Конго Республикасының Кисангани қаласы

Кіріспе

Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы қала – Кисангани /k//iː//s//ə//ŋ/'/ɡ//ɑː//n//i/ (бұрын Stanleyville немесе Stanleystad деп аталған). Қала Конго Демократиялық Республикасының Цхопо провинциясының астанасы болып табылады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, елдегі халық саны бойынша бесінші орында тұр, шамамен 1 312 000 тұрғыны бар.

Конго өзенінің сағасынан 1300 миль (2092 км) қашықтықта орналасқан Кисангани өзен бойымен жүзуге болатын ең алыс нүкте. Кисангани Киншасадан кейін елдің ең маңызды ішкі порты, өзен және құрлық көлігі үшін маңызды сауда орталығы, сондай-ақ елдің солтүстік-шығыс бөлігі үшін маңызды тауарлық және тарату орталығы болып табылады. Қала 19 ғасырдың соңынан бері Солтүстік Конгоның сауда астанасы болып келген.

Тарих

Бельгия королі Леопольд II атынан жұмыс істейтін Генри Мортон Стэнли 1883 жылы Конго өзеніндегі Вана Русари аралында Стэнли шарлауығы станциясы болып табылатын жерге негіз салғанға дейін, бұл аймақта Конгоның жергілікті тайпасы – Эня тайпасы мекендеген. Олар Вагения шарлауығын (бұрынғы Стэнли шарлауығы) балық аулау үшін пайдаланған. Арал қазіргі қаладан бірнеше метр қашықтықта Луалаба өзенінде орналасқан, ал оның 7 шарлауы Кисангани мен Убунду арасында жатыр. Стэнли 1883 жылдың желтоқсанында Конго өзенінің сағасынан 2092 шақырым қашықтықта аймақтағы алғашқы сауда бекетін құрды. Бұл қоныс алғашқыда Фолс Станциясы (немесе "Пост Стэнли Фолс", немесе "Фолс", немесе жай ғана "Бойома" – Бойома шарлауының африкалық атауы) деп аталды, содан кейін Бельгияның аймақты отарлауымен бірге Стэнливилл деп аталды. Конго өзеніндегі бу кемелерінің қалалық аялдамасы болған бұл қала сауда бекеті ретінде басталып, 19 ғасырдың соңынан бері Солтүстік Конгоның маңызды орталығы болып табылады. Стэнли бұл жердегі жергілікті халықпен сауда жасау және король Леопольдтың Конго еркін мемлекетінің аймақтағы бас өкілі болу үшін шотланд инженер Бинниді қалдырды. "Кисангани" атауын жергілікті халық тұрақты түрде қолданса, "Стэнливилл" атауын француз тілінде (ал голланд тілінде Stanleystad) қолданды. 1920 жылдары Марист бауырлары шығарған суахили оқулығында "X-тен Стэнливиллге дейін" деген атауды алмастыру мысалы келтірілген, ол "toka X Mpaka Kisangani" деп аударылған. "Кисангани" атауы конголық жергілікті тіліндегі "Бойома" сөзінің суахили тіліндегі нұсқасы болып табылады, ол "Аралдағы қала" деген мағынаны білдіреді және лингала тілінде де Сингитини (немесе Сингатини) деп аударылады, мағынасы осыған ұқсас. Африкалықтар мен еуропалықтар арасында байланыс орнағаннан кейін көп ұзамай, шығыстан Занзибардан құл саудагерлері, сол кездегі еуропалық жазушылар дәстүрлі түрде "арабтар" деп атаған, Стэнли шарлауығына жетті. Еркін мемлекет шенеуніктері мен құл саудагерлері арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, 1887 жылы болған төбелес салдарынан станция тастап кететін болды. Конгодағы араб-еуропалық соғыстардан кейін 1888 жылы Еркін мемлекет (Занзибардағы келіссөздерден кейін) Мохаммед бин Альфан Муджреб Типпу Типті, Занзибардың ең ірі құл саудагерлерінің бірін, Маниема арқылы шығыс Танганьикадан басталатын "Стэнли шарлауығы" ауданының бірінші губернаторы етіп тағайындап, билік құру туралы келісімге келді. Соңында Леопольд жіберген еуропалықтар Орталық Африканың кең аумағын толық бақылауға алды. 1898 жылдың 15 шілдесінде Стэнливилл салыстырмалы түрде өркендеген Стэнли шарлауығының Шығыс провинциясының астанасы болды. 1958 жылдың 6 қыркүйегіндегі 12/357 нөміріндегі жарлық бойынша Стэнливилл 4 муниципалитетке бөлінді: Бельгия I, Бельгия II, Брюссель және Стэнли. 1958 жылдың соңында қала Конго Ұлттық қозғалысы (КҰҰ) саяси партиясының басшысы Патрис Лумумбаның бекінісіне айналды. Оның қаламен байланысы орталық пошта бөлімінде 350 қызметкердің бірі болған кезінде нығайды. 1960 жылдың шілдесінен кейін қалаға эфиопиялық ОНУК әскерлері келді. 1961 жылы Лумумба өлтірілгеннен кейін Антуан Гизенга Стэнливиллде Конго еркін республикасын құрды, ол Леопольдвилдегі (қазіргі Киншаса) орталық үкіметпен бәсекелесті. 1960 жылы Бельгиядан тәуелсіздік алғанға дейін Кисанганиде әлемдегі басқа қалаларға қарағанда адам басына шаққанда Rolls Royce көліктерінің саны көп болды. 1964 жылдың басында Симба көтерілісі ("Симба революциясы") болды, мамыр және маусым айларында ол ашық көтеріліске ұласты. Тамыз айында көтерілісшілер Вани Рукуладағы өздерінің базаларынан Стэнливиллге басып кірді. Олар әуежайды жауып, азаматтарға, соның ішінде шетелдік консулдық қызметкерлеріне кетуіне тыйым салды. Бірқатар американдықтар мен еуропалық азаматтар тұтқынға алынды, ал қарқынды келіссөздерден кейін Бельгия, Конго Ұлттық армиясы (АНК) және полковник Майк Хоардың басшылығымен шетелдік жалдамалылар қатарынан қамалғандарды босату үшін Операция Қызыл Аждаһа басталды. 1966 жылы қала Кисангани деп аталды. 1966 және 1967 жылдары Кисанганиде Стэнливилл көтерілісі болды, бұл кең таралған тонауларға әкелді. 1970 жылдары Мобуту Сесе Секо "Заириандастыру" бағдарламасын қабылдаған кезде Стэнливилл ресми түрде Кисангани деп аталды, ал Стэнли шарлауығы Бойома шарлауығы болды. 1977 жылдың 27 қазанынан бастап муниципалитеттер келесідей аталды: Бельгия I (Мангобо және Цхопо), Бельгия II (Лубунга), Брюссель (Кабондо) және Стэнли (Макисо).

Before Henry Morton Stanley, working on behalf of King Leopold II of the Belgians, founded what would become Stanley Falls Station in 1883, on the Island of Wana Rusari in the Congo River, the area was inhabited by a native Congolese tribe known as the Clans of Enya, who had used Wagenia Falls (former name Stanley Falls) for fishing. The island is located a few meters from the shore site of the present town on the Lualaba River, its 7 falls spread over between Kisangani and Ubundu. Stanley founded the area's first trading post, some 1300 mile (2092 km) from the mouth of the Congo River, in December 1883. The settlement was known first as Falls Station (or "the Post Stanley Falls" or "The Falls" or simply "Boyoma" the African name of Boyoma Falls) and then, with Belgian colonization of the area, it grew into a settlement called Stanleyville. A city terminus of steamer navigation on the Congo River, the town began as a trading post. It has been the major centre of the northern Congo since the late 19th century. Stanley left Mr. Binnie, an engineer who was a Scotsman, in charge to trade with the local people and to be the chief representative of King Leopold's Congo Free State in the area. The name "Kisangani" was apparently used consistently by the local people, while the name "Stanleyville" was used in French (and Stanleystad in Dutch). In the Swahili manual published by the Marist Brothers in the 1920s, we find an example of substitution naming "from X to Stanleyville" which is translated "toka X Mpaka Kisangani". The name "Kisangani" is a Swahili rendering of the indigenous Congolese language word Boyoma, meaning "City on the Island", also rendered in Lingala as Singitini (or Singatini) with the same meaning. Soon after the establishment of ties between the Africans and Europeans, slavers from Zanzibar, traditionally called "Arabs" by European writers of the time, reached Stanley Falls from the east. Relations between Free State officials and the slavers were strained and, after a fight, the station was abandoned in 1887. After the Arab Euro wars in the Congo, in 1888 the Free State obtained (after negotiations in Zanzibar) an agreement to establish a form of power by appointing Mohammed Bin Alfan Mujreb Tippu Tip, one of the greatest Zanzibar slavers, as first governor of the district of "Stanley Falls" stretching from eastern Tanganyika in Ituri through Maniema. Ultimately the Europeans sent by Leopold gained complete control of the vast area in central Africa. On 15 July 1898, Stanleyville began serving as the capital of the relatively prosperous District of the Eastern Province of Stanley Falls. Official city status was achieved 50 years after the Congo Free State was taken over by Belgian Government, by incorporation Order No. 12/357 on 6 September 1958, which divided Stanleyville into 4 municipalities: Belgian I, Belgian II, Brussels and Stanley. Towards the end of 1958, the city became the stronghold of Patrice Lumumba, the leader of the political party Mouvement National Congolais (MNC). His strong ties with the city had been forged during his days as one of 350 clerks at the central post office. Ethiopian ONUC troops arrived in the city after July 1960. After the assassination of Lumumba in 1961, Antoine Gizenga installed the Free Republic of the Congo in Stanleyville, which competed with the central government in Leopoldville (now Kinshasa). Before the country gained independence from Belgium in 1960, Kisangani was reputed to have more Rolls Royces per capita than any other city in the world. In early 1964, the Simba Rebellion ("Simba Revolution") occurred, mushrooming into outright rebellion by May and June. By August rebels had overrun Stanleyville from their bases in Wanie Rukula. They closed the airport and barred civilians from leaving, including at least one foreign consular staff. A number of American and European nationals were taken captive, and, following intense negotiations, Operation Dragon Rouge was launched by Belgium, the Armée Nationale Congolaise (ANC), and a plethora of foreign mercenaries under Colonel Mike Hoare to free the hostages. The city was renamed Kisangani in 1966. In 1966 and 1967, Kisangani was the site of the Stanleyville mutinies, which led to widespread looting. With the assumption of the "Zairianisation" program in the 1970s by Mobutu Sese Seko, Stanleyville was officially renamed Kisangani and Stanley Falls became Boyoma Falls, and as of 27 October 1977 the municipalities were renamed as follows: Belgian I (Mangobo and Tshopo), Belgian II (Lubunga), Brussels (Kabondo) and Stanley (Makiso).

Өңірлік қақтығыстар

1990 жылдары бұл аймақ Бірінші Конго соғысы кезінде Кисангани шайқасы деп аталатын бірқатар ірі шайқастардың ошағы ретінде пайда болды. Конгоны азат ету үшін Демократиялық күштер альянсының басшысы Лоран Дезире Кабила, Руанда, Бурунди және Уганда әскери күштерінің көмегімен Конгоның шығыс аймағынан Конгоға басып кірді. 1998 жылдың 30 қазанына қарай Конго аумағында 15 000 угандалық және 19 000 руандалық әскер орналасқан еді. Лоран Кабила Кисанганиді шетелдік күштердің Киншасаға қарай батысқа қарай жорық жасау үшін алдыңғы базасы ретінде белгіледі, мақсаты – Мобуту Сесе Секоны құлату. Шетелдік әскери күштердің альянсы Батыс Заирде хуту тайпасынан шыққан мыңдаған адамдар қырғынға ұшырағанда және әсіресе Кисангани мен Киву аймақтарындағы кен байлықтарын тонау салдарынан күйреп қалды. Халық шетелдік күштердің қақтығысқа қатысуына қарсы болды, олардың мінез-құлқы осыған себеп болды. Лоран Дезире Кабила шетелдік жауынгерлердің базасы ретінде Кисанганиді пайдалануды тоқтатуға мәжбүр болды, өйткені олар хуту халқын қырғынға ұшырату үшін шабуылдар жасады – сондықтан ол Руандадан күштерін елден шығаруды талап етті. 1999 жылы қалада Екінші Конго соғысында угандалық және руандалық күштер арасындағы алғашқы ашық шайқас болды, нәтижесінде шамамен 3000 адам қаза тапты. Бұл Конгоның Демократия үшін Ралли (РКД) атты үкіметке қарсы көтерілісшіл тобының Кисангани мен Гомадағы лагерьлерге бөлінуінен кейін орын алды. Сонымен қатар, қала маңындағы алтын кен орындары үшін де шайқас болды. Жергілікті халық угандалық және руандалық әскери күштер арасындағы атқышуға түсіп, қаланың шамамен төрттен бір бөлігі қирады. Әртүрлі ғимараттар зақымдалды, ең бастысы – Нотр-Дам Розари соборының шатыры, зымырандардың салдарынан өртке ұшырады. Екі шетелдік күш те қаланы тонап, талан-таражға салғаны хабарланды. Халықаралық сот Уганданы айыптағанына қарамастан, кінәлілерді анықтау, өтемақы төлеу және тұтқындаулар әлі жүргізілмеді. Руанда мен Уганда күштері арасындағы одан әрі қақтығыстар мыңдаған адамның өліміне және 2000 жылдың 5-10 маусымы аралығында кең ауқымды қирауға әкелді. Екінші Конго соғысы кезінде 2002 жылдың 14 мамырында Кисанганиде 160 адам қырғынға ұшырады; бұл Лоран Нкунданың басшылығындағы адамдардың ісі деп саналады. 2002 жылы бейбіт келісімге қол қойылған кезде қала Руанда қолдауымен Конго Демократиясы үшін Гома (РКД Гома) жиналысының бақылауында болды. Уганда мен Руанда арасындағы үш кездесуді Кисанганиде «1 күндік соғыс», «3 күндік соғыс» деп атады, ал ең қасіреттісі 2000 жылы 6 күнге созылды. Л'Иль Мбие Конго өзенінде, Кисангани қаласының шығыс бөлігінде орналасқан. Ол Вагенья сарқырамасының ағысынан жоғары орналасқан, 0°31' солтүстік ендік және 25°11' шығыс бойлық аралығында, теңіз деңгейінен белгілі бір биіктікте жатыр. Ол Кисангани қаласына іргелес жатыр, ұзындығы 14 км, ені 4 км. Кисанганидің төңірегінде Л'Иль Мбие – салыстырмалы түрде жақсы сақталған тығыз орманды қамтитын жалғыз экожүйе. Арал Стелленбош университеті жүргізіп жатқан Африкадағы Орманды тұрақты басқару симпозиумының орман экожүйесін сақтау жобасының бір бөлігі болып табылады. Аралдың ауданы 1400 гектарды құрайды және үш түрлі орманды қамтиды: құрғақ жер орман, мезгіл-мезгіл су басуы мүмкін орман және батпақты орман.

In the 1990s, the area emerged as the theatre for a series of major battles known as the fight of Kisangani during the First Congo War. Laurent Désiré Kabila, leader of the Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Congo, invaded the Congo from the eastern region of the country with assistance from Rwanda, Burundi and Uganda military forces. As of 30 October 1998, there were 15,000 Ugandan and 19,000 Rwandan troops on Congolese soil. Laurent Kabila designated Kisangani as the forward base for the foreign forces as he marched westwards towards Kinshasa to overthrow Mobutu Sese Seko. The alliance of foreign military forces disintegrated when people of Hutu descent were massacred by the thousands in western Zaire and because of looting in the mining areas, in particular in Kisangani and the Kivus. The population was completely opposed to the presence of foreign forces because of their behaviour. Laurent Désiré Kabila could not continue to support the use of Kisangani as the base for foreign fighters as they launched attacks to massacre the Hutu people – hence he demanded that Rwanda pull its forces out of the country. In 1999, the city was the site of the first open fighting between Ugandan and Rwandan forces in the Second Congo War, when nearly 3,000 people died in the cross fire. This followed the fracturing of the anti government rebel group Rally for Congolese Democracy (RCD) into camps based in Kisangani and Goma. The fighting was also over the gold mines near the town. The local population was caught in the cross fire between Ugandan and Rwandan military forces, which led to the destruction of about a quarter of the city. Various buildings were damaged, most notably the roof of the Cathedral Rosaire of Notre Dame, which was ignited by missiles. Both of the foreign forces were reported to have looted and pillaged the city. Despite the condemnation of Uganda by the International Court of Justice, establishment of responsibility, payment of compensation, and arrests have yet to be made. Further clashes between Rwandan and Ugandan forces led to thousands more deaths and widespread destruction from 5 to 10 June 2000. During the Second Congo War, on 14 May 2002, 160 people were massacred in Kisangani; this is believed to be the work of those under the command of Laurent Nkunda. By the time a peace agreement was signed in 2002, the town was under the control of the Rwandan backed Rally for Congolese Democracy Goma (RCD Goma). The three encounters between Uganda and Rwanda in Kisangani have been termed the wars of 1 day, 3 days and, the deadliest fought in 2000, 6 days. L'Île Mbiye is situated on the Congo River in the eastern part of Kisangani. It is located upstream of the Wagenia Falls, between latitude 0°31' North and longitude 25°11' East, with of altitude. It adjoins the town of Kisangani, and it is 14 km long and 4 km wide. All around Kisangani, L'Île Mbiye is the only ecosystem that has a dense forest that is relatively well preserved. The island is part of the Sustainable Forest Management in Africa Symposium project of forest ecosystem conservation conducted by Stellenbosch University. The island has an area of 1,400 ha, and it comprises three types of forest: dry land forest, periodically flooded forest and swampy forest.

Климат

Экваторға жақын орналасқандықтан, қалада тропикалық муссондық климат басым, себебі оның ең құрғақ айы (қаңтар) орташа есеппен 60 мм-ден кем жауын-шашын алады. Кисанганидегі орташа салыстырмалы ылғалдылық 86% құрайды. Конго өзені ағатын аймақтардың климаты Кисангани қаласының климатымен сипатталады, ол Экватордан сәл солтүстікке қарай өзеннің оң және сол жағалауларында орналасқан. Ылғалдылық жыл бойы жоғары, ал жылдық жауын-шашын мөлшері тұрақты болады; тіпті ең құрғақ айда да жауын-шашынның жалпы сомасы белгілі бір деңгейден асып түседі. Температура да жыл бойы біркелкі жоғары, тәуліктік ауытқулар өте аз. Кисанганидегі орташа температура 25-27°C (77-81°F) шамасында. Кисангани Конго өзенінен соғатын салқын желдің арқасында да қолайлы климатқа ие.

Сәулет

Қазіргі заманғы, көп қабатты кірпіштен салынған ғимараттар Конго ойпатының тығыз ормандық қабырғаларынан көтеріледі. Кисанганиде түрлі-түрлі үйлер, таунхаустар, кондоминиумдар мен пәтерлердің әртүрлі өлшемдерін кездестіруге болады. Кисангани қаласымен ең байланысты ғимарат стилі – Бельгияның ықпалымен пайда болған стиль. Оның отаршылдық дәуірде енгізілуі және кеңінен таралуы Кисангани ғимараттарының сабаннан тоқылатын африкалық дәстүрден еуропалық бизнес аудандарының төменгі масштабты және тік бойға өсу стиліне өзгеруіне әкелді. Кисанганиде әртүрлі стильдегі, әлі де бастапқы түрінде сақталған сәулеттік маңызы бар ғимараттар көптеп сақталған. Олардың ішінде ғимараттың құрылымын көрнекті ету үшін көзге көрінетін тас түсі қолданылған ерекше фасадымен көзге түсетін Аумонерия, 20 ғасырдың әсерлі ескерткіші – биік қамал қабырғалары бар Орталық Түрме, массивті тас өрнектерімен салынған ерте собор қайта жаңғыру үлгісіндегі Нотр-Дам-дю-Розаир соборы және Авеню де Л’Эглис көшесіндегі Конго сарайы – Кисанганидегі еуропалық стильдегі ғимараттардың маңызды мысалы болып табылады. Кисанганидің қалалық тұрғын аудандарының ерекшелігі көбінесе 1908 жылдан 1950 жылға дейінгі қарқынды даму кезеңінде салынған, Бельгияның ықпалымен салынған, плиткамен жабылған шатырлары бар әсем виллалар, қоңыр тас қатарлы үйлер, таунхаустар мен пәтерлермен анықталады. Кисанганидің қала орталығынан алыс жатқан ауылдық тұрғын аймақтарының кең аумағында үздіксіз жалғасқан ауылдар тізбегі орналасқан, олардың әрқайсысы 20 ғасырдың басынан бері қазіргі күнге дейін салынған сабаннан тоқылатын шатырлардан тұрады. Кейде жол гүлдің тәтті хош иісімен толып, ақ және қызғылт көбелектермен көмкеріледі. Орманнан кейін шөптесін далалар, одан соң бамбук тоғайлары, сосын тағы да орман пайда болады.

Коммуналар

Кисангани қаласы алты ірі коммунадан тұрады, олар өз кезегінде кішігірім шағын аудандарға бөлінеді. Бөлінген коммуналар: Любунга, Макисо, Кисангани, Тшопо, Кабондо және Мангобо. Бұл коммуналардың барлығында жүздеген ерекше шағын аудандар бар, олардың көптегені өзіне тән тарихы мен ерекшелігімен көзге түседі. Қаладағы әрбір муниципалитеттің Бойома халқының қабылдауына сәйкес лақап аты бар. Кисангани, суахили тілінде "аралда" деген мағынаны білдіреді ("Kisanga" – арал, ал "ni" – "де" деген сөз), әкімшілік билік тарапынан шейіт қаласы атағына қарсы "Үміт қаласы" деген лақап атымен ресми түрде аталады.

Мәдениет

Қала теледидар, радио, театр, кино, мультимедиа және баспа өндірісінің орталығы болып табылады. Кисанганидің көптеген мәдени қауымдастықтары оған ерекше жергілікті мәдениет сыйлады. Қаланың су жағалауының тартымдылығы мен түнгі өмірі тұрғындар мен туристерді теңдей қызықтырады. Орталық Африка қаласы ретінде Кисангани континенттің қалған бөлігімен ортақ мәдени ерекшеліктерге ие. Онда африкалық джаз, конголық румба, сукус, африкалық халық музыкасы және ндомболу музыкасын жасау дәстүрі бар. Қала сонымен қатар бейнелеу өнері, театр, музыка және би салаларында көптеген таланттарды өсірді. Оның мәдени өмірінде танымал тұлғалардың қатарында Абети Масикини, Энн Сильви Музон, Барли Барути, Коффи Оломиде және Морено бар. Африканың оңтүстік, солтүстік, батыс және шығыс дәстүрлерінің тоғысқан жерінде орналасқандықтан, Кисангани бірегей және ерекше мәдени бет-әлпетке ие болды. Кисангани мәдени өмірінің тағы бір ерекшелігі – оның орталық бөлігінің, әсіресе жаз айларында мәдени және әлеуметтік шаралар, атап айтқанда фестивальдар арқасында жанға жететіні. Қаланың ең ірі фестивалі – Cercle Boyoma Culture фестивалі, ол осы сияқты фестивальдардың арасында әлемдегі ең ірісі болып саналады. Басқа да танымал фестивальдарға Кисангани джаз фестивалі, Кисангани кинофестивалі, Nuits d'Afrique және Кисангани оттық шоу фестивалі кіреді.

Көңіл көтеру және сахналық өнер

Қаладағы көшіп келушілердің күшті ықпалымен, Барли Барути сияқты авторлар әндерді оқиғаларға енгізіп, көбінесе үміт пен мақсат-мүдделер туралы тақырыптарды жеткізді. Кисанганидегі музыканттар, сахналық актерлер, комедия актерлары, сән дизайнерлары, мәдени операторлар, суретшілер, халық музыкасы шеберлері, кескіншілер, мүсіншілер және жібек басу өнерінің шеберлері сияқты барлық мәдени саланың өкілдері жыл сайын маусымдық мәдени шараларға жиналады. "Cercle Boyoma Culture" – бұл Кисанганидегі мәдени шаралардың әртүрлі мәдени салаларды біріктіретін, өзара алмасу мен ой-пікір бөлісуге мүмкіндік беретін шаралардың бірі. "Бойома мәдениетінің шеңбері" жыл сайын желтоқсан айынан маусымға дейін Макисо қаласындағы Фина даңғылы, 14-үй мекенжайында өткізіледі. Мәдени шарада цифрлық аудио жазба студиясы, үлкен сахна, кітапханалар, интернет-кафелер, тігін шеберханалары, интерактивті ойын автоматтары және кафетерийлер орналасқан 10 стенд ұсынылады. Қаланың мәдени мұрасының бір бөлігі болып табылатын басқа музыка жанрлары: Кисангани блюзі, Кисангани соулы, африкалық джазы, сукус және госпел. Қала конголық әйгілі музыканттар Абети Масикини мен Коффи Оломидтің туған жері және ну-румбаның ықпалды орталығы. 1950 жылдары қала африкалық халық музыкасы, сукус және африкалық джаздың орталығы болды. Бұл ықпал 1960 жылдардағы дамыған сукусқа дейін жалғасты. Қала 1980 жылдан бері Ндомболо мәдениетінің эпицентрі болып табылады. Халық музыкасының гүлденуі Кисангани блюзінің пайда болуына әкелді. Қалада ұлттық назар аударған, сынға ұшыраған андеграунд ну-румба сахнасы да қалыптасты. Жыл сайынғы фестивальдерде "Cercle Boyoma Culture Festival" сияқты түрлі шаралар өтеді. Кисангани – әлемге әйгілі хореограф және сахналық режиссер Фаустин Линиекуланың туған қаласы. 2007 жылдан бері ол 2001 жылы Киншасада құрған "Studios Kabako" мәдени ұйымы Кисанганиге көшірілді. Онда "Studios Kabako" би, театр, музыка және бейне салаларындағы жас конголық суретшілердің оқудан бастап өндіріске және гастрольдерге дейінгі жолын сүйемелдеді. "Studios Kabako" тәлімгерлік еткен жас бишілер мен хореографтардың жаңа буынына Жанно Кумбониеки, Мишель Кийомбо, Дорин Моха, Джино Алоло және Ив Мвамба және тағы басқалар кіреді. "Studios Kabako" Конгоның шығыс бөлігіндегі жалғыз кәсіби жазба студиясын ашты. Сүйемелдеген музыканттардың арасында гитарист Фламм Капая, рэп орындаушылары Паснас, Франк Мока және Шогги, музыкант Пепе Лекоқ бар. Кисангани – сонымен қатар кинорежиссер Диедо Хамадидің туған жері.

Strongly influenced by the city's immigrants, productions such as those of Barly Baruti and others used song in narratives that often reflected themes of hope and ambition. Artists of all cultural disciplines in Kisangani such as musicians, stage actors, comedians, fashion, cultural operators, draftsmen, folk music, painters, sculptors, and silkscreen meet annually for the seasonal culture shows. Cercle Boyoma Culture is one of such shows where cultural activities of Kisangani come together synergistically for an exchange and reflection involving different associations of all cultural disciplines. Cercle Boyoma Culture is annually held in Makiso on 14 Fina Avenue from the month of December through to June. The culture show displays a digital audio recording studio, a large stage show, 10 booths that host libraries, internet cafes, sewing stations, interactive gaming machines and cafeterias. Other live music genres which are part of the city's cultural heritage include Kisangani Blues, Kisangani Soul, African Jazz, soukous and gospel. The city is the birthplace of Congolese legendary musicians Abeti Masikini and Koffi Olomide and is the site of an influential nu rumba scene. In the 1950s, the city was a center for African Folk, soukous and African jazz. This influence continued into the more developed soukous of the 1960s. The city has been an epicenter for Ndombolo culture since the 1980s. A flourishing independent folk music culture brought forth Kisangani Blues. The city has also been spawning a critically acclaimed underground nu rumba scene with various bands gaining national attention in the nu rumba world. Annual festivals feature various acts such as the Cercle Boyoma Culture Festival. Kisangani is also the city of world famous choreographer and stage director Faustin Linyekula. Since 2007, the Studios Kabako, the cultural organization he founded in Kinshasa in 2001, has been resettled in Kisangani. There, the Studios Kabako have been accompanying the debuts of young Congolese artists from training to production and touring, in the fields of dance, theatre, music and video. The rising generation of young dancers and choreographers trained by the Studios Kabako include Jeannot Kumbonyeki, Michel Kiyombo, Dorine Mokha, Djino Alolo and Yves Mwamba among others

The Studios Kabako have opened there the only professional recording studio of the Eastern part of Congo, accompanied musicians include guitarist Flamme Kapaya, rap singers Pasnas, Franck Moka and Shoggy, musicians Pépé Lecoq

Kisangani is also the home town of film maker Dieudo Hamadi.

Туризм

Кисанганидегі көптеген мейрамханалар, сондай-ақ Кисанганидің көрнекті сәулет ескерткіштері туристерді әлі де қызықтыруда. Қала Конго Демократиялық Республикасының үшінші ірі конгресс орталығы болып табылады. Көптеген конгрестер Стад-ду-Маршеден солтүстікке қарай орналасқан Стад-Лумбада өтеді. Тарихи қала әкімшілігінің ғимаратында қазір қалалық келушілер ақпарат орталығы, галереялар мен көрме залдары орналасқан. Франко-конголық альянс (AFRACO) ғимараты үкіметтік конференцияларды қабылдайды. Кисанганидегі көрікті орындардың алуан түрлілігіне ботаникалық бақтар, мұражайлар, фабрикалар, зообақтар, көрме залдары, лифттер, бөлшек сауда дүкендері, сыра зауыттары, қоймалар, кітапханалар, диірмендер, аудиториялар және мұнай өңдеу зауыттары жатады. Бұл нысандар бүгінде тарихи және сәулеттік маңызы бар мұраны сақтап, әсіресе қала орталығында қызығушылық тудырады. Нотр-Дам соборының розариясы, Орталық базар және 1-ші даңғылдағы Кисанганидің барлық ірі банктерінің 19 ғасырлық әсем бас кеңсесі Конго Ұлттық университетінің кампусын қамтиды, оның ішінде әйгілі Медицина факультеті де бар, ол ауызша полиомиелит вакцинасының ЖИТС гипотезасымен де байланысты. Кисанганиде Кисангани университетіндегі қаланың орталық кітапханасы да бар. Қалада ежелгі конголық және Шығыс Африка археологиялық артефактілерінің кең жинағы сақталған, оның аймақтық археологиялық және этнографиялық, Ұлттық мұражайында. Басқа да көрікті орындарға: L'Hôtel des chutes, Le Voyageur, Hellénique ainsi que Psistaria, l'Hôtel Congo Palace, l'Hôtel Boyoma, l'Hôtel Kisanganian және L'Hôtel Palm Beach кіреді. 1934 жылы Бойома әйелдеріне арналып салынған Place de la Femme, ең құрметті діни қайраткерлердің бірі, әйгілі Габриэль Грисон священник Кисанганидегі Сент-Габриэль миссиясында жерленген және оған арналған ескерткіш Моңсенёр Грисон даңғылында орналасқан. Мобутудың Лубуту жолындағы резиденциясы, 1967 жылға дейін Лумумба алаңы болған Place des Martyrs, қала орталық саябағының ортасында орналасқан даулы Орталық фонтан, Стэнлидің танымал ескерткішінің орнына қойылған және оның айналасындағы құрылыстар 20 ғасыр сәулетінің көрнекті мысалдары болып табылады. Цхопо өзенінің оң жағалауында орналасқан Кисангани зообағы мен Кисангани қаласын электрмен қамтамасыз ететін Кисангани гидроэлектр стансасы көптеген келушілерді қызықтырады. Вагенья шарлауының тамаша көрінісінде, ежелгі дәстүрлі құралдармен балық аулауды көруге болады. Балық аулау тас арасына орнатылған мұражай арқылы жүзеге асырылады, оған жүздер бекітіліп, өзен ағысына батырылған тоқылған конус тәрізді құрылғылардың кернеуіне сүйенген. Басты бағыттардың бірі – Л'Иле Мбие ормандық экожүйесі, ол Стелленбош университеті бастаған Африкадағы Тұрақты Орман Шаруашылығы бағдарламасының бөлігі болып табылады. Л'Иле Мбие жақсы сақталған тығыз орманды экожүйе. Аралдың ауданы 1400 гектарды құрайды және үш түрлі орманды қамтиды: құрғақ жер орман, мезгіл-мезгіл су басатын орман және батпақты орман. Арал Конго өзенінде, Кисангани қаласының шығысында орналасқан. Вагенья шарлауынан жоғары орналасқан, 0°31' солтүстік ендік және 25°11' шығыс бойлық арасында, 376 метр биіктікте жатыр. Ол Кисангани қаласына іргелес жатыр, ұзындығы 14 км, ені 4 км.

Shopping along the avenue de l'Eglise, its many restaurants, as well as Kisangani's eminent architecture, continue to draw tourists. The city is the DRC's third largest convention destination. Most conventions are held at Stade Lumumba, just north of Stade du Marche. The historic City Hall also now houses the city's Visitor Information Center, galleries and exhibit halls. The Alliance Franco Congolese (AFRACO) building which hosts governmental conference. The variety of attractions in Kisangani include botanical gardens, museums, factories, zoos, exhibition halls, elevators, retail stores, breweries, warehouses, libraries, mills, auditoriums and refineries which today provide a legacy of historic and architectural interest, especially in the downtown area. Rosaire of Notre Dame Cathedral, Central Market and the impressive 19th century headquarters of all major Kisangani banks on 1st Avenue Kisangani holds a campus of the National University of the Congo, which includes the renowned Medicine Faculty, also known because of the refuted oral polio vaccine AIDS hypothesis. Kisangani also maintains the city's focal library at University of Kisangani. The city holds an extensive collection of ancient Congolese and near East African archaeological artifacts, at its regional archaeological and ethnological, the National Museum of Kisangani. Other landmarks include: L'Hôtel des chutes, Le Voyageur, Hellénique ainsi que Psistaria, l'Hôtel Congo Palace, l'Hôtel Boyoma, l'Hôtel Kisanganian and L'Hôtel Palm Beach. Place de la Femme which was completed in 1934 as a dedication to Boyomaise women, the landmark One of the most revered religious leaders Reverend Father Gabriel Grison was buried at the Mission St. Gabriel in Kisangani and has monument dedicated to him on Monseigneur Grison Avenue. Mobutus' residential home on route de Lubutu, Place des Martyrs that held the Lumumba Square until 1967, the controversial Central Public Fountain that anchors the downtown park was installed by the distraction of the popular monument of Stanley and its surrounding structures are but a few notable examples of 20th century architecture. On the right bank of the Tshopo River, the Kisangani Zoo attracts many visitors, as well as the Kisangani Hydroelectric Dam that supplies electricity to the city of Kisangani. At spectacular waterfall of Wagenia Falls, fishing with the old age tradition tools installed on the rapids can be witnessed. Fishing is practiced through a scaffold installed among rocks, with vines attached and serving through the tensioning creels of woven conical vines immersed in the current of the river. A major destination includes the forest ecosystem of L'Île Mbiye, which is part of a protection conservation forest program called Sustainable Forest Management in Africa as spearheaded by Stellenbosch University. L'Île Mbiye is an ecosystem with a well preserved dense forest. The Island has an area of 1,400 ha, and it comprises three types of forest: dry land forest, periodically flooded forest and swampy forest. The Island is situated on the Congo River in the eastern part of Kisangani. It is located upstream of the Wagenia Falls, between latitude 0°31' North and longitude 25°11' East, with 376 m of altitude. It adjoins the town of Kisangani, and it is 14 km long and 4 km wide.

Ас мәзірі

Кисанганиде көптеген аймақтық тағамдар бар, олардың бәрі қаланың этникалық және жұмысшы табының тамырларын көрсетеді. Олардың ішінде ең танымал – ұлттық деңгейде аты шыққан терең табада пісірілген маньяк тағамы. Кисанганидің тағам мәдениеті қаладағы иммигранттар мен көптеген мейманханаға барушылардың әсерінен әртүрлі. Араб, суахили және үнді иммигранттары қаланы өздерінің дәстүрлі тағамдарымен танымал етті. Қаладан лицензия алған кейбір көшбасшы тамақ сатушылар күрішті қабығынан айыру сияқты тағамдарды Кисангани көше тағамының бір бөлігіне айналдырды, бірақ коса-коса (өзендегі шағала, сондай-ақ коза-коза деп те аталады) және Кисангани кофесі әлі де көшеде ең көп таралған тағамдар. Бұдан өзге, қалада Демократиялық Конго Республикасындағы (ДКР) ең жақсы шағала тағамдарын ұсынатын көптеген мейрамханалар бар. Ривьера, Ла Ваниль және Рвензори қаланың негізгі мейрамханаларының бірі болып табылады. RTNB қаржы нарықтарын жабуды басымдыққа қояды. Станция Radio Télévision Belge Francophone (RTBF) және Radio Africa n°1 телеарналарымен серіктестікте жұмыс істейді. Екі станцияның хабарлары Кисанганиде үнемі таратылады. Кисангани фильм түсіруге өте қолайлы орын. 1920 жылдан бері қалада көптеген фильмдер түсірілді, олардың ең танымалсы – "Раһибаның хикаясы".

Спорт

Бойомаилердің өмірінде спорттың барлық түрлері маңызды рөл атқарады. Кисангани қаласында бірнеше стадион бар, оның ішінде 3 негізгі стадион – Stade Lumumba, Stade du Marche және Афине Рояль стадионы. Қала Ұлттық футбол лигасында – Линафут – TS Malekesa, RC Etoile d’ және AS NIKA командаларымен 2009/2010 маусымында өкілдік етеді. Екеуі де өздерінің үйіндегі ойындарын арнайы футбол стадионы – Stade Lumumba-да өткізеді. Кисангани провинциялық лигада CS Makiso, Sotexki SC, RC Stella, AS Kisangani, RC Boyoma, Echo Sport, CS Monami, FC Procure, AS Vita Boyoma және AS Pars командалары да өкілдік етеді. Олар тұрақты маусымдық ойындарында шағын, бірақ әдемі Афине Рояль стадионына жанкүйерлерді көптеп шақырады. Қазіргі уақытта Кисангани футбол қауымдастығының президенті, Кисангани қалалық футбол одағы (EUFKIS) – Анаклет Канангила, ол Роберт Кабембадан кейін осы лауазымға келді. Зейнеткер боксшы Бико Ботовамунгу Кисангани қаласынан шыққан.

Ғибадат орындары

Ғибадат орындарының арасында негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары бар: Рим-католик Кисангани архиепископиясы (католик шіркеуі), Кимбангуист шіркеуі, Конго баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Конго өзенінің баптистік қауымы (Баптистік әлемдік одақ), Құдайдың ассамблеясы, Құдайдың ассамблеясы, Конго Англикан шіркеуінің провинциясы (Англикан қауымдастығы), Конгодағы пресвитериан қауымы (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы). Сондай-ақ, мұсылман мешіттері де кездеседі.

Экономика

Кисангани экономикасы Конго алабындағы қалалардың арасындағы ең ірісі және бұрынғы Ориенталь провинциясының ең ірі экономикалық орталығы болып табылады. Ол бизнес және сауданың күрделі түйіні және конголық экономиканың үш "басқару орталығының" бірі (Киншаса және Любумбаши қалаларымен бірге). 1960 жылы Бельгиядан тәуелсіздік алғанға дейін Кисанганиде әлемдегі басқа қалаларға қарағанда жан басына шаққанда Rolls Royce көліктерінің саны көп болғандығы айтылады. Ол кофе, мақта және резеңке өндірісінің өркендеген кезеңінде өркендеген Бойман халқының арқасында гүлденді, сол кезде бұл тауарлардың бағасы жоғары болған. Африка құрлығының географиялық картасында стратегиялық және орталық орналасқан Кисангани Луалаба және Конго өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ол Конго Демократиялық Республикасының (КДР) шығысы мен батысы арасындағы өзен көлігінің бастапқы және соңғы нүктесі болып табылады және елдің "5 Chantiers" экономикалық жаңғырту және дамыту жобасында маңызды экономикалық рөл атқарады. Кисанганидің көлік инфрақұрылымының артықшылықтары қаланың дамуына үлкен үлес қосты. SOTEXKI, Кисангани тоқыма компаниясы мата және киім-кешек өндіреді, ал Bralima сусындар, REGIDESO халықты сумен қамтамасыз етеді, ал SORGERIE (Société de Gestion, de Gérance et d'Investissement) сабын, өсімдік майы және басқа да косметикалық өнімдер шығарады. Compagnie Forestière de Transformation (CFT) африкалық тик ағашын өңдеу және экспорттаумен айналысады. Қала экономикасында фармацевтика, баспа өнімдері, тамақ өңдеу, телекоммуникация, тоқыма және киім-кешек өндірісі, темекі және көлік салалары да маңызды рөл атқарады. Қызмет көрсету секторы дамыған, оған азаматтық, механикалық және процестік инженерия, қаржы, жоғары білім беру, сондай-ақ ғылыми-зерттеу және әзірлеме жұмыстары кіреді. Мбиye орман аралы – Кисанганидегі маңызды табиғи экожүйелердің бірі, ол азық-түлік, дәрі-дәрмек және құрылыс материалдарын қамтамасыз ету арқылы экономикалық жағынан маңызды рөл атқарады, сонымен қатар өсімдіктер, жануарлар дүниесі және адамдардың тіршілігі үшін өте маңызды. Кисанганидегі L'Île Mbiye Стелленбош университеті жүргізіп жатқан Африкадағы Орманды тұрақты басқару симпозиумы жобасының аясында орман экожүйесін сақтауға бағытталған. Пирогье порты – ел астанасы Киншасадан кейін КДР-дағы ең ірі ішкі порт, ол жыл сайын миллион тоннадан астам жүк тасымалдайды. КДР-дағы маңызды порттардың бірі ретінде ол Киншасаны Солтүстік-Шығыс провинцияларымен астық, қант, мұнай өнімдері, машиналар және тұтыну тауарларымен байланыстыратын транзиттік пункт болып табылады. Осы себепті Кисангани КДР-ның теміржол торабы болып табылады және әрқашан маңызды теміржол қаласы болды, ол Конго теміржолының ұлттық компаниясының бас кеңсесіне ие. Кисангани мен оның шығыс қалалары арасындағы жол көлігі қайта жанданғаннан бері қалалық базарлар тұрақты түрде қамтамасыз етіліп, Бени, Буния және Бутембо қалаларына азық-түлік экспортталады. Қаланың теледидар және кино индустриясы елдегі ең ірілерінің бірі. Жаңа медиа, жарнама, сән, дизайн және сәулет сияқты шығармашылық салалар жұмыспен қамтудың үлесін арттырып, Кисангани қаласына бәсекелестік артықшылықтар береді. Медициналық зерттеулер мен технологиялар, коммерциялық емес ұйымдар және университеттер де маңызды секторлар болып табылады. Өндіріс жұмыспен қамтудың үлкен бөлігін құрайды. Киім-кешек, химиялық өнімдер, металл бұйымдар, өңделген азық-түлік және жиһаз – негізгі өнімдердің бір бөлігі. Ауылдық аймақтардан алынған азық-түлік өнімдерінің көп бөлігі ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығымен байланысты, оларға қоса-қоса және креветкалар кіреді, олар КДР-ның барлық ірі қалаларына экспортталады. Конго өзеніндегі әйгілі Вагенья шарлауығында балық аулайтын Вагенья тайпасы өте жақсы балық аулау дағдыларымен танымал.

Kisangani's economy is the one largest of cities in the Congo Basin and is the largest in the former Orientale province. It's an intricate hub of business and commerce and is one of three "command centers" for the Congolese economy (along with Kinshasa and Lubumbashi). Before the country gained independence from Belgium in 1960, Kisangani was reputed to have more Rolls Royces per capita than any other city in the world. It flourished because of the many Boyoman who prospered during a boom in coffee, cotton and rubber production late in the colonial era, when those commodities still fetched high prices. Strategically positioned and central on a geographical map of the continent of Africa, at the confluence of the Lualaba River and Congo River, Kisangani is the inception and terminus point of river traffic between east and west of DR Congo, playing a major economic role in the '5 Chantiers' economic recovery and redevelopment of the Democratic Republic of the Congo (DRC). Kisangani's strengths in its transportation system have contributed to the development of the city. SOTEXKI, the Textile Society of Kisangani produces fabrics and manufactures clothing, while Bralima produces beverages, REGIDESO treats and supplies water to the population, SORGERIE (Société de Gestion, de Gérance et d'Investissement), produces soaps, vegetable oils and other cosmetic products. Compagnie Forestière de Transformation (CFT) is the firm that process and exports African teak. Pharmaceuticals, printed material, food processing, telecommunications, textile and clothing manufacturing, tobacco and transportation, also play major roles in the city's economy. The service sector is strong and includes civil, mechanical and process engineering, finance, higher education, and also research and development. The forest island of Mbiye is one of the natural ecosystems in Kisangani that play a leading economic role with regard to the supply of food, medicines and building material, in which is of critical importance to the survival of plant life, wildlife and human populations. L'Île Mbiye in Kisangani is part of the Sustainable Forest Management in Africa Symposium project of forest ecosystem conservation conducted by Stellenbosch University. The Port of Piroguiers is the largest inland port in the DRC, after the nation's capital Kinshasa, handling million tonnes of cargo annually. As one of the most important ports in DRC, it remains a trans shipment point link Kinshasa to the North Eastern provinces for grain, sugar, petroleum products, machinery, and consumer goods. For this reason, Kisangani is a railway hub of DRC and has always been an extremely important rail city; it is home to the headquarters of Société Nationale des Chemins de Fer du Congo. Since the resumption of road traffic between Kisangani and its eastern cities, the markets of the city are regularly supplied and export food from and to Beni, Bunia and Butembo. The city's television and film industry is among the largest in the country. Creative industries such as new media, advertising, fashion, design and architecture account for a growing share of employment, with Kisangani City possessing a strong competitive advantage in these industries. Other important sectors include medical research and technology, non profit institutions, and universities. Manufacturing accounts for a large share of employment. Garments, chemicals, metal products, processed foods, and furniture are some of the principal products. Most of the food products derived from rural areas whose main activities are agriculture and livestock include kosa kosa and prawns, which are exported to all major cities of the DRC. The Wagenia, whom mostly fish the rapids of the famous Wagenia Falls on the Congo River are known for the possession of excellent fishing skills.

Демография

Бірінші ғасырында Кисангани Бельгия Конгосындағы ең жылдам өсетін қалалардың қатарына кірді. Қырық жыл ішінде қала халқы 1958 жылы шамамен 15 018-ден 121 765-ке дейін өсті. 20-ғасырдың соңында Кисангани Заирдегі үшінші ірі қала болып, бұрынғы Ориенталь провинциясындағы ең үлкен қала атанды. Заир мемлекеті құрылғаннан кейін отыз үш жылдың ішінде халық саны үш есеге артып, 600 000-нан асты, ал 2003 жылғы халық санауы бойынша 672 739 адамды құрап, ең жоғары көрсеткішке жетті. Халық этникалық тұрғыдан алуан түрлі және үнемі өзгеріп отырады, әсіресе Кисангани сияқты ірі қалаларда, сондықтан халық санауының мәліметтерінен барлық тұрғындардың этникалық тегін анықтау қиынға түседі. 2003 жылғы соңғы халық санауы Кисангани қаласында 672 739 тұрғын тіркелгенін көрсетті. Лубунга қаласы ең көп халқы бар (115 775 тұрғын), бірақ ең аз тығыздығы бар, ал Мангобо қаласы 98 434 тұрғынымен ең тығыз қоныстанған. Кисангани Конго Демократиялық Республикасының Солтүстік провинцияларындағы ең көп халқы бар қала болып табылады, 2008 жылғы бағалау бойынша халқы 1 200 000-ға жеткен (1993 жылы 406 249 мың адамды құраған). Бұл Солтүстік аймақтың халқының жартысынан астамы Цхопо провинциясында тұратынын білдіреді. Соңғы он жылда қала халқының саны артып келеді.

Тарихи тұрғындар

1905 жылы Стэнли-Фолс және Стэнливилл аймағында барлығы он бір станция және мемлекеттік бекет болды. Мемлекеттік қызметкерлердің жалпы саны 40-қа жетті. 1909 жылы Стэнливиллдегі еуропалықтардың саны 80 адамды құрады, ал 5 шақырым радиустағы жергілікті халықтың саны 15 000 адам деп есептелді. 1918 жылы халықтың өсуі аудан комиссарын Ксанганиде, жағалаудан 1 шақырым қашықтықтағы Аурухана көшесіне жақын жерде күнделікті азық-түлік базарын ашуға мәжбүр етті. Тағы екі апталық базар да құрылды, біреуі доктарға жақын, екіншісі CFL Mission St. Gabriel-де. 1920 жылдары халық саны 4000 африкалық және 200 еуропалыққа дейін өсті, орта есеппен 2000 тұрғын Стэнливилл қаласының орталығында (арабия тілінде сөйлейтін басшылық аймақта) қозды. 1950 жылдардың басында Стэнливиллдің халқы 40 000 адамды құрады, ал 1950 жылдардың соңында халық саны 70 000-ға жетті.

Ұлттар

Кисангани халқы ерекше түрлі. Тарихы бойы қала иммигранттардың ірі тоғысқан жері болып келді. Бүгінде қала тұрғындарының бір бөлігі шетелдік текті, ал конголық қалалар арасында бұл көрсеткіш тек Киншаса мен Любумбашиде ғана жоғары. Кисанганиде ешбір қауым немесе шығу тегі басым емес. Кисанганидегі көптеген африкалық этностардың ішінде: Баманга, Попои, Боа, Локеле, Турумбу, Мболе, Куму, Вагенья, Рега, Топоке, Локеле, Турумбу, Басоко, Ленду, Буду, Бангету, Лого, Алур, Хема, Азанде және Ира этностары да айқын орын алады. Кисанганидегі қалалық басқарушы – қала әкімі, ол қалалық кеңесте бірінші болып саналады. 2008–2009 жылдары қала әкімі қызметін Гай Шилтон Баэндо атқарды. Стэнливилл қалалық кеңесі әрбір әкімге қаланың басқаруында көмектесті, ал әрбір муниципалитетке муниципалдық кеңестер көмектесті. Муниципалитеттердің әкімдері мен муниципалдық кеңес мүшелері сайланды. Қалалық кеңеске заңгерлер, муниципалитеттердің әкімдері, компания өкілдері, орта тап өкілдері және муниципалдық кеңестерден өкілдер кірді. Заң бойынша мектепке баруға жарамды жас 5-тен 19-ға дейін, бұл Кисангани халқының 39% құрайды. Жұмысқа жарамды жас 20-дан басталады, ал зейнеткерлік жасы 69-ға белгіленген, бұл қаланың демографиясының 41,42% құрайды. Кисанганиде Кисангани университеті (1963), Конго Марист университеті, Жоғарғы коммерция институты (ISC), Жоғарғы педагогика институты және Ғимараттар мен қоғамдық жұмыстар институты, сондай-ақ Кисангани Эллиндік орталығы орналасқан. Кисанганидегі мемлекеттік кітапхана жүйесіндегі ең ірі жинаққа ие Кисангани мемлекеттік кітапханасы Макисо, Тшопо, Мангобо, Кабондо, Кисангани, Лубунга, Лубуя және Бераға қызмет көрсетеді. Қаланың мемлекеттік мектеп жүйесі Кисангани білім департаменті басқарады. Бастауыш және орта мектептер мемлекеттік және жеке меншікте, секулярлық және діни ұйымдар тарапынан басқарылады.

The population of Kisangani is exceptionally diverse. Throughout its history the city has been a major melting pot of entry for immigrants. Today, some of the city's population has foreign ancestry and among Congolese cities, this proportion is exceeded only by Kinshasa and Lubumbashi. In Kisangani no single community or region of origin dominates. Some of the many African ethnic groups in Kisangani are: Bamanga, Popoi, Boa, Lokele, Turumbu, Mbole, Kumu, Wagenia, Rega, Topoke, Lokele, Turumbu, Basoko, Lendu, Budu, Bangetu, Logo, Alur, Hema, Azande and Yira ethnic group also have a notable presence. The head of the city government in Kisangani is the mayor, who is first among equals in the city council. The mayor in the period of 2008–2009 was Guy Shilton Baendo. Stanleyville's City Council assisted each mayor in running the whole city, whilst each of the municipalities was assisted by Municipal Councils. The mayors of municipalities and municipal council members were elected. The city council included members of law, the mayors of municipalities, members appointed has company representatives, middle class representative and members representing the municipal councils. The law states that the schooling age is from 5 to 19 years old, which comprises 39% of Kisangani's population. The working age begins at 20 years and retirement age is set at 69 years old of which is 41.42% of the city's demography. Kisangani is the seat of the Université de Kisangani (1963), Université Mariste du Congo, Institut Superieur du Commerce (ISC), Institut Superieur Pedagogique and Institut de Batiment et de Travaux Publiques, and the Kisangani Hellenic Center. The Kisangani Public Library, which has the largest collection of any public library system in the Kisangani, serves Makiso, Tshopo, Mangobo, Kabondo, Kisangani, Lubunga, Lubuya and Bera. The city's public school system is managed by the Kisangani Department of Education. The primary and secondary schools are public and privately run by secular and religious groups in the city.

Инфрақұрылым

Бельгия билігі кезінде Кисангани сауда порты ретінде маңызға ие болды. 1880 жылдардағы Еуропа-Араб соғыстарынан кейін, Жоғарғы Конго бассейнінде қала Солтүстік Конгодағы бельгиялық әскери және саяси операциялардың базасына айналды. 20 ғасырдың ортасында қала көші-қон мен дамудың нәтижесінде өзгерді. Болашақты көре білетін даму жоспары қалалық көшелер желісін кеңейтіп, бүкіл Бойоманы қамтыды, ал 1819 жылы Конго өзеніндегі тауарларды айналып өту үшін салынған темір жолдың ашылуы Конго джунглісіне кеме қатынасының жолдарын ашты. Кисангани Солтүстік Конгоның ең халқы көп және дамыған қаласы, экономикалық және мәдени орталығына айналды. Жергілікті қоғамдық көлік аралдың бойымен және сыртындағы автобустар, қалалық пойыздар және су жолдары желісі арқылы қызмет көрсетеді. Көптеген ірі қалалардың айырмашылығы, Кисанганиде көлік кептелісі мәселесі жоқ. Қоғамдық көліктің жоғары деңгейде пайдаланылуы, күнделікті Толека қолданушылары мен көптеген жаяу жүргіншілердің болуы оны Демократиялық Конго Республикасындағы (ДҚР) ең энергия тиімді ірі қалаға айналдырды. Қаладағы барлық сапарлардың үлкен бөлігі жаяу және Толека арқылы жасалады. Толек – бұл велосипед такси ("Толека" лингала тілінде "Уақыт" деген мағынаны білдіреді), ол 1990 жылдардың ортасында Кисанганиде басты көлік түрі ретінде пайда болды. Қала Цхопо және Конго өзендері арасында орналасқандықтан, көптеген салалары мен аралдары Кисангани халқы үшін ішкі су жолдарымен қозғалуға және кемелермен, қайықтармен немесе каноэмен (моторлы немесе ескекпен) жүк тасымалдауға қолайлы жағдай жасайды. Су жолдары жүйесі Кисанганиді қаланың ішіндегі және сыртындағы әртүрлі аймақтармен (Исанги және Ломамиді қоса алғанда) байланыстырады. Кисангани Конго өзеніндегі ең жоғары кеме жүретін нүкте және Киншасадан және ONATRA басқаратын барлық порттардан келетін өзендік тасымалдаудың соңғы бекеті. Қала бойынша қоғамдық көлікті қолдау үшін көптеген автомобиль таксилері мен автобустар да пайдаланылады. Жаңа жанармай құю станцияларының салынуы, қалалық жолдарды жаңарту және №4 Ұлттық тас жолдың ашылуы автомобильдердің қайта қолданылуына ықпал етті. №4 Ұлттық тас жолды жаңарту Кисангани, Бафвасенде, Команда, Нурс, Мамбаса, Бени және Бутембо арасындағы көлік ағынының артуын қамтамасыз етті. Кисангани Убунду және Опала қалаларымен, тиісінше Убунду және Опала тас жолдарының оңтүстік дәліздері арқылы, сондай-ақ Лубуту, Валикале, Гома және Кигали (Руанда) сияқты қалаларға №2 Ұлттық тас жол арқылы қатынас ұсынады. Кисангани Трансафрикалық тас жол желісінің 8-ші бөлігі (TAH 8) болып табылады, ұзындығы 6259 км. Лагос (Нигерия) – Момбаса (Кения) арасындағы Трансафрикалық тас жол Африканың шығысы мен батысы арасындағы ең ұзын құрлықарлық жол болып табылады. Кисангани сонымен қатар Дар-эс-Саламға (Танзания) жалғастыратын тас жол арқылы Үнді мұхитының жағалауына қол жеткізеді. Бойома шарлауының кедергісіне байланысты Кисанганиден тыс кеме қатынасы мүмкін емес, сондықтан Убундуға дейін порттау темір жолы салынды. Оны Societe Nationale des Chemins de Fer du Congo компаниясы басқарады, ол Кисангани станциясынан басталады.

Kisangani grew in importance as a trading port while under Belgian rule. After the upper Congo basin wars of Euro Arab in the 1880s the city became the Belgian military and political base of operations in Northern Congo. In the mid 20th century, the city was transformed by immigration and development. A visionary development proposal expanded the city street grid to encompass all of Boyoma, and the 1819 opening of a railroad built to bypass the cataracts on the Congo River, opened shipping routes further into the Congo jungle. Kisangani became the most populous urbanized area and the undisputed economic and cultural centre of Northern Congo. Public local transport is served by a network of buses, commuter trains and waterways that extend across and off the island. Unlike many major cities, Kisangani does not have a problem with vehicular traffic congestion. Kisangani's high rate of public transit use, daily Toleka users and many pedestrian commuters makes it the most energy efficient major city in the Democratic Republic of the Congo (DRC). Walk and tolek modes of travel account for high percentage of all modes for trips in the city. The Tolek is a cycling taxi ("Toleka" means "Time" in Lingala), that emerged as the primary means of transportation around Kisangani during the mid 1990s. As the city lies between stretches of the Tshopo and Congo Rivers, many tributaries and islands are intertwined conducive to moving inland waterways for the population of Kisangani and the transportation of goods by ships, boats or canoe (paddle or motorized), from one bank to another and from one neighbourhood to another is made possible. Waterway systems connect Kisangani to various locales within and outside the city (including Isangi and Lomami). Kisangani is the highest navigable point on the River Congo and the terminus of river traffic from Kinshasa and all ports operated by ONATRA. A considerable amount of automobile taxis and buses are also employed to supporting public transit throughout the city. The building of new gas stations and rehabilitation efforts for redevelopment of urban roads and the opening of the No. 4 National Highway Road are among the main factors behind this resumption of automobiles. The redevelopment of the National Highway Road No.4 has meant an increase in scrambling shuttles of traffic between Kisangani, Bafwasende, Komanda, Nurse, Mambasa, Beni and Butembo. Kisangani provides connections to Ubundu and Opala, along the southern corridors of Ubundu and Opala road respectively as well as long distance road networks to cities such as Lubutu, Walikale, Goma and Kigali (in Rwanda) by way of the National Highway Road No. 2. Kisangani is part of the Trans African Highway network 8 (TAH 8), at a length of 6259 km, the Trans African Highway between Lagos (Nigeria) – Mombasa (Kenya) is longest transcontinental route between east–west of Africa. Kisangani also has access to the Indian Ocean coast by way of a highway corridor connecting the city to Dar es Salaam (Tanzania)

Shipping beyond Kisangani is impossible due to the Boyoma Falls; a portage railway was therefore built to Ubundu. It is operated by Societe Nationale des Chemins de Fer du Congo, starting from Kisangani Station.

Жол

Африкадағы трансконтиненттік жол жобалары, Транс-Африкалық тас жолдар желісі Кисангани қаласын Лагос-Момбаса тас жолы арқылы қамтиды. "5 Chantiers" тапсырмасы бойынша Кисангани қаласының жол желісі жаңадан құрылып, жаңғыртылуда, бұл қаланың басқа провинциялардың қалаларымен, әсіресе бұрынғы Ориенталь провинциясын құраған шығыс аймақтарымен байланысын жақсартуға бағытталған. Жобаға Кисангани қаласының орталық және орталыққа жақын жерлердегі бульварлары да кіреді.