Кіріспе

Темір жол және пойыз тарихы Америка Құрама Штаттарының дамуында темір жолдар Солтүстік-шығыстағы өнеркәсіптік революциядан (1820-1850 жылдар) бастап Батыстың мекендеуіне дейін (1850-1890 жылдар) маңызды рөл атқарды. Америкадағы темір жолға деген құмар 1827 жылы елдегі алғашқы жолаушылар мен жүк тасымалын жүзеге асыратын Балтимор және Огайо темір жолының құрылысымен басталды. Келесі жылы Аппалачи тауларының шығыс тізбегінің қиындықтарын еңсеріп, батысқа қарай созылған құрылыстың басталуымен «Бірінші тас қалау» рәсімі өтті. Келесі 45 жыл бойы темір жол құрылысының үздіксіз жобаларымен дамыды, бірақ 1873 жылғы қаржылық дағдарыс және одан кейінгі үлкен экономикалық төмендеу көптеген компанияларды банкротқа ұшыратып, өсуді уақытша тоқтатты. Темір жолдар көліктің жылдамдығын ғана емес, құнын да айтарлықтай төмендетті. Мысалы, алғашқы құрлықарлық темір жолдың арқасында жолаушылар мен жүктерді бірнеше күннің ішінде, ал бұрынғыдай айлар бойы емес, көліктің құны да он есе арзанға жетті. Батыста (бұрын Ұлы Америка шөлі деп аталған) көлік мүмкіндігі жақсарғандықтан, шаруашылық, мал шаруашылығы және кен өндіруі пайдалы болды. Нәтижесінде темір жолдар елді, әсіресе Батысты (өзендері аз аймақ) өзгертіп жаңартты. Соғысқа дейінгі Оңтүстік темір жол құрылысын ерте бастағанмен, мақта өңірлерін мұхиттық немесе өзен порттарымен байланыстыратын қысқа желілерге назар аударды. Бір-бірімен байланысты желілердің болмауы Азамат соғысы (1861-1865) кезінде үлкен кемшілік болды. Солтүстік және Орта Батыс 1860 жылға дейін барлық қалаларды байланыстыратын желілерді құрды. Орта Батыстағы жүгері белдеуіндегі фермалардың 80 пайыздан астамы темір жолға 8 шақырымдай жақын орналасқан, бұл астық, шошқа және малдың ұлттық және халықаралық нарықтарға тасымалдануын жеңілдетті. Көптеген қысқа желілер салынды, бірақ Уолл-стритке негізделген және темір жол облигацияларына бағытталған қаржы жүйесінің қарқынды дамуына байланысты, көпшілігі 1890 жылға қарай 20 магистральдық желіге біріктірілді. Мемлекеттік және жергілікті билік көбінесе желілерге қолдау көрсетті, бірақ оларды иелену сирек кездеседі. Осы жаңа ұлттық жүйенің экономикалық маңызы мен күрделілігі және басқарудағы кемшіліктерге байланысты 1880 жылдары алғашқы федералдық реттеуші орган – Мемлекетаралық сауда комиссиясы құрылды. Жүйе 1910 жылға қарай негізінен құрылып бітті, бірақ жүк тасымалын жүк көліктері, ал жолаушылар тасымалын автомобильдер (кейінірек ұшақтар) иеленді. 1940 жылдан кейін буды дизельдік электр локомотивтерімен ауыстыру жолдағы және жөндеу шеберханаларындағы жұмысшылардың санын азайтып, тиімді жұмыс істеуді қамтамасыз етті. Бірқатар банкроттықтар мен біріктірулер 1980 жылдары темір жол жүйесін бірнеше ірі компаниялардың қолына қалдырды. 1971 жылы алыс қашықтыққа жолаушылар тасымалы Amtrak компаниясына берілді, ол мемлекеттік меншіктегі компания. Нью-Йорк, Чикаго, Бостон, Филадельфия, Балтимор және Вашингтон (Колумбия округі) сияқты бірнеше ірі қалалардың жанында қалалық теміржол қызметі көрсетіледі. Компьютерлендіру және жабдықтың жақсартуы жұмыс орындарын үнемі қысқартты, ол 1920 жылы 2,1 миллионға жетті, 1950 жылы 1,2 миллионға дейін төмендеді және 2010 жылы 215 мыңға дейін азайды. Желінің ұзындығы 1916 жылы 254251 миль (409176 км) болды және 2011 жылы азайды. Жүк темір жолдары АҚШ экономикасында маңызды рөл атқарады, әсіресе контейнерлерді пайдалану арқылы импорт пен экспортты, сондай-ақ көмірді және 2010 жылдан бастап мұнайды тасымалдау үшін. 1981 және 2000 жылдар аралығында өнімділік 172%-ға өсті, ал тарифтер 55%-ға өсті (инфляцияны ескере отырып). Темір жолдың американдық жүк тасымалы нарығындағы үлесі 43%-ға дейін өсті, бұл географиялық ерекшеліктер және көмір сияқты тауарларды көп пайдалану сияқты сыртқы факторларға байланысты бай елдер арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Соңғы жылдары темір жолдар жүк тасымалында автомобильдермен бәсекелесіп, үлесін жоғалтып жатыр.

Ерте кезең (1860 жылға дейін)

Жануарлармен жұмыс істейтін Лейпер темір жолы 1810 жылы алдыңғы сәтті эксперименттен кейін салынды – бұл темір жол саудагер Томас Лейпердің жобалауымен және құрылысымен Пенсильвания штатының Делавэр округіндегі Крум Крик пен Ридли Крик арасын байланыстырды. Ол 1829 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін уақытша Лейпер каналымен алмастырылды, бірақ 1852 жылы каналдың орнына қайта ашылды. Бұл – тұрақты болуға арналған алғашқы темір жол және жабылудан кейін жалпы тасымалдаушының трассасына айналған алғашқы темір жол. 1826 жылы Массачусетс Квинсидің гранит темір жолын негізінен Бункер Хилл монументінің құрылысы үшін гранит тасымалдауға арналған жалпы жүк тасымалдаушысы ретінде бекітті; сол жылы жұмыс басталды және 1940 жылға дейін оның бір бөлігі жұмыс істеді. 1826 жылы штаттармен бекітілген және келесі жылдары салынған басқа темір жолдарға Делавэр және Гудзон каналы компаниясының гравитациялық темір жолы, сондай-ақ Эри каналының қисығын айналып жүк пен жолаушыларды тасымалдау үшін Мохок және Гудзон темір жолы кірді. Балтимор портын Огайо өзенімен байланыстыру үшін Мэриленд штаты 1827 жылы Балтимор және Огайо темір жолын (B&O) құрды, оның бірінші бөлігі 1830 жылы ашылды. Сол сияқты, 1827 жылы Чарльстонды Саванна өзенімен байланыстыру үшін Оңтүстік Каролина каналы және темір жол компаниясы құрылды, ал Пенсильвания Филадельфия мен Огайо өзені арасындағы қоғамдық жұмыстардың негізгі желісін салды. Америкалықтар британдық теміржол технологиясын тығыз қадағалап, көшірді. Балтимор және Огайо темір жолы алғашқы жалпы тасымалдаушы болып табылады және 1830 жылдың мамырында жолаушылар пойызы қызметін бастады, бастапқыда пойыз вагондарын тарту үшін жылқылар пайдаланылды.

Бу локомотивтері

Оңтүстік Каролина каналы және теміржол компаниясы 1830 жылдың желтоқсанында Чарльстонның ең жақсы досы аталған, кіріс әкелу мақсатында салынған алғашқы американдық локомотивті пайдалана отырып, бу локомотивтерін тұрақты түрде қолданған алғашқы компания болды. B&O компаниясы 1829 жылы Питер Купердің Том Тэмбі локомотиві арқылы бу локомотивтерін жасауды бастады. Бұл АҚШ-та жұмыс істеген алғашқы американдық локомотив болды, алайда ол кіріс табу үшін емес, бу күшінің мүмкіндіктерін көрсету мақсатында құрастырылды. B&O теміржолы 1852 жылы Огайо өзеніне жетті, бұл шығыс теңіз жағалауындағы алғашқы теміржол болды. 1850 жылға қарай 9000 миль (14 484 км) теміржол желілері салынды.

Жер гранттары

1855-1871 жылдар аралығында федералдық үкімет жер беру жүйесін қолданды, осы арқылы батыстағы жаңа теміржол компанияларына миллиондаған акр жер берілді, оларды болашақ фермерлерге сатуға немесе облигация иелеріне кепіл ретінде ұсынуға болады. Бағдарлама аяқталғанға дейін теміржолдарға барлығы 129 миллион акр (52,204,494 км²) берілді, бұған штаттар берген қосымша 51 миллион акр (20,638,986 км²) және түрлі мемлекеттік субсидиялар қосылды. Бұл бағдарлама көптеген батыс бағыттарын ашуға, әсіресе Сан-Францискодан Омахаға және шығысқа Чикагоға жылдам қызмет көрсеткен Юнион Пасифик және Орталық Пасифик теміржолдарын дамытуға мүмкіндік берді. Чикагоның батысында көптеген қалалар теміржол тораптары ретінде өсіп, жөндеу шеберханалары мен техникалық білімі бар жұмысшылардың базасына ие болды.

Су жолдарын ауыстыру

Темір жолдар көп ұзамай көптеген каналдар мен жолдарды ығыстырды, ал 1870 жылдары бу кемелері де олардың орнына келді. Темір жолдар осы балама көлік түрлерінен, әсіресе су жолдарынан артық болды, себебі олар екі жағынан шығындарды төмендетті. Қыс мезгілінде каналдар мен өзендер мұз қатуға байланысты қолдануға келмейтін, ал темір жолдар нашар ауа-райына қарамастан жыл бойы жұмыс істеді. Темір жол қауіпсіз болды: пойыздың апатқа ұшырау мүмкіндігі, кеменің батып кету мүмкіндігінен төмен болды. Темір жолдар тиімді тасымалдауды қамтамасыз етті, өйткені олар жүк жіберушілерге тауар қорын азайтуға, осылайша қыс айларында сақтау шығындарын төмендетуге және тауарлардың жол жүзінде жоғалу қаупінен туындайтын сақтандыру шығындарынан сақтануға мүмкіндік берді.

Саяхаттың өзгеріп отыруы

Темір жол да көлік стилін өзгертті. 1800-жылдардың басында қарапайым адам үшін көлік көбінесе атпен немесе дилижанспен жасалатын. Дилижанстардың өткен жолдары арықтармен, шұңқырлармен және тастармен толы болды. Бұл сапарды өте қолайсыз етті. Бұған қоса, дилижанстарда аяққа орын жетпей, тығыз болатын. Пойызбен саяхаттау жаңа стильді ұсынды. Локомотивтер тегіс, бас ауыртпайтын, кең қозғалыс мүмкіндігі бар сапар екенін көрсетті. Кейбір жолаушылар пойыздарында кең асхана вагонында тамақтанып, кейін жеке ұйықтайтын купелерде жақсы ұйықтауға мүмкіндік алатын.

Желілер

1860 жылға қарай Солтүстік және Орта Батыс штаттарындағы теміржол компаниялары дерлік барлық ірі қалаларды байланыстыратын желілер құрды. Тығыз қоныстанған жүгері белдеуінде (Огайодан Айоваға дейін) шаруашылықтардың 80 пайыздан астамы 8 шақырымдық теміржолға жақын орналасқан. Көптеген қысқа желілер салынды, бірақ Уолл-стритте негізделген және теміржол қағаздарына бағытталған қарқынды дамитын қаржы жүйесінің арқасында, көпшілігі 1890 жылға дейін 20 магистральдық желіге біріктірілді. Осы теміржолдардың көпшілігі табыс тапты, ал табыс таппағандары тез арада сатып алынып, ірі жүйеге қосылды немесе "жайландырылды". Трансконтиненталдық теміржолдар медиада басымдыққа ие болғанымен, 1869 жылы бірінші трансконтиненталдық теміржолдың аяқталуы Азамат соғысының салдарынан туған елдің бөлінуінен кейін ұлттың бірігуін символдық түрде бейнеледі, бірақ құрылыстың көп бөлігі өнеркәсіптік Солтүстік-Шығыс және ауылшаруашылық Орта Батыста жүргізілді және тасымалдау уақытын және шығындарын азайтуға бағытталды. Оңтүстіктегі теміржолдар жөнделіп, кеңейтілді, содан кейін көп дайындықтан кейін 1886 жылдың мамыр айында екі күн ішінде 5 футтық рельстен 4 фут 8 ½ дюймдік стандартты рельске ауыстырылды. Өзендер жүйесінің кеңдігіне байланысты АҚШ 1815 жылдан 1870 жылдарға дейін теміржолдармен бәсекелескен ат немесе есек жегілген баржалар мен өзендердегі айналмалы бу кемелерін қолдады. Теміржолдардың тиімділігі мен жылдамдығы артып, жыл бойы кез келген жерге жетуге мүмкіндік болғандықтан, каналдар мен бу кемелері бәсекеде жеңіліп қалды. Теміржолдар жылдам болды және каналдар салудың өте қиын немесе қымбат болған, немесе табиғи өзендерге жетпеген көптеген жерлерге саяхаттай алды. Теміржолдар жыл бойы жүре алатындықтан, ауа райына аз көңіл бөлді, жақсы кестеге ие болды. Егер сіз жыл бойы мұз баспаған каналдың немесе өзеннің жанында немесе оған жақын тұрсаңыз, онда каналдар мен өзендердегі тасымалдау арзанға түсетін, бірақ мұндай мүмкіндік тек азаз адамға ғана берілді. Тауарларды каналға немесе өзенге қашықтан тасымалдау баяу әрі қымбат болды. Қалаға теміржол келгеннен кейін, ол ішкі "портқа" айналып, көбінесе өркендеді немесе кентті қалаға айналдырды.

Азамат соғысы және қайта құру (18611877)

Темір жол Америка Азаматтық соғысы кезінде стратегиялық маңызға ие болды, ал Одақ өзінің әлдеқайда үлкен жүйесін тиімдірек пайдаланды. Теміржол мен жабдықтармен қамтамасыз ететін барлық зауыттар мен фабрикалар солтүстікте орналасқан, ал Одақтың блокадасы оңтүстікке жаңа жабдықтар мен қосалқы бөлшектерді алуға мүмкіндік бермеді. Соғыс оңтүстікте жүргізілді, ал Одақтың шабуылшылары (кейде конфедераттар да) жаудың логистикасына кедергі келтіру үшін жүйелі түрде көпірлерді, жылжымалы құрамды және кейде рельстерді қиратып жіберді. 1860 жылы оңтүстіктегі теміржолдардың көпшілігі мақта өңірлерін ең жақын су жолымен байланыстыратын жергілікті кәсіпорындар болды. Көліктердің көп бөлігі теміржолмен емес, қайықпен жүзеге асырылды, ал Одақ 1861 жылы порттарды блокадалап, 1862 жылы маңызды өзендерді басып алғаннан кейін ұзақ қашықтыққа саяхаттау қиын болды. Соғыс басталғанда теміржол компанияларының экономикалық жағдайына кері әсер етті, себебі еуропалық елдердің араласуын күштеу үшін мақта өнімін сақтап қалу теміржолдарды негізгі табыс көзінен айырды. Көптеген компаниялар жұмыскерлерін, әсіресе білікті техниктер мен инженерлерді жұмыстан босатуға мәжбүр болды. Соғыстың алғашқы жылдары Конфедерация үкіметі теміржолдарға араласпады. Тек 1863 жылдың ортасында ғана Конфедерация үкіметі жалпы саясатты бастады, ол тек соғысқа көмек көрсетумен шектелді. Сол жылы қолданылған заңнамамен теміржолдар мен олардың жылжымалы құрамдары Конфедерация әскерінің де-факто бақылауына көшті. Конфедерациядағы жағдай тез нашарлады, себебі жаңа жабдықтар болған жоқ және екі тараптан жасалған шабуылдар жүйелі түрде маңызды көпірлерді, локомотивтерді және жүк вагондарын жойды. Қосалқы бөлшектерді қолданыстан шығарып, магистральдық желілерді жөндеу үшін қосалқы желілер бұзылды, ал жылжымалы құрамның көп пайдаланылуы оларды тоздырды. 1864–65 жылдары Конфедерацияның теміржол желісі құлдырады, 1865 жылы көлік қозғалысы азайып кетті. Оңтүстік штаттары 1860 жылға дейін батысқа қарай теміржол желісін кеңейтуге кедергі келтірді, бірақ бөлініп шыққаннан кейін 1862 және 1863 жылдары Тынық мұхиты теміржол заңдары қабылданды, олар тиісінше Орталық Тынық мұхиты бағытын және қолданылатын стандартты өлшемді белгіледі. Федералдық қаржыландыру облигациялар және кең жер гранттары түрінде берілді, сондай-ақ негізінен қытай және ирланд жұмысшыларының ерен еңбегінің арқасында Орталық Тынық мұхиты теміржолы шығысқа қарай, ал Одақ Тынық мұхиты теміржолы батысқа қарай жұмыс істеп, 1869 жылы бірінші трансконтинентальдық теміржолды аяқтады. Бұл теміржол шығыс штаттарын Тынық мұхитымен байланыстырып, Нью-Йорктен Сан-Франциско шығанағына бар болғаны алты күнде саяхаттауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Оңтүстікте (Оңтүстік Тынық мұхиты, Санта-Фе) және Канада-АҚШ шекарасының бойымен Солтүстікте (Оңтүстік Тынық мұхиты, Ұлы Солтүстік) басқа трансконтинентальдық теміржолдар салынды, бұл батыстың елді мекендеуін жеделдетті, арзан фермалар мен ранчоларды несиеге беру арқылы, пионерлер мен жабдықтарды батысқа тасымалдау арқылы, сондай-ақ мал, бидай және минералдарды шығысқа тасымалдау арқылы. 1860 жылы трансконтинентальдық теміржолдар пайда болғанға дейін теміржолдар ішкі су жолдарымен салыстырғанда жартысына жуық жүк тасымалдады, ал 1890 жылы теміржолдар су жолдарымен салыстырғанда бес есе көп жүк тасымалдады. Қайта құру дәуірінде Солтүстік ақшасы Оңтүстіктегі теміржолдарды қайта құруға және кеңейтуге қаржыландырды, олар рельс өлшемі, жабдықтар және қызмет көрсету стандарттары тұрғысынан жаңғыртылды. Оңтүстік желісі 1870 жылы 17 700 шақырымнан 1890 жылы 46 700 шақырымға дейін кеңейді. Желілерге басым көпшілігі солтүстікке қарасты адамдар иелік етті. Теміржолдар механикалық шеберлікке ие жандар тобын құруға көмектесті және аймақтың көп бөлігінің оқшаулануын жойды. Алайда жолаушылар азырақ болды, мақта жинау маусымында мақта тасымалдаудан басқа жүк тасымалы да аз болды. 1873 жылғы үрей АҚШ-тағы теміржол желісінің жылдам кеңеюіне тосқауыл қойған әлемдік экономикалық дағдарыс болды. Көптеген компаниялар банкротқа ұшырады немесе облигациялары бойынша пайызды төлеуге шамасы жетпеді, жұмысшылар жаппай жұмыстан босатылды, ал жұмыста қалғандардың жалақысы қысқартылды. Теміржол жұмыскерлерінің жағдайы нашарлауы көптеген теміржолдарға қарсы ереуілдерге әкелді, бұл 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуілімен аяқталды. Ұлы ереуіл 14 шілдеде Батыс Вирджиния штатының Мартинсбург қаласында B&O теміржолының бір жылда екінші рет жалақыны қысқартуына жауап ретінде басталды. Ереуіл және онымен байланысты зорлық-зомбылық Камберленд, Мэриленд, Балтимор, Питтсбург, Буффало, Филадельфия, Чикаго және Орта батысқа тарады. Ереуіл 45 күнге созылды және жергілікті және штаттық милиция, сондай-ақ федералдық әскерлердің араласуымен ғана аяқталды. 1880 жылдарға дейін еңбек дағдарысы жалғасты, мысалы, 1886 жылғы Ұлы Оңтүстік-Батыс теміржол ереуілі, оған 200 мыңнан астам жұмысшы қатысты.

Кеңейту және біріктіру (18781916)

1880 жылы елде 23 600 тонна жүк таситын 17 800 жүк локомотиві және 22 200 жолаушылар локомотиві болды. АҚШ-тың теміржол саласы ауыл шаруашылығынан басқа елдегі ең ірі жұмыс беруші болды. Америка темір жолдарының жылдам өнеркәсіптік өсуге әсері зор болды, оның ішінде механикаландыруға дайын жүздеген миллион акр өте жақсы егіндік жерлер ашылды, азық-түлік пен барлық тауарлардың құны төмендеді, ірі ұлттық сату нарығы құрылды, инженерлік шеберлік мәдениеті қалыптасты және заманауи басқару жүйесі енгізілді. 1883 жылдың 12 қаңтарында екінші трансконтинентальдық теміржол желісінің оңтүстік бөлігі аяқталды, Лос-Анджелестен Оңтүстік Тынық мұхитына қарай созылған жол Техас штатының Лангтри қаласының жанында, Пекос өзенінен батысқа қарай 5 шақырым жерде Галвестон, Харрисбург және Сан-Антонио теміржолымен кездесті. Нью-Йорк қаржыгері Дж. П. Морган 19-шы ғасырдың соңында теміржол жүйесін консолидациялауда маңызды рөл атқарды. Ол АҚШ-тың барлық аймақтарында қайта ұйымдастыру және біріктіру жұмыстарын жүргізді. Морган Еуропадан үлкен қаражаттар тартты, бірақ тек қаржыны басқарумен шектеліп қоймай, теміржолдарды қайта ұйымдастыруға және тиімділікті арттыруға көмектесті. Ол тек пайдаға қызығушылық танытқан спекулянттарға қарсы күресті және біртұтас көлік жүйесін құруды көздеді. 1885 жылы ол Нью-Йорк, Вест-Шор және Буффало теміржолын қайта ұйымдастырып, оны Нью-Йорк Орталыққа жалға берді. 1886 жылы Филадельфия және Рединг, ал 1888 жылы Чесапик және Огайо теміржолдары қайта ұйымдастырылды. Ол теміржол магнаты Джеймс Дж. Хиллмен және Ұлы Солтүстік теміржолымен тығыз байланыста болды. Морган, Корнелиус Вандербильт және Джей Гулд сияқты өнеркәсіпшілер теміржол иелігі арқылы байлыққа ие болды, ал Grand Trunk Railway және Southern Pacific Transportation Company сияқты ірі теміржол компаниялары бірнеше штаттарды қамтыды. Кейбір теміржолдар мен олардың иелерінің монополиялық тәжірибелеріне және басқа да артықшылықтарына жауап ретінде Конгресс Мемлекетаралық сауда туралы заңды қабылдады және 1887 жылы Мемлекетаралық сауда комиссиясын (ICC) құрды. ICC теміржолдардың бизнес-қызметін кең ауқымды ережелер шығару арқылы бақылады. Морган 1889 және 1890 жылдары теміржол президенттерін біріктірген конференциялар ұйымдастырды, олар индустрияға жаңа заңдарды орындауға және "қоғамдық, орынды, бірыңғай және тұрақты тарифтерді" сақтау үшін келісімдер жасауға көмектесті. Бұл конференциялар алғашқы болып табылды және бәсекелес желілер арасындағы өзара мүдделер қауымдастығын құру арқылы 20-шы ғасырдың басындағы ірі консолидацияларға жол ашты. 1893 жылғы экономикалық дағдарыс сол кезде АҚШ тарихындағы ең ірі экономикалық құлдырау болды. Ол теміржолдардың шамадан тыс салынуының және тұрақсыз теміржол қаржыландыруының салдарынан туды, бұл банктердің тізбектей құлауына әкелді. 1894 жылдың ортасына қарай АҚШ теміржолдарының төрттен бірі банкротқа ұшырады, бұл 64 374 шақырымнан астам жолдың құлауын білдірді. Құлаған желілердің қатарында Солтүстік Тынық мұхиты теміржолы, Одақ Тынық мұхиты теміржолы және Атчисон, Топека және Санта-Фе теміржолы болды. Банкрот болған компанияларды сатып алу меншік құқығын одан әрі консолидациялауға әкелді. 1906 жылы АҚШ-тағы теміржолдың үштен екі бөлігін жеті ұйым басқарды, олардың ішінде Нью-Йорк Орталық, Пенсильвания теміржолы (PRR) және Морган ең үлкен үлеске ие болды. Бұл шешім индустрияда үлкен алаңдаушылық тудырды, өйткені UP және SP сол кезде маңызды бәсекелестер болып саналмайтын. (20-шы ғасырдың соңында экономикалық жағдайлардың өзгеруімен және заңнамадағы өзгерістермен UP SP-ді сәтті иеленді. 1980 жылдары жүк теміржолдарының қайта жандануы.) Теміржолдардың тарифтік кемсітушіліктеріне қатысты алаңдаушылық Конгресске қосымша заңдар қабылдауға, ICC-ге реттеуші өкілеттіктерді арттыруға мүмкіндік берді. 1906 жылғы Хепберн заңы ICC-ге ең жоғары мөлшерлемелерді белгілеу және компаниялардың қаржылық жазбаларын тексеру өкілеттігін берді. 1910 жылғы Манн Элкинс заңы теміржол тарифтері бойынша ICC-нің өкілеттігін күшейтті. Кейіннен теміржолдар өсу шығындарымен қадамдаса алатын жеткілікті табыс табуда қиындықтарға тап болды, ал 1915 жылға қарай елдегі теміржолдың алтыдан бірі банкротқа ұшыраған компанияларға тиесілі болды. АҚШ теміржолдарының ең ұзын жолдары 1916 жылы 254 037 миль (408 832 км) құрады.

Ұлттықлендіру (1917-1920)

АҚШ темір жол басқармасы (USRA) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде темір жолдардың басқаруын уақытша өз қолына алды. Мұның себебі – бүкіл жүйе бойынша, терминалдар, жолдар және вагондар сияқты маңызды инфрақұрылымдардың жеткіліксіздігін жою қажеттігі болды. Президент Вудро Вильсон 1917 жылғы 26 желтоқсанда ұлттықтандыру туралы жарлық шығарды. USRA басқаруы жабдықтарды стандартизациялауға, қабаттасқан жолаушылар қызметтерін қысқартуға және жүк тасымалын үйлестіруді жақсартуға ықпал етті.

Автомобильдер мен жүк көліктерінің алғашқы кезеңіндегі темір жолдар (1921-1945 жж.)

Соғыстан кейін Конгресс мүшелерінің бір бөлігі, ICC және кейбір теміржол басшылары Америка теміржол жүйесіндегі тиімсіздіктерге алаңдады. 1893 жылғы паниканың естеліктері, теміржол компанияларының одан әрі көбеюі және дубликатталған нысандар осы алаңдаушылықты күшейтті. Соғыс кезінде жүйені мемлекеттік басқаруға түскен қажеттілік, осы тиімсіздіктің бір көрінісі болды. Осы алаңдаушылықтар жүйеге жақсартулар енгізуді қарастыруға бағытталған заңнамаға түрткіс берді. Эш-Камминс заңы ICC-ге теміржол компанияларын шектеулі сандағы жүйелерге біріктіру жоспарын дайындау және қабылдауды тапсырды. Агенттік жоспар бойынша тыңдаулар өткізді, бірақ ұсынылған біріктірулердің ешқайсысы іске аспады. Ұлы депрессия кезінде көптеген шағын теміржолдар банкротқа ұшырады. Сақталғандардың ішіндегі күштілері әлсіздерін қолдауға мүдделі болған жоқ. 1940 жылы Конгресс Рипли жоспарынан ресми түрде бас тартты.

Технология

B&O 1829 жылы Балтиморда Маунт-Клэр шеберханаларын ашты. Бұл АҚШ-тағы алғашқы теміржол өндіріс орны болды, және компания осында локомотивтер, теміржол вагондары, темір көпірлер және басқа да жабдықтар өндірді. Содан кейін, Данвилл, Пенсильванияда да өндіріс құрылды. Бұл жақсартылған рельс конструкциясы пойыз жылдамдығын арттырып, қызметтің сенімділігін қамтамасыз етті. 19 ғасырдың ортасында, әсіресе Ұлы көлдер аймағында, жоғары сапалы темір кенінің табылуы жақсы сапалы рельстер жасауға мүмкіндік берді. 19 ғасырдың соңында темір рельстердің орнына болат рельстер қолданыла бастады. 1860 жылдары бірнеше теміржол Англиядан болат рельстер импорттады, ал АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық болат рельстер 1867 жылы Пенсильвания штатының Джонстаун қаласындағы Камбрия темір зауытында өндірілді. 1880 жылдардың ортасына қарай АҚШ теміржолдары жаңа немесе ескі рельстерді ауыстырғанда темірге қарағанда көбірек болат рельстер қолданды.

Жолдың кеңдігі

1830-шы, 1840-шы және 1850-ші жылдары жергілікті жобалар ғана емес, алыс қашықтықтағы байланыстар да салынып аяқталды, сондықтан 1860 жылға қарай континенттің шығыс жартысы, әсіресе Солтүстік-Шығысы, теміржол желісімен байланысты. Дегенмен, Ұлыбритания ертеде ussg стандартты рельс енін қабылдағанмен, американдықтар локомотивтерді жасауды бастағаннан кейін, олар түрлі рельс ендерін сынап көрді. Нәтижесінде, АҚШ-тың Солтүстік-Шығысы мен Орта Батысында стандартты рельс ені немесе оған жақын ен қолданылды, ал Оңтүстікте – 5 фут, ал Канадада – 5 фут 6 дюйм рельс ені қабылданды. Бұған қоса, Эри темір жолы 6 фут кең рельс енімен салынды, ал 1870 жылдары кең таралған қозғалыс арзан 3 фут тар рельс еніне назар аударды. 1863 жылғы Тынық мұхиты темір жолы заңы бірінші құрлықарлық темір жол үшін стандартты рельс енін белгіледі. Тар рельс енін есептемегенде, 1865 жылы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Солтүстік Америкада рельс ендері стандартталды.

Локомотивтер

Алғашқы жылдары американдық темір жолдары Англиядан көптеген булы локомотивтерді импорттады. B&O және PRR өздерінің көптеген бу локомотивтерін құрғанмен, басқа темір жолдар тәуелсіз американдық өндірушілерден сатып алды. Ертедегі бу локомотивтерін өндіргендердің ішінде Норис, Болдуин және Роджерс есімдері, ал кейін Лима және Алко 19 және 20 ғасырларда танымал болды. Дизельдік локомотивтер алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада жасалды, ал АҚШ темір жолдары оларды 1930 және 1940 жылдары кеңінен қолдана бастады. АҚШ-тың көптеген темір жолдары 1950 жылдары бу локомотивтерін пайдалануды тоқтатты. Дизельдік қозғалтқыштың құрылысы қымбатқа түсетін, бірақ оны жөндеу оңай, бу локомотивіне қарағанда құрылысы қарапайым және оны басқаруға бір адам жеткілікті болды. Бұл темір жолдардың шығындарын азайтып, сенімділігін арттырды. 1840 жылдары телеграфтың пайда болуымен пойыздарға арналған бұйрықтар деп аталатын, кестеге өзгерістерді таратуға мүмкіндік беретін, күрделірек жүйелер жасалды. Бұл бұйрықтар уақытша кестені өзгертіп, пойыздарды қайта жоспарлауға, жоюға немесе қосуға мүмкіндік берді. Пойызға арналған бұйрықтарды алғаш рет 1851 жылы Эри темір жолы қолданды. 1870 жылдары электрлік жол тізбегінің дамуы темір жолдардың қауіпсіздігін, жылдамдығын және тиімділігін жақсартқан блок сигналдары жүйесін пайдалануға әкелді. Темір жол тораптары мен өткелдеріндегі қарама-қайшы қозғалыстарды болдырмайтын механикалық бұғаттамалар 1870 жылдары АҚШ-та, алғаш Ұлыбританияда жасалғаннан кейін енгізілді. 20 ғасырдың ортасына қарай темір жолдар механикалық бұғаттамаларды электрондық жүйелермен алмастыра бастады.

Еңбек қатынастары және жұмысшылардың қауіпсіздігі

Темір жолдар көптеген салаларда еңбек тәжірибесін өзгертті. Жүздеген немесе мыңдаған қызметкерлері бар желілер жүйелі ережелер мен процедураларды жасады, олар жабдықты басқару ғана емес, сонымен қатар қызметкерлерді жұмысқа алу, жоғарылату, жалақы төлеу және бақылау үшін қажет болды. Темір жол басқару жүйесін барлық ірі бизнес секторлары қабылдады. Темір жол көлемі, күрделілігі және басқаруы жағынан әлдеқайда үлкен кәсіпорындарда жаңа жұмыс тәжірибесін ұсынды. Алғашында жұмысшылар шамамен ұқсас және ауыстырылатын біліктілігі бар мамандықтардан тартылды, яғни темір, машина және құрылыс салаларынан шеберхана механиктері; дирижерлер – атты көлік жүргізушілерінен, пароходтар мен пошталық кемелердің капитандарынан; станция бастықтары – сауда және комиссия агенттіктерінен; ал кеңсе қызметкерлері – мемлекеттік кеңселерден. 1870 және 1880 жылдардағы ереуілдерге жауап ретінде Конгресс 1888 жылғы Төрелік туралы заңды қабылдады, ол еңбек дауларының себептерін зерттеу және міндетті емес төрелік шешімдер шығару үшін төрелік комиссияларын құруға рұқсат берді. Заң толығымен сәтсіз болды: Заң бойынша тек бір комиссия ғана шақырылды, ал ол 1894 жылғы Пуллман ереуіліне қатысты мәселе бойынша, федералды әскерлермен қолдау көрсетілген федералды сот шешімінен кейін ғана есебін жариялады. Конгресс 1898 жылы қабылданған Эрдман заңында осы кемшіліктерді түзетуге тырысты. Бұл заң да ерікті төрелікті қарастырды, бірақ комиссия шығарған кез келген шешімді федералды сотта міндетті және орындалатын деп белгіледі. Сонымен қатар, кәсіподақ қызметіне қатысты қызметкерлерді кемсітуге тыйым салды, «сары ит» шартын (қызметкер жұмыс істеген кезде кәсіподаққа қосылмауға келіседі) тыйым салды және тараптардың екеуі де төрелік процедурасы кезінде және шешім шығарылғаннан кейін үш ай бойы қолданыстағы жағдайды сақтауын талап етті. Төрелік процедуралары сирек қолданылды. Оның ізбасары – 1913 жылы қабылданған Ньюлендс еңбек заңы тиімдірек болды, бірақ 1917 жылы федералды үкімет темір жолдарды мемлекеттендірген кезде көбінесе күшін жойды. Азамат соғысынан кейін темір жолдар кеңейген сайын, темір жол қызметкерлері, әсіресе тежегіштер арасындағы апаттардың саны да артты. Көптеген апаттар темір жол вагондарын біріктіру және ажырату, сондай-ақ қолмен басқарылатын тежегіштерді (қол тежегіштерін) пайдаланумен байланысты болды. Апаттардың көбеюі 1870 жылдардың басында қауіпсіздік туралы заңдар қабылдануын талап етті. 1880 жылдары темір жол қызметкерлерінің жұмыс орындарында қаза болу көрсеткіші көмір шахталарында жұмыс істейтіндерден кейін екінші орында тұрды. Заң барлық пойызға ауа тежегіштерін және автоматты біріктіргіштерді орнатуды талап етті, бұл апаттардың күрт төмендеуіне әкелді. 1920 жылғы Эш-Камминс заңы мемлекеттендіру бағдарламасын тоқтатты және жалақыны реттеу және дауларды шешу үшін міндетті емес ұсыныстар беру үшін Темір жол еңбек кеңесін (RLB) құрды. 1921 жылы RLB қызметкерлердің жалақысын он екі пайызға төмендетуді бұйырды, бұл 1922 жылғы Ұлы темір жол ереуіліне әкелді, онда бүкіл ел бойынша темір жол шеберханаларының жұмысшылары қатысты, содан кейін ереуілді тоқтату туралы сот шешімі шығарылды. Конгресс 1926 жылы Темір жол еңбек заңын қабылдап, RLB процедураларының кемшіліктерін түзетуге тырысты. Конгресс 20 ғасыр бойы темір жол қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін заңдарды қабылдады.

Жүк және жолаушылар тасымалы

Біріншіден, олар үлкен ұлттық нарықта жүк пен жолаушыларды тасымалдауға арналған өте тиімді желі құрды. Бұл экономиканың көптеген салаларына, оның ішінде өндіріс, бөлшек және көтерме сауда, ауыл шаруашылығы және қаржы секторына маңызды өзгерістер әкелді. Жылдам байланыс құралы – телеграфпен толықтырылып, АҚШ енді Еуропамен шамалас, біртұтас ұлттық нарыққа ие болды, онда ішкі кедергілер мен тарифтер болған жоқ, бәрі ортақ тілмен, қаржы және құқықтық жүйелермен қамтамасыз етілді. Темір жолдар бастапқыда бұрынғы көлік түрлерін – жолдар мен каналдарды, өзендер мен жағалау трафигін толықтырды, бірақ кейіннен оларды көптеп ығыстырды. Жоғары тиімді Солтүстік темір жолдары Азамат соғысын жеңуде маңызды рөл атқарды, ал қиындықтарға шыдамаған Оңтүстік темір жолдары құлдырап қалды. XIX ғасырдың соңында мұнай тасымалы үшін құбырлар салынды, ал XX ғасырда жүк тасымалы және авиация дамыды.

Жеке қаржы жүйесінің негізі

Темір жолдарды қаржыландыру жеке (мемлекеттік емес) қаржы жүйесінің негізін қалады. Темір жолдар салу фабрикалар мен каналдарға қарағанда әлдеқайда қымбатқа түсті. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі 483 шақырымдық атақты Эри каналына 7 миллион доллар мемлекеттік қаражат жұмсалды, бұл Массачусетс штатының батысындағы бір қысқа темір жолға жеке инвесторлар жұмсаған қаражатқа шамамен тең болды. Гудзон, Миссисипи, Миссури немесе Огайо өзендеріндегі жаңа пароходтың құны бір шақырымдық темір жол құрылысымен салыстырылатын болды. 1860 жылы теміржол акциялары мен облигацияларының жалпы сомасы 1,8 миллиард долларды құрады, ал 1897 жылы ол 10,6 миллиард долларға жетті (жалпы ұлттық қарыз 1,2 миллиард долларды құрады). Қаржыландыру Солтүстік-Шығыс аймағының және Еуропаның, әсіресе Ұлыбританияның есебінен жүзеге асты. Федералды үкімет басқа темір жолдарға ақшалай көмек көрсетпеді. Бірақ ол кейбір батыс темір жолдарына иелігі жоқ жерді тегін берді, осы арқылы олар оны фермерлерге сата алып, бағыт бойында тұтынушылар таба алатын болды. Кейбір қаржы штаттардан немесе жергілікті биліктен келді, олар негізгі желіден қалыспау үшін ақшаны тиімді құрал ретінде пайдаланды. Оңтүстік штаттардан Реконструкция дәуірінде, олар қираған темір жол жүйесін қайта жаңғыртуға тырысқанда үлкен қаржы ағыны болды. Мэн және Техас сияқты кейбір штаттар да жергілікті темір жолдарға жер берді, жалпы сомасы 49 миллион акрды құрады. Американың дамып келе жатқан қаржы жүйесі теміржол облигацияларына негізделген. Бостон алғашқы қаржы орталығы болды, бірақ 1860 жылға қарай Нью-Йорк басым қаржы нарығына айналды. Британдықтар әлемнің түкпір-түкпіріндегі темір жолдарға көп инвестиция салды, бірақ АҚШ-та одан да көп қаражат жұмсады; 1914 жылға қарай жалпы сома шамамен 3 миллиард долларды құрады. 1914-1917 жылдары олар соғысқа қажетті жабдықтарды төлеу үшін американдық активтерін сатты.

Заманауи менеджментті ойлап табу

Үшінші өлшем – бір уақыттағы қарым-қатынастарды басқара алатын күрделі басқару жүйелерін жобалау болды. Бұл, жергілікті зауыт иесінің өзінің зауытының әр бөлігін бірнеше сағат ішінде аралап тексеру армандағаннан әлдеқайда күрделі болды. Азаматтық инженерлер теміржолдардың бас басқарушыларына айналды. 1840 жылдары Массачусетс штатының Батыс теміржолы және Балтимор-Огайо теміржолы, 1850 жылдары Эри, ал 1860 жылдары Пенсильвания жетекші жаңашылдар болды. Массачусетс штатының Батыс теміржолы, ауыр апаттан кейін, барлық пойыз қозғалысын қадағалау үшін аудандық менеджерлер мен диспетчерлерге жауапкершілік жүйесін енгізді. Дисциплина маңызды болды – апаттарды болдырмау үшін әркім міндетті түрде ережелерді қатаң сақтау керек еді. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету және бір жолмен екі бағытта жүретін көптеген пойыздың күрделілігін басқару үшін шешім қабылдау өкілеттіктері бөлінуі керек болды, сондай-ақ ауа райы, техникалық бұзылулар, су тасқыны немесе жолға шыққан мал салдарынан оңай бұзылатын кестелерді сақтау да қажет болды. Желілер ұзара түскенде және ондаған станциялардан бастау алған бизнес көбейгенде, Балтимор-Огайо қаржыны күнделікті операциялардан бөлетін күрделі жүйені құрды. Өсе келе жатқан бәсекеге тап болған Эри теміржолы жүк тасымалына арзан баға ұсынуға мәжбүр болды және әрбір пойыздың өзіне қаншаға түсетінін күнделікті білуі керек болды. Статистика – қарудың ең тиімді түрі болды. 1860 жылдары әлемдегі ең ірі теміржол – Пенсильвания теміржолы, президент Джон Эдгар Томсонның (1852–1874) басшылығымен бюрократияны пайдалануда одан да ілгері басқан. Ол жүйені бірнеше географиялық бөлімдерге бөлді, олардың әрқайсысы күнделікті Филадельфиядағы бас инспекторға есеп берді. Американың барлық теміржолдары жаңа басқарушылық тәсілдерде бір-бірін көшірді, ал 1870 жылдары өнеркәсіп саласындағы жаңа ірі кәсіпорындар да теміржол үлгісін қабылдады. Сонымен қатар, кеңсе қызметкерлерінің мансап жолдары да белгіленді. Білімді жастар кеңселік немесе статистикалық жұмыстардан бастап, бөлім немесе орталық штабта станциялық агенттерге немесе бюрократтарға дейін көтерілді. Әр деңгейде олардың білімі, тәжірибесі және адам капиталы арта түсті. Оларды ауыстыру өте қиын болды, оларға тұрақты жұмыс орындары, сақтандыру және медициналық көмек берілді. Жұмысқа алу, жұмыстан босату және жалақы мөлшерлемелерін шеберлер емес, орталық әкімшілер белгіледі, бұл жақсы көрушілік пен жеке дауларды азайту үшін жасалды. Барлығы ереже бойынша жүргізілді, және одан да күрделі ережелер жинағы әркімге әр жағдайда не істеу керектігін, олардың дәрежесі мен жалақысы қандай болатынын нақты айтты. 1840 және 1850 жылдары жұмысқа алынған жас жігіттер 40 немесе 50 жылдан кейін сол теміржолдан зейнеткерлікке шықты. Оларды басқа компанияға кетіп қалмау үшін, зейнеткерлікке шыққанда зейнетақы алатындарына уәде берілді. Шындығында, теміржолдар американдық зейнетақы жүйесін ойлап тапты.

Темір жолға деген ерте көзқарастар

Әр қаладағы жақтастар теміржолдың салынуын қамтамасыз ету үшін тынымсыз жұмыс істеді, өйткені олар қалалық армандарының осыған байланысты екенін білді. Теміржолдың механикалық өлшемі, ауқымы және тиімділігі терең әсер етті; адамдар пойыз келгенін көру үшін жексенбілік киімдерін киіп терминалға түсетін. Дэвид Най былай деп мәлімдейді:
Осы ауылшаруашылық қоғамына теміржолдың таңғажайып енгізілуі көп ұзамай теміржолдардың керемет екендігі және олар ұлтты біріктіруге, қадірлеуге, кеңейтуге және байытуға көмектесетіндігі туралы ыстық пікірталас тудырды. Олар республикалық идеалдарды мерекелеудің бір бөлігіне айналды. Азаматтық рәсімдердің риторикасы, формасы және басты тұлғалары осы технологияның енуіне бейімделіп өзгерді [1828 және 1869 жылдар аралығында] американдықтар теміржолды ұлттық экономикаға интеграциялады және оны салтанатты түрде қабылдады. Саяхат әлдеқайда оңай, арзан және көптеген адамдарға қолжетімді болды. Кішкентай қалалардан келген саудагерлер үлкен қалалық дүкендерге бір күндік сапарлар жасауға мүмкіндік алды. Қонақүйлер, демалыс орындары және туристік орталықтар сұранысқа қанағат ету үшін салынды. Кез келген адам мың шақырымдық сапарға билет сатып ала алатынын түсіну адамдарға қуат берді. Тарихшылар Гэри Кросс пен Рик Шостак саяхаттау еркіндігімен бірге ұлттық сананың күшеюіне және аймақтық мәдени әртүрліліктің төмендеуіне әкелгенін айтады. Ауыл балалары үлкен қаламен оңай таныса алды, ал шығыс тұрғындары батысқа тез сапар шеге алатын болды. Континенттік өлшемдегі Америка Құрама Штаттарын теміржолсыз көзге елестету қиын. Инженерлер үлгілі азаматтарға айналып, өздерінің «істей аламын» рухын және жүйелі еңбек етуін экономиканың барлық салаларына, сондай-ақ жергілікті және ұлттық үкіметке әкелді. 1910 жылға қарай ірі қалалар Нью-Йорктегі Пенсильвания вокзалы және Вашингтондағы Юнион вокзалы сияқты сәнді теміржол станцияларын салып жатты. 1830 жылдардың өзінде-ақ жазушылар мен ақындар теміржол американдық ландшафттың табиғи сұлулығын жояды деп алаңдады. 1840 жылдары жылдам пойыздың бақытсыз ағаш вагондарына соқтығысып, қорқынышты апаттарға ұшырауы туралы алаңдаушылық күшейді. 1870 жылдары теміржолдар Батыс фермерлері тарапынан сынға ұшырады, олар Грейнджер қозғалысының монополистік тасымалдаушылар бағаны тым көп бақылайтынын және штат заң шығарушылары ең жоғары бағаны белгілеуі керектігін қабылдады. Жергілікті саудагерлер мен жүк тасымалдаушылар талапты қолдады және бірнеше «Грейнджер заңдарын» қабылдады. Теміржолға қарсы шағымдар 19 ғасырдың соңындағы саяси риторикада жоғары дауыспен қайталанды. Күшті тарифтік реттеуші федералды орган құру идеясы прогрессивтік дәуірде, негізінен теңіз тасымалы мүдделерінің коалициясы арқылы іске асырылды. Теміржол тарихшылары 1906 жылғы Хепберн заңын, ол ICC-ге теміржол тарифтерін белгілеу құқығын берді, теміржолдардың ұзақ мерзімді пайдалылығы мен өсуіне ауыр соққы ретінде бағалады. 1910 жылдан кейін желілер жүк тасымалы үшін жаңадан пайда болған жүк тасымалдау индустриясымен, ал жолаушылар тасымалы үшін автомобильдер мен автобустармен бәсекелесуге мәжбүр болды. Бизон популяциясының жылдам төмендеуі нәтижесінде жұмыс орындарының құрылуы арқылы экономикалық мүмкіндіктер пайда болды. Адамдар далада бизонды аулаумен, терісін сыпырумен және құнды бизон терісін тасымалдау үшін пайдаланылатын теміржол инфрақұрылымын күтіп ұстаумен айналысты.

Популярлы мәдениеттегі темір жолдар

Локомотивтің 1855 жылғы және оның маңындағы АҚШ газеттерінде жарияланған сатиралық туындының негізінде, ойдан шығарылған инженер "Джо Смашуптың" "Пайл-ап стансасында" агрессивті түрде жұмыс істеуі бейнеленген.

Тарихнама

Темір жолдың Америка тарихындағы маңызы күмәнсіз. Чурелла 1950-ші жылдары Альфред Д. Чандлер және Роберт Фогель бастаған бизнес және экономикалық тарихшылар темір жолдарды озық тарихнаманың орталық тақырыбына айналдырғанын айтады. Алайда, бұл дәуір артта қалды, себебі теміржол тарихы бойынша курстар оқу жоспарына енгізілмейді, ал тарихнама кәсіби тарихшылардан "теміржол әуесқойларына" – көне заттарға, технологияға және парлық кезеңнің локомотивтеріне құмар жазушыларға қарай жылжыды. Теміржол әуесқойларының көптеген еңбектерін қарастыра отырып, Клейн былай дейді: "Бұл жұмыстың басым бөлігі қуат, жылжымалы құрам, сирек қысқа желілер және техникалық мәселелердің егжей-тегжейлі сипаттамаларына арналған. Бірақ азайып бара жатқан саны ғана теміржол тарихының негізгі мәселелерін қозғайды немесе тақырыпты кеңіректе қарастырады." Нәтижесінде, үлкен және кішкентай темір жолдардың көптеген тарихтары пайда болды. Әдетте олар стандартты тақырыптарды қамтиды: құрылысшылар мен олардың ұйымдық, заңнамалық және қаржылық іс-қимылдары; ағаш тіреулер мен болат рельстер төсеген құрылысшылар бригадалары; локомотивтер мен жолаушылар вагондарының дамуы; қалаларына аялдама ашуға тырысқан белсенділер, әйтпесе қала өліп кетер еді; 1880–1920 жылдардағы жолаушылардың қашықтыққа саяхаттауы мен жергілікті саяхаттардың алтын ғасыры; автомобиль дәуірінде жолаушылар тасымалының азаюы; жүк агенті және шағын қала депосы. Олар соңғы кездегі қысқартулар, бірігулер және жою туралы әңгімелермен аяқталады. Теміржол тарихының шеңберінен тыс, академиялық еңбек тарихшылары қазір жұмысшылардың мәдениеті, ереуілдер, көк және ақ жағалы жұмысшылардың мансабы және нәсілдік дискриминация мәселелерімен айналысады. Академиялық саяси тарихшылар Грейнджерлер, популистер және прогрессистердің шабуылдарын, сондай-ақ федералдық және мемлекеттік реттеуді зерттейді.

Темір жолдың аймақ бойынша белсенді шақырымы

АҚШ Халық санау бюросының мәліметтері, АҚШ-тағы көлік бизнесі туралы есеп, он бірінші халық санауы, 1890 жыл, 4-бет. Аймақ бойынша теміржолдың пайдалы ұзындығы Аймақ 1830 1840 1850 1860 1870 1880 1890 Жаңа Англия (ME, NH, VT, MA, RI, CT) 30 513 2,596 3,644 4,273 5,888 6,718 Шығыс (NY, PA, OH, MI, IN, MD, DE, NJ, DC) 1,484 3,740 11,927 18,292 28,155 40,826 Оңтүстік (VA, WV, KY, TN, MS, AL, GA, FL, NC, SC) 10 737 2,082 7,908 10,610 14,458 27,833 Орта батыс (IL, IA, WI, MO, MN) 46 4,951 11,031 22,213 35,580 Оңтүстік орталық (LA, AR, OK/Үндістан аумағы) 21 107 250 331 1,621 5,154 Батыс (ND, SD, NM, WY, MT, ID, UT, TX, AZ, NE, KS, CO, CA, NV, OR, WA) 239 4,578 15,466 47,451 БАҚҰЛ ЖАЛПЫ 40 2,755 8,571 28,920 49,168 87,801 163,562

Анықтамалық кітаптар

Брайант, Кит Л., ред. Регламент дәуіріндегі темір жолдар, 1900–1980 (1988); Америка бизнес тарихы және өмірбаяны энциклопедиясының бөлігі; 500+ беттен астам, кәсіпкерлер, корпорациялар және технологиялар туралы ақпарат, сондай-ақ арнайы библиографиялар.
Фрей, Роберт Л., ред. Он тоғызыншы ғасырдағы темір жолдар (1988); Америка бизнес тарихы және өмірбаяны энциклопедиясының бөлігі; 500+ беттен астам, кәсіпкерлер, корпорациялар және технологиялар туралы ақпарат, сондай-ақ мамандандырылған библиографиялар.
Хейс, Дерек. Солтүстік Америка темір жолының тарихи атласы (2010); 400 тарихи карта.
Хаббард, Фриман Х. (1981). Солтүстік Америка темір жолдарының энциклопедиясы: АҚШ және Канададағы темір жолдың 150 жылдығы. (Нью-Йорк: МакГроу Хилл).
Миддлтон, Уильям Д., ред. Солтүстік Америка темір жолдарының энциклопедиясы. (Indiana UP, 2007) онлайн.
Нок, О. С., ред. "Encyclopedia of Railways" (Лондон, 1977), жаһандық қамту, көп суреттермен.
Райли, С. Дж. Поездар мен локомотивтер энциклопедиясы (2002).
Стовер, Джон. Routledge американдық темір жолдарының тарихи атласы (1999) онлайн.

Ғылыми зерттеулер

Каллен, Закари. Темір жолдар және американдық саяси даму: инфрақұрылым, федерализм және мемлекет құрылысы (Канзас университетінің баспасы, 2016) xii, 257 б. Чандлер, Альфред Д., ред. Темір жолдар: Ұлттың алғашқы ірі бизнесі – дереккөздер мен оқулар. (1981). онлайн
Чандлер, Альфред Д. Көрінетін қол: Америка бизнесіндегі басқару революциясы. (1977). 79–205 бб. онлайн
Чурелла, Альберт Дж. Пенсильвания темір жолы, 1-том: Империя құру, 1846–1917 (Пенсильвания университетінің баспасы, 2013). онлайн
Деверелл, Уильям. Темір жол торабы: Калифорниялықтар және темір жол, 1850–1910. (Калифорния университетінің баспасы, 1994). Даккер, Джеймс Х. Болат рельстердің адамы: Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолының жұмысшылары, 1869–1900. (1982). Гейтс, Пол. Жер заңдамасын дамыту тарихы (1968, мемлекеттік құжат, авторлық құқығы жоқ). онлайн; темір жол жерлерін беру туралы 341–386 бб. Гордон, Сара. Одаққа жол: Темір жолдар американдық өмірді қалай өзгертті, 1829–1929 (Иван Р. Ди, 1998); олардың әлеуметтік, экономикалық және құқықтық әсері. онлайн
Грант, Х. Роджер. Темір жолдар және американдық халық (2012). үзінді
Хултгрен, Тор. Темір жол жүк тасымалы гүлдену және дағдарыс кезеңінде (NBER, 1948).
Дженкс, Лиланд Х. (1944). «Америка дамуындағы экономикалық күш ретінде темір жолдар», Экономикалық тарих журналы, 4(1) (1944), 1–20. Киркленд, Эдвард Чейз. Адамдар, қалалар және көлік: Жаңа Англия тарихын зерттеу, 1820–1900. (2 томдық. Гарвард университетінің баспасы, 1848). Клейн, Мори (1997). Джей Гулдтың өмірі мен аңызы. Джонс Хопкинс университетінің баспасы. онлайн
Клейн, Мори. E. H. Харриманның өмірі мен аңызы (2000). Солтүстік Каролина университетінің баспасы. онлайн
Маррс, Аарон В. Ескі Оңтүстіктегі темір жолдар: құл иеленуші қоғамдағы прогресс іздеу (2009). үзінді және мәтіндік іздеу
Мартин, Альбро. Джеймс Дж. Хилл және Солтүстік-Батыстың ашылуы (1990). үзінді және мәтіндік іздеу
Мартин, Альбро. Темір жолдардың жеңісі: маңызды американдық күштің өсуі, жобалауы және қайта жаралуы (1992). үзінді және мәтіндік іздеу; кең көлемді шолу
Мейер, Б. Х. және Кэролайн Э. МакГилл. АҚШ-тағы 1860 жылға дейінгі көлік тарихы (1917). 366–72 бб. онлайн; 698 б.; энциклопедиялық қамту; штаттар бойынша темір жолдар 319–550 бб.; Google нұсқасы
Минер, Крейг. Өте керемет машина: Америка темір жолды қабылдады, 1825–1862 (Канзас университетінің баспасы, 2010). 325 бет; темір жол жүйесінің пайда болуымен байланысты ынта-жігерді көрсетеді.
Найс, Дэвид С. Амтрак: Ұлттық темір жолдың тарихы мен саясаты (1998).
Лэмб, Дж. Паркер. «Темір жол тарихына макро масштабта қарау». Темір жол тарихы (күз/қыс, 2012), 207-шы нөмір, 78–89 бб. Ригель, Роберт Эдгар. Батыс темір жолдарының тарихы (1926). онлайн
Саундерс, Ричард. Басты желілер: Солтүстік Америка темір жолдарының қайта жаралуы, 1970–2002 (Солтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 2003). Стоввер, Джон. Иллинойс орталық темір жолының тарихы (1975). онлайн
Стоввер, Джон. Батысқа темір жол: 1850-ші жылдардағы американдық темір жолдар (1978). онлайн
Стоввер, Джон. The Routledge тарихи атласы американдық темір жолдар (1999). онлайн
Уорд, Джеймс Артур. Дж. Эдгар Томсон: Пенсильванияның шебері (1980). 265 бет
Уорд, Джеймс А. «Пенсильвания темір жолындағы билік және жауапкершілік, 1846–1878». Бизнес тарихының шолуы, 1975, 49(1): 37–59. JSTOR
Уайт, Ричард. Railroaded: Трансконтинентальдықтар және қазіргі Американың құрылуы (2011). үзінді және мәтіндік іздеу
Вольмар, Кристиан. Ұлы темір жол революциясы: Америкадағы пойыздар тарихы (2012). 2012 жылға дейінгі шолу; 19 ғасырға баса назар аударылады; 448 б. үзінді және мәтіндік іздеу

Азаматтық соғыс

Бэкон, Бенджамин (1997) Соғыс омыртқалары: Технология, өнеркәсіп және көлік қалай Азамат соғысында жеңіске жетті. Президио баспасы. Бейли, Джо Р. "Теннессидегі Одақтың өмірлік жолы: Нэшвилл және Солтүстік-Батыс темір жолының әскери тарихы", Теннесси тарихи тоқсандығы (2008) 67#2 б. 106–123, JSTOR. Блэк III, Роберт С. "Конфедерациядағы темір жолдар". Азамат соғысы тарихы (1961) 7#3 б.: 231–238. онлайн. Блэк, III, Роберт С. Конфедерацияның темір жолдары (1952) үзінді және мәтіндік іздеу. Кларк, Джон Элвуд. Азамат соғысындағы темір жолдар: Жеңіс пен жеңіліске басқарудың әсері (LSU Press, 2001). Коттерилл, Р. С. "Луисвилл және Нэшвилл темір жолы 1861–1865", Американдық тарихи шолу (1924) 29#4 б. 700–715, JSTOR. Фиш, Карл Рассел. "Солтүстік темір жолдары, 1861 сәуір", Американдық тарихи шолу, 22#4 (1917), б. 778–793; ескі, бірақ әлі де құнды. Файт, Эмерсон Дэвид. Азамат соғысы кезінде Солтүстіктегі әлеуметтік және өндірістік жағдайлар (1910) онлайн нұсқасы, ескі, бірақ әлі де өте пайдалы. Габель, Кристофер Р. (1977) Темір жол генералы: Азамат соғысы стратегиясының негіздері. АҚШ армиясының командалық және штабтық колледжі, Форт-Левенворт, КС. Жауынгерлік зерттеулер институты. Гордон, Ральф С. "Кемберленд армиясының госпитальдық пойыздары". Теннесси тарихи тоқсандығы 51.3 (1992): 147+. Лаш, Джеффри Н. "Джозеф Э. Джонстон және Вирджиния темір жолдары, 1861–62". Азамат соғысы тарихы 35.1 (1989): 5–27. онлайн. Лаш, Джеффри Н. Темір атты жойғыш: Генерал Джозеф Э. Джонстон және Конфедеративтік теміржол көлігі. 1861–65 (1991). Лейнгадье, Виктория А. "Азамат соғысындағы темір жол: Стратегиялық перспектива" (Армия соғыс колледжі 2001) онлайн. Лорд, Фрэнсис Альфред. Линкольнның теміржол адамы: Герман Хаупт (1969). Ходжес, Роберт Р. Жр. (2009) Америка Азамат соғысы теміржол тактикасы. Оксфорд, Ұлыбритания: Osprey Publishing. МакГайр, Питер С. "Грузия темір жолдары, 1860–1880". Джорджия тарихи тоқсандығы (1932): 179–213, JSTOR. Пикенпо, Роджер. Теміржолмен құтқару: әскерлерді тасымалдау және Батыстағы Азамат соғысы, 1863 (1998). Рамсделл, Чарльз В. "Конфедерациялық үкімет және темір жолдар" Американдық тарихи шолу (1917) 22#4, JSTOR. Ригель, Р. Е. "Азамат соғысы кезінде Оңтүстік теміржолдарының федералдық басқаруы". Миссисипи алқабының тарихи шолуы (1922) 9#2, JSTOR. Саммерс, Фестус П. Балтимор және Огайо Азамат соғысында. (1939). Саттон, Роберт М. Иллинойс орталық теміржолы бейбітшілік пен соғыста, 1858–1868 (1948). Тернер, Джордж Э. Жеңіс рельстермен келді: Азамат соғысындағы теміржолдардың стратегиялық орны (1953), жиі сілтеме жасалатын онлайн-шолу. Вебер, Томас. Солтүстік теміржолдары Азамат соғысында, 1861–1865 (1999) онлайн.

Ескі зерттеулер

Кларк, Томас Кертис (1889). Америка темір жолы: құрылысы, дамуы, басқаруы және жабдықтары (Нью-Йорк: Чарльз Скрибнердің ұлдары). 456 б. онлайн
Дэвис, Джон Паттерсон (1894). Юнион Пасифик темір жолы: темір жол саясаты, тарихы және экономикасы жөніндегі зерттеу. (Шикаго: S. C. Griggs және компаниясы). 247 б. онлайн
Дозиер, Говард Дуглас (1920). Атлантикалық жағалау желісі темір жолының тарихы. (Нью-Йорк: Хоутон Миффлин). 197 б.
Флинт, Генри М. (1868) АҚШ темір жолдары: тарихы мен статистикасы. (Филадельфия, ПА: Джон Э. Поттер Co.) 452 б.
Джонсон, Эмори Ричард (1908). Америка теміржол көлігі. 2-ші түзетілген басылым. (Нью-Йорк: D. Appleton & Co.) 434 б.
Мүди, Джон. Темір жол салушылар: штаттардың бірігуінің тарихы (1919) онлайн нұсқасы; танымал тарих
Рапер, Чарльз Ли және Артур Твиннинг Хэдли. Темір жол көлігі: экономика тарихы және мемлекетпен байланысы (1912) 331 бет; Google-де толық онлайн қолжетімді.

Тарихнама

Чурелла, Альберт Дж. "Компания, мемлекет және аймақ: темір жол тарихына үш тәсіл" Enterprise & Society (2006) 7#3, 581–591 беттер.
Клейн, Мори. "Америка темір жол тарихының аяқталмаған ісі", Клейн, "Америка өміріндегі темір жол: Аяқталмаған іс" (1994) 166–86 беттер.

Видео

АҚШ тарихындағы темір жолдар (1830–2010) (2010), Рон Мейер режиссерлік еткен 4 DVD жинағы; #1, "Америкаға темір жолдардың келуі (1830–1840)"; #2, "Бірінші үлкен темір жол өрбуі (1841–1860)"; #3, "Америка темір жолындағы жаңа дәуір (1861–1870)"; #4, "Екінші үлкен темір жол өрбуі (1871–2010)" – қосымша ақпарат.