченко үшін кеш болды, ол алғашқы босатуға аз уақыт қалғанда аштықтан қайтыс болды. 1987 жылы ол саяси тұтқындарға амнистия беру науқанын бастауға тырысты. 1989 жылы Богораз жаңадан құрылған Мәскеу Хельсинки тобына қосылып, кейіннен оның төрағасы болды. Ол бұрынғы диссиденттер мен Кеңес Одағының ыдырауымен пайда болған жаңа буын арасындағы байланыс көпірі болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Богораз белсенділігін жалғастырды, түрмелерге барып, адам құқықтарын қорғау бойынша семинарлар өткізді. Ол сондай-ақ Ресей-Америкалық үкіметтік емес ұйым «Адам құқықтары жөніндегі семинар» төрағасы болды. Ол 1996 жылы осы ұйымнан кетті, бірақ өліміне дейін адам құқықтары саласындағы ықпалын сақтап қалды. Өліміне дейін ол 1999 жылы НАТО-ның Югославияны бомбалауын және 2003 жылы Ирак соғысын айыптайтын ашық хат жариялады. 2004 жылғы 6 сәуірде Мәскеуде 74 жасында бірнеше инсульттан кейін қайтыс болды.

Басқа

Богораз Юлий Кимнің "Ильич" (орыс тілінде) әнінде еске алынады. Бұл ән Брежневтің наразылық акциясына реакциясын көрсетеді және Брежневтің тұрақтап қалған кезеңінің мәнін ашады, әйтсе де ән жазылған кезде Андроповтың ОК-ға (Орталық Комитетке) жазған хатының мәтіні белгілі болмаған.