Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұйғыр алаяғы Ислам Ахун – Хотаннан шыққан ұйғыр алаяғы, ол көптеген қолжазбалар мен басылған құжаттарды жалғандап, оларды көне Жібек жолы қолжазбалары ретінде сатқан. 1889 жылы Боуэр қолжазбасының кездейсоқ табылуынан бастап, мұндай мәтіндерге үлкен сұраныс туды. Сол кездегі империялық державалар Орталық Азияға, оның ішінде Ұлыбритания, Франция, Германия, Ресей және Жапонияға археологиялық экспедицияларды қаржылаған.
Uyghur con man
Islam Akhun was a Uyghur con man from Khotan who forged numerous manuscripts and printed documents and sold them as ancient Silk Road manuscripts. Since the accidental discovery of the Bower Manuscript in 1889 such texts had become much sought after. The imperial powers of the time sponsored archaeological expeditions to Central Asia, including Britain, France, Germany, Russia and Japan.
Жалғандықтар
Ислам Ахун осы бәсекелестік ортада көзге шықты. 1895 жылы ол Кашгардағы британдық консул, сэр Джордж Макартниге қағазға жазылған бірнеше қолжазба ұсынды. Олардың кейбіреуі брахми жазуына ұқсас болса, қалғандары әртүрлі форматта, көбісі мыс сымдармен байланған еді. Макартни индо-арий тілдерінің сарқасы Аугуст Рудольф Хорнле оларды түсіндіре алады деген үмітпен құжаттарды сатып алып, Үндістанға жіберді. Бірақ Макартни Ислам Ахунның серігі Ибрагим Мулланың да Ресей консулы Николай Петровскийге ұқсас заттар сатқанын білмеді. Ол оларды аударма үшін Санкт-Петербургке жіберді. Ибрагим Мулла кириллицаны біраз меңгергендіктен, жазуларға кириллица әріптерін қосты, бұл аудармамен айналысқан ғалымдарды қатты шатастырды. Хорнле мәтіндерді түсіндіруге кірісті. Ол кейбіреуін брахми жазуымен анықтаса да, алғашқы есебінде басқалары туралы былай деп жазды:
It was in this competitive environment that Islam Akhun emerged. In 1895 he approached the British Consul in Kashgar, Sir George Macartney, with a number of manuscripts on paper. Some were in a script similar to Brahmi and the documents were in several different formats, many bound with copper ties. Macartney purchased the documents and sent them to India in the hope that Augustus Rudolf Hoernlé, a prominent scholar of Indo Aryan languages, would be able to decipher them. Unknown to Macartney, Islam Akhun's partner, Ibrahim Mullah, was also selling similar items to the Russian consul Nikolai Petrovsky. He sent them to St. Petersburg to be translated. Ibrahim Mullah had some knowledge of Cyrillic scripts, and so he incorporated Cyrillic characters, which proved very confusing for those scholars tasked with their translation. Hoernlé set to work trying to decipher the texts. Although he could identify some as in Brāhmī script, in his first report on these collections, he wrote of others that they were:
Ислам Ахун мен оның әріптесі британдық және орыс консулдарына заттар сатуын жалғастырды. Осы кезде олар өндірісті арттыру үшін ағаштан жасалған қалыптарды қолдана бастады. Макартни оларды 1899 жылы екінші есебін жариялаған Хорнлеге де жіберді. Ол оларды жазу түріне қарай тоғыз топқа бөліп, харошти, үнді және Орта Азиялық брахми, тибет, уйғыр, парсы және қытай жазуларымен салыстырды. Бірақ егжей-тегжейлі талдауына қарамастан, Хорнле оларды түсіндіре алмады. Көп ұзамай қолжазбалардың түпнұсқалығына күмән туды. Жазулардың тым жақсы сақталғандығы, олардың кездейсоқ табылуы және ерекше жазу стилі туралы сұрақтар туды, әсіресе Кашгардағы швед миссионері Магнус Беклунд, Ислам Ахунның өзі де оған жүгінген болатын, осы мәселені көтерді. Хорнле бұл мәселені 1899 жылғы есебінде талқылады, бірақ олардың түпнұсқалығын мойындады, Ислам Ахунның Такла-Макан шөліндегі Хотан патшалығының қираған орындарында қолжазбалар мен құжаттарды тапқандығы туралы айтқанын баяндады.
Islam Akhun and his colleague continued to sell items to the British and Russian consuls. By this time, they had started to produce woodblock prints as it increased production. Macartney also sent these to Hoernlé who, in 1899, published a second report. He gave an extensive account and divided them into nine different groups based on the kind of scripts in which they were written, which resembled Kharosthi, Indian and Central Asian Brahmi, Tibetan, Uighur, Persian and Chinese. But despite his detailed analysis, Hoernle was still unable to interpret them. Doubts were soon raised about the authenticity of the manuscripts. Questions regarding the remarkably good condition of the scripts, their fortuitous discovery and bizarre script were raised, in particular by the Swedish missionary in Kashgar, Magnus Bäcklund who had also been approached by Islam Akhun. Hoernlé discussed this issue in his 1899 report but decided in favour of their authenticity, recounting Islam Akhun's tale of the discovery of the manuscripts and documents in the ruined sites of the ancient Kingdom of Khotan in the Taklamakan desert.
Жалғандық жасаушылардың беті ашылады
Иронияға орай, Хёрнледің есебі Аурель Штайнның – танымал археолог және индоирандық ғалымның – қолжазбалардың түпнұсқалығына қатысты күдіктерін қайта растады. 1900 жылы Орталық Азияға жасаған алғашқы экспедициясы барысында ол Хотанның ежелгі орындарын зерттеді, бірақ көптеген қолжазбаларды қазғанмен, Ислам Ахун сатқандарға ұқсас ештеңе таппады. Жергілікті тұрғындардың ешқайсысы да осы жерленген орын немесе онда табылған заттар туралы ештеңе білмеді. 1901 жылдың сәуір айында Штайн Хотан қаласында Ислам Ахунды тауып, оны екі күн бойы сұраққа тартып, тергеді. Бастапқыда Ислам Ахун өзін кінәсіз деп мәлімдеді, ол тек Маккартнидің агенті болғанын және ағылшындардың оған қатты қызығуын білгендіктен, басқалардан құжаттарды сатып алғанын айтты. Ол алғаш берген табылған жазбалар туралы еске түсіре алмады және оның жарияланғанын да білмеді. Ислам Ахун 1898 жылы британдық топтан қашып кеткені үшін бұрын жазаланғандықтан, одан әрі жазалаудан қорқып отырған болуы мүмкін (төменде қараңыз). Өзінің есебімен бетпе-бет келген Ислам Ахун, ақырында қолжазбалар мен ағаштан жасалған баспаларды жасағанын мойындады және Штайнға Ибрагим Мулламен бірге құрған шеберханасын, сондай-ақ олардың қолжазбаларды тополь немесе Тогругтан алынған бояумен бояу және оларды ескіргендей көрінуі үшін түтетіп дайындау әдістемесін сипаттады. Ол сондай-ақ бастапқыда өзі мен серігі қолжазбаларды қолмен жазып, түпнұсқа қолжазбалардан брахми жазуын көшіруге тырысқанын, бірақ сұраныс өте жоғары болғандықтан, ағаштан жасалған баспаға көшкендерін айтты. Штайн одан әрі шара қолданбады, бірақ Ислам Ахунды фотоға түсіріп, кейіннен өзінің экспедициялық есебі «Ежелгі Хотан» кітабында жариялаған суретін сақтады. Штайн Хоернлеге осы жаңалықты жеткізудің қиын міндетін алды, өйткені Хоернле оның ғана емес, сонымен қатар Калькутта медресесінің директоры лауазымына жаңадан тағайындалған ұстазы еді. Ол алғаш рет Хоернлеге Кашгардан хат жазды:
It was, ironically, Hoernlé's report that re asserted the suspicions of Aurel Stein — renowned archaeologist and Indo Iranian scholar — regarding the authenticity of the manuscripts. During his first Central Asia expedition in 1900 he visited ancient sites of Khotan, but although he excavated many manuscripts, he found nothing similar to those sold by Islam Akhun. Nor did any of the local residents have any knowledge of either the buried site or the artefacts found there. In April 1901 Stein tracked down Islam Akhun in Khotan and questioned him over the course of two days. Initially Islam Akhun claimed innocence, insisting he had only been an agent for Macartney, and had himself purchased the documents from other parties, knowing how much the English desired them. He apparently did not remember the account of discovery he had supplied originally, and certainly did not realise it had been published. It is probable that Islam Akhun feared further punishment having already received punishment for his desertion of a British group in 1898 (see below). Faced with his own report, Islam Akhun eventually confessed to forging the manuscripts and blockprints and described to Stein not only the factory he set up with Ibrahim Mullah, but their methodology, which involved staining the manuscripts with dye from the poplar or Toghrug, and smoking them to create an aged effect. He also mentioned that although initially he and his partner had hand written the manuscripts and made an attempt to copy the Brahmi script from genuine manuscripts, such was the demand that they had moved onto woodblock printing. Stein did not take further action, but ensured he captured Islam Akhun on film in a photograph that he later published in his expedition account Ancient Khotan. Stein had the sensitive task of breaking the news to Hoernlé, who was not only his mentor, but whom he had just succeeded in the post of Principal of the Calcutta Madrasah. He first wrote to Hoernle from Kashgar:
Англияға оралғаннан кейін, Штайн 1901 жылдың шілде айында Оксфордтағы үйінде Хоернлемен кездесті. Хоернле өзінің есебін жоюға үміттенген, бірақ ол бұрын жарияланғандықтан мұндай мүмкіндік болмады. Дегенмен, ол екінші бөлімін баспаға жібермес бұрын өңдеуге үлкерді. Көптеген жалған қолжазбалар Британ кітапханасы мен Санкт-Петербургтегі Шығыс қолжазбалар институтының қорында сақтаулы.
On his return to England, Stein met with Hoernle in his house in Oxford in July 1901. Hoernle hoped that his own report could be destroyed but this was not possible as it had already been published. However, he was able to edit the second part before it went to print. Many of the forgeries remain in the collections of the British Library and the Institute of Oriental Manuscripts, St. Petersburg.
Басқа қызмет түрлері
1898 жылдың шілде айының басында Ислам Ахун Гума маңындағы ежелгі орындарды табу үшін экспедицияға шыққан саяхатшы капитан Дизиге еріксіз жол көрсетуші болды. Үшінші күні Ислам Ахун қашып кетіп, саяхатшыларды өздерінің күшімен қайта оралуға қалдырды. Оралған соң, ол Дизидің қолжазбасын қолданып, Бадруддин Ақсақалдан (Индия саудагерлерінің мүддесін қорғайтын және Кашгардағы Бас консулға есеп беретін лауазымды тұлға) ақша сұрап жалған хат жазды. Осы ісі үшін ол бір айға дейін ұялту тақтасын (шапан) киюге үкім шығарылды. Штейн оның тағы да бірнеше күмәнді іс-әрекеттері туралы айтады, оның ішінде заңсыз құлдарды іздеп, жергілікті тұрғындарды қорқытып ақша талап ету үшін британдық агент болып көрінуі де бар. Бірақ 1901 жылы болған тергеуден кейін Ислам Ахун Штейннен оны Еуропаға алып кетуін өтінді. Штейн бас тартты, және одан кейін оның тағдыры белгісіз болып қалды.
In the early summer of 1898, Islam Akhun acted as an unwilling guide for the explorer Captain Deasy on an expedition to look for ancient sites near Guma. By the third day Islam Akhun had absconded, leaving the travellers to make their own way back. On his return, he forged a note in Deasy's handwriting to get money from Badruddin, the Aqsaqal (official who looked after the interests of the Indian traders, reporting to the Consul General in Kashgar). As punishment, he was sentenced to wear a cangue for a month. Stein also reports various other dubious activities, including masquerading as a British agent searching for illegal slaves in order to blackmail locals. However, after the interrogation in 1901, Islam Akhun asked Stein to let him accompany him to Europe. Stein refused, and nothing more is known of him after that.