Генри Кресвик Ролинсон: Британдық саяхатшы, саясаткер және шығыстанушы
Sir Henry Rawlinson, 1st Baronet
Генри Ролинсон (1810-1895): британдық офицер, саяхатшы, шығыстанушы. Ассириологияның негізін қалаушы, Парсы әскерін реформалаған. Биографиясы туралы оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық әскер офицері, саясаткер және шығыстанушы (1810–1895)
British army officer, politician and Orientalist (1810–1895)
Сэр Генри Кресвик Роулинсон, 1-ші баронет, KLS (5 сәуір 1810 – 5 наурыз 1895) – Британдық Шығыс Үндістан компаниясының әскери офицері, саясаткер және шығыстанушы, кейде Ассириологияның негізін қалаушы деп есептеледі. Оның ұлы, Генри де Бірінші дүниежүзілік соғыста британ армиясының жоғары дәрежелі қолбасшысы болды.
Sir Henry Creswicke Rawlinson, 1st Baronet, KLS (5 April 1810 – 5 March 1895) was a British East India Company army officer, politician, and Orientalist, sometimes described as the Father of Assyriology. His son, also Henry, was to become a senior commander in the British Army during the First World War.
Ерте өмір және әскери қызмет
Роулинсон 5 сәуірде 1810 жылы қазіргі Чадлингтон, Оксфордшир, Англияда дүниеге келген. Ол Абрам Тьяк Роулинсонның екінші ұлы және тарихшы Джордж Роулинсонның ағасы болды. 1827 жылы парсы тілін жетік меңгерген соң, ол басқа британдық офицерлермен бірге шахтың әскерін жаттықтыру және қайта ұйымдастыру үшін Парсы еліне жіберілді. Парсы сарайы мен британ үкіметі арасындағы келіспеушіліктер, сондай-ақ Ресейдің қатысуы, британдық офицерлердің елден кетуімен аяқталды. Роулинсон парсы жазуларын, әсіресе Гротефенд пен Сент-Мартин ішінара ғана түсіндіре алған клинопись жазуларын зерттей бастады. 1836 жылдан бастап екі жыл бойы ол Батыс Ирандағы Керманшах қаласында, Бехистундағы үлкен клинопись жазуының жанында болды, ол ежелгі парсы, элам және вавилон (аккад тілінің кейінгі түрі) тілдерінде Дарий I патшаның б.з.д. 522-486 жылдар аралығында жазылған еді. Дұрыс емес баспалдаққа тұрып, Роулинсон бұл мәтіннің ежелгі парсы бөлігін көшіріп алған алғашқы еуропалық болды. Ежелгі парсы тіліндегі білімімен ол элам және вавилон бөлімдерін түсіндіруге кірісті.
Rawlinson was born on 5 April 1810 at the place now known as Chadlington, Oxfordshire, England. He was the second son of Abram Tyack Rawlinson and elder brother of the historian George Rawlinson. In 1827, having become proficient in the Farsi, he was sent to Persia in company with other British officers to drill and reorganize the Shah's troops. Disagreements between the Persian court and the British government, also involving Russia, ended in the departure of the British officers. Rawlinson began to study Persian inscriptions, more particularly those in the cuneiform character, which had been only partially deciphered by Grotefend and Saint Martin. For two years from 1836, he was in Kermanshah in western Iran, near the great cuneiform inscription at Behistun, written in Old Persian, Elamite, and Babylonian (a later form of Akkadian) by Darius the Great between 522 and 486 BC. Standing on a shaky ladder, Rawlinson was the first Westerner to transcribe the Old Persian portion of the text. With his knowledge of Old Persian, he set about deciphering the Elamite and Babylonian sections.
Саяси мансап
1840 жылы Роулинсон Кандагарда саяси агент ретінде тағайындалып, үш жыл қызмет етті. 1844 жылы Ауған соғысы барысында Британ империясына көрсеткен қызметі үшін Бат орденінің серігі атанды. Генерал-губернатормен болған кездейсоқ кездесу оның Османдық Арабияда саяси агент болып тағайындалуына әкелді. Бағдадқа қоныстанғаннан кейін, ол өз жұмысын клинописьті зерттеуге арнады. 1847 жылы ол Бехистун жазуының толық және дәл көшірмесін Еуропаға жіберді, сондай-ақ оны жазып, түсіндіруге де қол жеткізді. Әртүрлі зерттеулер, соның ішінде сэр Остин Генри Лейардпен Ниневия қираған жерлерін аралау барысында ол көптеген ежелгі және географиялық мәліметтерді жинады. 1849 жылы ол Англияға демалысқа оралды. 1850 жылдың ақпанында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, оны «Ежелгі парсы, вавилондық және ассириялық жазулардың кілтін тапқан», «Месопотамия мен Орталық Азияның филологиясы, ескерткіштері және географиясы туралы көптеген еңбектердің авторы, көрнекті ғалым» деп мақтады. Екі жыл үйде болғаннан кейін, 1851 жылы Бехистун жазуы туралы естеліктерін жариялады және подполковник шынжырғысына көтерілді. Британ мұражайы оның Вавилон, Саба және Сасанид ескерткіштерінен құралған құнды жинағын қабылдады және Лейардтың Ассирия және Вавилон қазбаларын жалғастыру үшін оған айтарлықтай грант берді. 1851 жылы ол Бағдадқа қайтып келді, онда оның археологиялық жаңалықтары клинописьтің түсіндірілуіне үлкен үлес қосты. Роулинсонның ең маңызды жетістігі – клинопись белгілерінің контекстіне байланысты бірнеше мәні бар екенін анықтауы болды. Англияға оралғаннан кейін Бат орденінің кавалер-командоры атағын алды және Шығыс Үндістан компаниясының патшалық директоры болып тағайындалды. Оның қалған өмірінің соңғы қырық жылы (саяси, дипломатиялық және ғылыми) белсенділікпен өтті және көбінесе Лондонда өтті. 1858 жылдың ақпаннан қыркүйекке дейін Рейгейттен парламент депутаты болып сайланды және алғашқы Үндістан кеңесінің мүшесі болды. 1859 жылы Персияға толық өкілетті елші ретінде жіберілді, бірақ лауазымға қанағаттанбағандықтан бір жылдан кейін қайтып келді. 1865 жылдан 1868 жылға дейін Фром округінен парламент депутаты болды және 1868 жылдан өмірінің соңына дейін Үндістан кеңесінде қызмет етті.
Rawlinson was appointed political agent at Kandahar in 1840, serving for three years. In 1844, for his service to the British Empire in the course of the Afghan War, he was made Companion of the Order of the Bath. A chance encounter with the governor general resulted in his appointment as political agent in Ottoman Arabia. Settling in Baghdad, he devoted himself to cuneiform studies, and in 1847 he was able to send to Europe a full and accurate transcript of the Behistun inscription, which he was also successful in deciphering and interpreting. Having collected a large amount of antiquarian and geographical information in the pursuit of various explorations, including visits with Sir Austen Henry Layard to the ruins of Nineveh, he returned to England on leave of absence in 1849. He was elected a Fellow of the Royal Society in February 1850, praised as "The Discoverer of the key to the Ancient Persian, Babylonian, and Assyrian Inscriptions in the Cuneiform character. The Author of various papers on the philology, antiquities, and Geography of Mesopotamia and Central Asia. Eminent as a Scholar". Remaining at home for two years, in 1851 he published his memoir on the Behistun inscription and was promoted to lieutenant colonel. The British Museum took custody of his valuable collection of Babylonian, Sabaean and Sassanian antiquities, and made him a considerable grant to continue Layard's Assyrian and Babylonian excavations. In 1851, he returned to Baghdad, where his archaeological finds contributed greatly to the final decipherment and interpretation of the cuneiform character. Rawlinson's greatest contribution was the discovery that individual cuneiform signs had multiple readings depending on their context. On his return to England, he received the distinction of Knight Commander of the Order of the Bath, and he was appointed a crown director of the East India Company. The remaining forty years of his life were full of activity (political, diplomatic and scientific) and were spent mainly in London. From February to September 1858, he sat as Member of Parliament for Reigate, and he was appointed a member of the first India Council. He left again in 1859, when he was sent to Persia as envoy plenipotentiary, but returned after a year owing to his dissatisfaction with the position. He was MP for Frome from 1865 to 1868, and again served on the Council of India from 1868 until his death.
Ресейге қатысты көзқарастар
Роулинсон Ұлыбританияның Оңтүстік Азиядағы Ресейдің мүдделерін тежеуі керек деп таласқан ең маңызды тұлғалардың бірі болды. Ол Ауғанстандағы «Алға жылжу саясатын» ынталандырып, Қандаһарды сақтап қалуға кеңес берді. Ол патшалық Ресей Хоканд, Бохара және Хива (осы болды, және бұл аймақтар қазір Өзбекстанның құрамында) шабуылдап, өздеріне қосып алатынын айтты, сондай-ақ Персия (Иран) мен Ауғанстанға Британдық Үндістанға шабуыл жасау үшін баспалдақ ретінде кіретінін ескертті.
Rawlinson was one of the most important figures arguing that Britain must check Russian ambitions in South Asia. He was a strong advocate of the Forward Policy in Afghanistan and counselled the retention of Kandahar. He argued that Tsarist Russia would attack and absorb Khokand, Bokhara and Khiva (which occurred, and the regions are now parts of Uzbekistan) and warned that it would invade Persia (Iran) and Afghanistan as springboards to British India.