Кіріспе
Портленд әуе трамвайы немесе OHSU трамвайы – Портленд, Орегон қаласындағы әуе трамвайы, ол қаланың Оңтүстік Уотерфронт ауданын және Маркуам Хилл ауданында орналасқан Орегон денсаулық және ғылым университетінің (OHSU) негізгі кампусын байланыстырады. Бұл АҚШ-тағы екі жолаушы тасымалдайтын әуе трамвайының бірі, екіншісі – Нью-Йорк қаласының Рузвельт аралы трамвайы. Трамвай үш минутқа созылатын саяхат кезінде 1006 метрге көлденең және 152 метрге тік қашықтықты басып өтеді. Трамвайды OHSU, Портленд қаласы және Оңтүстік Уотерфронт жер иелері бірлесіп қаржыландырды, қаржыландырудың басым бөлігі OHSU-дан түсті. Ол қаланың меншігінде және OHSU басқарады. Көптеген жолаушылар OHSU-мен байланысты болғанымен, ол халыққа ашық және Портленд трамвайы, MAX жеңіл рельстік көлігі және TriMet автобустарынан тұратын Портлендтің қоғамдық көлік желісінің бір бөлігі ретінде жұмыс істейді. 2006 жылдың желтоқсан айында ашылғаннан кейін, трамвай 2007 жылдың 17 қазанында миллиондық жолаушысын тасымалдады. Трамвайды салуға 57 миллион доллар жұмсалды, бұл бастапқы бағалаулардан шамамен төрт есеге артық, және жобаға байланысты туындаған даулардың бірі болды.
The Portland Aerial Tram or OHSU Tram is an aerial tramway in Portland, Oregon, that connects the city's South Waterfront district and the main Oregon Health & Science University (OHSU) campus, located in the Marquam Hill neighborhood. It is one of only two commuter aerial tramways in the United States, the other being New York City's Roosevelt Island Tramway. The tram travels a horizontal distance of 3300 feet (1006 m) and a vertical distance of 500 feet (152 m) in a ride that lasts three minutes. The tram was jointly funded by OHSU, the City of Portland, and by South Waterfront property owners, with most of the funding coming from OHSU. It is owned by the city and operated by OHSU. While most passengers are affiliated with OHSU, it is open to the public and operated as part of Portland's public transportation network that includes the Portland Streetcar, MAX Light Rail, and TriMet buses. After opening in December 2006, the tram carried its one millionth passenger on October 17, 2007
The tram cost $57 million to build—a nearly fourfold increase over initial cost estimates, which was one of several sources of controversy concerning the project.
Бағыт
Трамвай екі стансадан және бір аралық мұнарадан тұрады. Екі трамвай вагоны параллель рельсті арқандарда маятник тәрізді қозғалыспен жұмыс істейді және төменгі терминалдағы қозғалтқышпен итермеленетін жүк арқанымен бірдей уақытта тартылады; бір вагоны жоғарғы стансада болса, екіншісі төменгі стансада болады, және керісінше. Төменгі станция Оңтүстік Уотерфронт ауданындағы OHSU нысанының жанында, Портленд трамвай желісінің аялдамасына жақын орналасқан, ол Оңтүстік Уотерфронт ауданын Портленд қаласының орталық бөлігімен байланыстырады. Жоғарғы станция университеттің Маркуам Хилл кампусында, OHSU ауруханасына іргелес орналасқан. Екі станция бір-бірінен шығыс және батысқа қарай орналасқан, араларында 3,300 фут (1006 м) көлденең және 500 фут (152 м) тік қашықтық бар. Трамвай мен жер беті арасындағы ең үлкен тік аралық - 175 фут (53 м). Трамвай жолы Interstate 5 магистралімен қатар, Барбур бульвары, Орегон штатының 10-шы тас жолы (Наито Парквей) және Орегон штатының 43-ші тас жолы (Макадам даңғылы) сияқты маңызды магистральдардың үстінен өтеді. Аралық мұнара 5-ші тас жолының шығысында, Оңтүстік Уотерфронт станциясына жақын орналасқан. Осы конфигурацияның нәтижесінде, маршруттың көп бөлігі жерден жоғары орналасқан, бұл трамвайды алыстан көруге мүмкіндік береді, сонымен қатар трамвай жолдарына шығыс мегаполисінің және Орегон мен Вашингтон штаттарының Каскад тауларының әдемі көрінісін ұсынады. Трамваймен жүрудің баламасы – қоғамдық жолдар, олар 1.9 миль (3 км) қашықтықты қамтиды және көптеген светофорлар мен қиылыстардан өтеді. Бұл маршрутқа қысқа ғана 26-шы АҚШ тас жолының учаскесі, сондай-ақ аурухана кампусына дейін көтерілетін және қисықтарға толы Сэм Джексон паркі жолы кіреді.
Көліктер
Арнайы вагондардың әрқайсысы шамамен салмақтайды, кабина өлшемдері – . Әр вагонда 78 жолаушы мен бір операторға арналған орын бар. Транвай вагондары Швейцарияның Берн қаласындағы Gangloff AG компаниясымен жасалған. Олар сәулет фирмасының «аспандағы көпіршіктер» деген тұжырымын көрнекілеу үшін пішінделіп, боялған. Кабина беттері жарықты шағылыстырып, сындырады, соның нәтижесінде төмендегі аудандарға олардың көрініс әсері азаяды. Солтүстік және оңтүстік вагондар сәйкесінше Жан және Уолт деп аталды, Орегон мемлекеттік университетінен инженерлік мамандық бойынша бірінші әйел түлек – Жан Ричардсон және бұрын Орегон медициналық мектебі деп аталған OHSU-дан бірінші афроамерикалық түлек – Уолт Рейнольдс есімдерімен байланыстырылған.
Қозғалтқыш және қауіпсіздік жүйелері
Трамвай үш тәуелсіз жетек жүйесімен қозғалады. Негізгі жетек – өзгермелі жиілікті электрмотор. Екі гидростатикалық дизельдік қозғалтқыш та жобаның құрамына кіреді: біреуі резервтік жетек, қуат үзілген кезде жұмыс істеуге мүмкіндік береді; екіншісі – төтенше эвакуация жетегі. Қарсы салмақ вагондардың салмағын теңестіреді. Трамвайдың жылдамдығы сағатына дейін жетеді. Қосымша, трамвайдың жолаушылардың және оның маршрутындағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған көптеген басқа да конструкциялық ерекшеліктері бар. Байланыс жүйелері трамвай машинистеріне диспетчерлік орталықпен байланысуға мүмкіндік береді. Автоматты бақылау және басқару жүйелері арқандар мен жетек жүйелерінің жағдайын қадағалайды. Трамвай сейсмикалық белсенділік жоғары Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында қауіпсіз жұмыс істеу үшін жобаланған, құрылымдық дизайны АҚШ-тың сейсмикалық стандарттарынан асып түседі және сағатына дейін соққылы желде де жұмыс істей алады. Трамвай OHSU қызметкерлері, студенттер, науқастар және келушілер үшін тегін. TriMet, C-Tran және Portland Streetcar айлық және жылдық билеттері қолданылады. Алғашқы есептеулер консервативті болып шықты: трамвай жұмысын бастаған алғашқы 10,5 айда бір миллион жолаушыны тартты. 2022 жылдың мамырында трамвай екі жылдан астам уақытқа созылған қол жеткізуге шектеулер алынып тасталғаннан кейін жалпы жұртшылыққа қайта ашылды.
In addition to the redundant drive system, the tram has numerous other design features intended to ensure the safety of passengers and persons on the ground under its route. Communications systems permit the tram car operators to communicate with the control room. Automatic supervisory and control systems monitor the condition of the ropes and the drive systems. The tram was designed to safely operate in the earthquake prone Pacific Northwest, with a structural design exceeding U. S earthquake standards, and operate in sustained winds of up to The tram is free for OHSU employees, students, patients, and visitors. TriMet, C Tran, and Portland Streetcar monthly and annual passes are honored. Those initial estimates proved to be conservative: the tram attracted one million riders in its first 101/2 months of operation, In May 2022, the tram reopened to the general public after temporary restrictions on access that ultimately lasted more than two years were lifted.
Тарих
2001 жылдың соңында OHSU Оңтүстік Уотерфронт (сол кезде Солтүстік Макадам деп аталған) аймағында жер сатып алды, онда кеңейту жоспарланған болатын. OHSU-ның Маркуам Хиллдегі негізгі кампусын жоспарланған кеңейту аймағымен байланыстыру үшін шаттл автобустар, гондола көтергіштері, туннельдер және тіпті фуникулерлер сияқты әртүрлі мүмкіндіктерді қарастырғаннан кейін, университет әуе трамвайына қалалық қолдау көрсетуді сұрады.
Жоспарлау және жобалау
2002 жылдың басында Portland Aerial Transportation, Inc. (PATI) коммерциялық емес кеңес ретінде құрылды. Оның алғашқы қоғамдық әрекеттерінің бірі – Портленд көлік бюросынан (бұл кезде Портленд көлік кеңсесі деп аталған және PDOTsic деп қысқартылған) университет және оның дамуын қолдаушылар бұрын қарастырған байланыс мүмкіндіктерін тәуелсіз талдау жүргізуді сұрау болды. 2002 жылдың мамыр айында қалалық кеңес PDOT-тың процестік ұсынысын қабылдады және PATI-ді жобаның демеушісі ретінде бекітті. PDOT-тың бағалауы OHSU бұрынғы қорытындысына сәйкес келді: әуе трамвайы ең қолайлы тәсіл еді. PDOT сондай-ақ Маркуам Хилл аймағын SW Барбур бульвары бойындағы жақын транзиттік орталықпен байланыстыратын екінші трамвайды ұсынды. 2002 жылдың шілдесінде қалалық кеңес PDOT ұсыныстарын қабылдады және PDOT мен PATI-ге жобалау кезеңіне, оның ішінде жобалау конкурсына көшуді тапсырды. Олардан сондай-ақ әсер ететін аудандардың тұрғындарымен бірлесіп, трамвайдың әсерін азайту жолдарын анықтау және жобамен бірге жүзеге асырылуы тиіс қосымша ауданы жақсартулар туралы ұсыныстар жинау сұралды. Осы процестің нәтижесінде 2012 жылдың ортасында аяқталған Гиббс көшесіндегі жаяу өткелі салынды. Жобалау конкурсы конкурсқа қатысатын төрт компанияны анықтаудан басталды. Конкурс 2003 жылдың қаңтар айында ресми түрде басталды, финалға Нью-Йорк, Амстердам және Лос-Анджелес/Цюрих компаниялары іріктеліп алынды. 2003 жылдың 26 наурызында Лос-Анджелес/Цюрихтен Анжелил / Грэм / Пфеннингер / Шолл жеңімпаз деп жарияланды. Қараша айында PATI Doppelmayr CTEC компаниясын трамвайды жобалауға, құрастыруға және орнатуға таңдады. Жобаның алғашқы қоғамдық талқысы 2003 жылдың қараша айында өтті.
Құрылыс және ашылу
Құрылыс 2005 жылдың тамызында басталды, сол жылдың жазында екі платформа мен аралық мұнарада жұмыс жүргізілді. Құрылыстың көп бөлігі 2006 жылы аяқталды. 2006 жылдың көктемі мен жазының басында қозғалтқыштар және басқа да жабдықтар орнатылды, одан кейін жаздың соңы мен күздің басында кабельдер орнатылды. 2006 жылдың 29 қазанында Швейцариядан екі вагон бір апта кешігумен келді. 2006 жылдың 9 қарашасында трамвайдың алғашқы рейсі жасалды. Трамвайды құрылысшылардың төртеуі, қауіпсіздік белдіктерін пайдаланып, шатырға ілініп, бірінші болып сынап көрді. Трамвайды сынау қараша айы бойына жалғасты. Трамвай 2007 жылдың 27 қаңтарында жұртшылыққа ашылды.
Оқиғалар
2018 жылдың 4 желтоқсанында әуе трамвайының бірінен металл шатыр панелі ажыралып, жерге құлады. 35 шаршы фут көлемді панель шамамен 130 фут биіктіктен құлап, төменде жүрген жаяу адамға тиіп, жеңіл жарақаттар келтірді. Оқиғадан кейін Портленд көлік бюросы оқиғаны зерттеуге тапсырыс берді. Зерттеу және одан кейінгі есептемеде, жоғары желдің панельді жылдырғаны және қолданыстағы құлыптағыш пен тізгіш жүйе панельдің құлауын тоқтатуға жеткіліксіз болғаны анықталды. Мұндай жағдайлардың алдын алу мақсатында инженерлік компания шатыр панельдері үшін жаңа, тұрақты бекіту және қауіпсіздік тізгіш жүйесін жасады. Бұл жүйенің орнатылуы 2019 жылдың жазының соңына дейін аяқталуға жоспарланған еді.
Қаржыландыру және шығындардан асып кету
Жоба құрылысы кезінде едәуір шығынға ұшырады. Соңғы құн бастапқы есептен шамамен төрт есе артық болды, бұл жағдай трамвай құрылысы ортасынан тоқтатылуына жақын болды. Пайдалану шығындары бастапқы болжамдардан екі есеге жуық. Салық төлеушілердің үлесі артқанымен, OHSU қоғамдық көлік құралы ретінде жұмыс істесе де, трамвайдың жалпы құнының 85% -ын төледі. 15,5 миллион долларлық қаржыландыру көздеріне OHSU-дан тікелей 4 миллион доллар ақшалай үлес, трамвай құрылысын қаржыландыру үшін құрылған жергілікті жақсарту аудандарынан 9,5 миллион доллар (OHSU-ның үлесі 4,8 миллион доллар), сондай-ақ Портленд даму комиссиясы арқылы Портленд қаласынан 2 миллион доллар кіреді. Оңтүстік Уотерфронт жергілікті жақсарту ауданындағы басқа мүлік иелері қалған 3,7 миллион долларды төлейді. 2004 жылдың сәуір айында жоба бойынша ұсынымдарды қалалық кеңес мамыр айында қарар алдында таныстыру үшін екінші қоғамдық тыңдау өтті. Ол кездегі шығын 28,5 миллион долларға бағаланды, соның ішінде жанама шығындар да ескерілді. Қаланың үлесі сол кезде 3,5 миллион долларды құрады.
Жобаны қарау
2006 жылдың қаңтар айында жобаны қалалық бақылауға алған Портленд қалалық комиссары Сэм Адамс, өсіп келе жатқан шығындарға жауап ретінде бірнеше шаралар қолданды. PATI атқарушы директоры қызметтен босатылды, содан кейін бір айлық тәуелсіз аудит және тәуекелдерді бағалау жүргізілді; оның қорытындылары 2006 жылдың 1 ақпанында жарияланды. Осы кезде құрылыстың үштен бірінен астам бөлігі аяқталған болатын. Аудит көрсеткендей, OHSU басшылары 2003 жылдан бастап трамвайдың бастапқы есептелген 15,5 миллион доллардан әлдеқайда артық тұратынын білген, бұл жоспарланған аурухана құрылысына орай жоғарғы терминалдың орналасқан жерін өзгертуге байланысты болған, бірақ бұл ақпаратты қала басшыларынан жасырған. Бұл OHSU басшылығына қатысты кең жұртшылықтың қатты сынына алып келді, қалалық комиссар Рэнди Леонард университет басшылығын «салық төлеушілердің есебінен жасалған ашкөз ойын» деп айыптады. Осының салдарынан Портленд қаласы құрылыс ортасында трамвайға қаржы жұмсауды тоқтатуы мүмкін екенін мәлімдеді, бұл жобаның тоқтауына әкелуі ықтимал еді. OHSU бұл мәлімдемеге қарсы шығып, трамвай жобасы тоқтатылса, сотқа шағымдануы мүмкін екенін айтты және қала бюджет тапшылығын толтыруға жауапты екенін мәлімдеді. Қала, OHSU және мердігерлер арасында келіссөздер жүргізіліп, 2006 жылдың сәуір айында қалалық кеңестің 3:2 дауысымен жаңартылған қаржыландыру жоспары мен бюджетке келісімге келді. Бұл жаңартылған қаржыландыру жоспары барлық тараптардан кейбір шаралар қабылдауды талап етті және соңғы бюджетті 57 миллион доллар деңгейінде белгіледі, онда қаланың үлесі 8,5 миллион доллар немесе жалпы бюджеттің шамамен 15% құрады. Бұл соңғы бюджет орындалды.
Пайдалану шығындары
Сондай-ақ, трамвайдың жұмыс істеу шығындары да күтілгеннен артық. Бастапқыда жылдық құны 915 000 доллар болады деп есептелген, бірақ қазір 1,7 миллион долларға жетеді деп күтілуде. Осының салдарынан, бастапқыда 1,70 доллар деп бағаланған бағасы 5,65 долларға (2022 жылғы мәлімет бойынша) белгіленді. OHSU қызметкерлері, студенттер, науқастар мен келушілер үшін баға алынбайды. Жұмыс істеу шығындары қала мен OHSU арасында жолаушылар санына пропорционалды түрде бөлінеді. (Егер жолаушылардың 85% OHSU-ға қатысты болса, OHSU жұмыс істеу шығындарының 85% төлейді.)
Қоғамдастық жауабы
Трамвай жобалануы мен құрылысы кезінде туындаған қымбаттаудың алдында да жоба жұртшылықтың сынына іріккен. Трамвай маршрутынан өтетін аудандардың көптеген тұрғындары трамвайдың болуына қарсылық білдіреді. Қымбаттаудың өзі және мемлекеттік шенеуніктердің жасағандары дау тудырып отыр.
Негізгі аудандардан қарсылықтар
Корбет Тервильгер және Лейр Хилл аудандарының көптеген тұрғындары, трамвай өтетін жерде, көліктердің жеке өмірге қол сұғатыны және мүлік құнының төмендеуіне әкелетіндігіне алаңдады. Бастапқыда тұрғындарға жобаның бір бөлігі ретінде электр желілері жерге көмілетіні уәде етілген, бірақ шығындардың күрт өсуіне байланысты бұл жоспардан бас тартылды. Трамвай құрылысына қарсы тұрған аудан тұрғындары қарсылықтарының басқа да себептерін атады, соның ішінде Солтүстік Корбет ауданы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енген тарихи аудан екендігін. Кейбір тұрғындар өздерінің жерлерінің үстіндегі "әуе кеңістігіне" ие екендерін мәлімдеп, қала мен ОХСУ-ға қарсы сотқа жүгінді. Кейін қала трамвай жолының тікелей астында орналасқан үйлерді нарықтық құнымен сатып алуды ұсынды. Ал белгі жылжытылып, оның үстіндегі жазу жасырылды.
Шығынға қатысты алаңдаушылық
ОХСУ және Портленд қаласы даму шығындарының артуына байланысты көптеп сынға ұшырады. Жергілікті KATU телеарнасы Портленд трамвайының бағасын сол компания салған Джексон Хоул Маунтин Ресортындағы жаңа трамваймен салыстырып, сұрақ қойды. Бұл трамвай (2007 жылға дейін) 28 пайызға көбірек жолаушы тасымалдауға жоспарланған, бірақ құны 25 миллион доллар ғана болды. Дегенмен, трамвайды қолдаушылар көптеген шығындардың негізді екенін немесе құрылысшылардың бақылауынан тыс жағдайларға байланысты екенін айтты. 2006 жылы тапсырылған аудиторлық есеп трамвайды "Портлендтің ерекше нысанына айналатын бірегей құрылыс" деп бағалап, жобаның салуға қиын болғанын, биік, жұқа және күрделі мұнараны, сондай-ақ биік, ауыр жүктелген жоғарғы терминалды өте жоғары дәлдікпен салу қажеттігін атап өтті. Бұған қоса, жоспарды қайта жасау трамвайды аяқтауды кешіктірді. Трамвайдың дизайнерлерінің бірі: "Ақша үнемдеу үшін қайта-қайта жұмыс істеген уақытты есептесек, біз бір жылға уақыт жоғалтқан болар едік. Мүмкін, 2 миллион доллар үнемдеген шығармыз, бірақ біз неден айырылдық? Егер бізге бір жыл қосымша уақыт берілгенде, бұл үлкен пайда болған болар еді" деді.
Кәсіпорындардың әл-ауқатын күту
Құрылыс кезінде кейбір сыншылар трамвайды OHSU үшін корпоративтік көмек ретінде, шектеулі қоғамдық пайдасы бар мысал деп көрсетті. OHSU-ның трамвай жобаланбас бұрын 2001 жылы жасаған зерттеуі бойынша, 2030 жылға қарай трамвай күніне 4700 жолаушы тасымалдайды деп күтілген, олардың бес бөлігінен аз (850) OHSU-ға қатысы жоқ адамдар болады. Басқалар мемлекеттік шығындардың артуының мәселесі шын екенін айтса да, қала экономикасы үшін OHSU-ның үнемі дамуының маңыздылығын да ескеру қажет деп санайды. OHSU қаладағы ең ірі жұмыс беруші ғана емес, сонымен қатар ол 2005 жылы 168 миллион доллардан астам федералдық қаржыландыруды және жоғары білікті жұмыс күшін тарту үшін маңызды және тиімді құрал болып табылады. Маркуам төбесіндегі ағымдағы кампустың кеңеюі кіру жолдары мен тұрақпен шектеледі, оның кеңейтілуі көршілес аймақтарға одан да көп зиян келтіруі мүмкін.
Сәулет және визуалды әсерлері
Трамвай өзінің эстетикалық әсері үшін мақталып жүр. PortlandArt.net сайтының сыншысы Джефф Джан трамвайды "1980 жылғы Майкл Грейвстің Портленд ғимаратынан бері Портленд қаласына қосылған ең маңызды жаңа сәулеттік туынды" деп атады. Трамвай сондай-ақ бірнеше сәулеттік сыйлықтарды жеңіп алды, оның ішінде Америка сәулетшілер институтының Лос-Анджелес бөлімшесінің 2006 жылғы NEXT Honor сыйлығы және Америкалық болат конструкция институтының 2007 жылғы Президенттік Ұлылық сыйлығы. Қалалық комиссар Адамстың сөзіне сәйкес, электр тарату мұнараларында қолданылатын торлы конструкцияға мұнараның дизайнын өзгертетін арзан балама қарастырылмады, себебі нәтиже "нашар шаңғы курортындағы жаман шаңғы көтергіші" сияқты болып көрінер еді және қала Адамстың айтуынша, "жаман суретті пост картасы" болып 100 жылға дейін сақталып қалар еді.