Теодор Нөлдеке: Немец ғалымы және Құрантанудың негізін қалаушысы
Theodor Nöldeke
Теодор Нёльдеке (1836-1930) – неміс шығыстанушысы, Құрантану ғылымын қалағандардың бірі. Ежелгі Тестмент, семит тілдері, араб, парсы әдебиетін зерттеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс шығыстанушысы және ғалымы (1836–1930)
German orientalist and scholar (1836–1930)
Теодор Нольдеке (; 2 наурыз 1836 – 25 желтоқсан 1930) – неміс шығыстанушысы және ғалымы, бастапқыда Генрих Эвальдтың шәкірті болған. Ол Құрантану ғылымын қалыптастырушылардың бірі. Оның ғылыми қызығушылықтары Ескі өсиет зерттеулері, семит тілдері, араб, парсы және сирия әдебиеттерін қамтыды. Нольдеке шығыс әдебиетінің бірнеше маңызды еңбектерін аударған және өмірі бойында көрнекті шығыстанушы саналды. Ол көптеген зерттемелер (соның ішінде Құран туралы) жазды және «Британника энциклопедиясына» мақалалар жариялады. Нольдеке қатысқан жобалардың бірі – Майкл Ян де Гоеже басылымға шығарған әл-Табаридің «Тарих» («Жалпы тарих») еңбегі, онда ол Сасанид дәуіріне қатысты бөлімді аударды. Бұл аударма, әсіресе, кеңейтілген түсіндірмелерімен бірге, әлі де зор құндылыққа ие. Оның шәкірттерінің ішінде Чарльз Катлер Торри, Луи Гинцберг және Фридрих Захария Швалли болды. Ол Шваллиге өзінің «Құран тарихы» атты негізгі еңбегін аяқтауды тапсырды.
Theodor Nöldeke (; born 2 March 1836 – 25 December 1930) was a German orientalist and scholar, originally a student of Heinrich Ewald. He is one of the founders of the field of Quranic studies. His research interests ranged over Old Testament studies, Semitic languages and Arabic, Persian and Syriac literature. Nöldeke translated several important works of oriental literature and during his lifetime was considered an important orientalist. He wrote numerous studies (including on the Qur’ān) and contributed articles to the Encyclopædia Britannica. Among the projects Nöldeke collaborated on was Michael Jan de Goeje’s published edition of al Tabari's Tarikh ("Universal History"), for which he translated the Sassanid era section. This translation remains of great value, particularly for the extensive supplementary commentary. His numerous students included Charles Cutler Torrey, Louis Ginzberg and Friedrich Zacharias Schwally. He entrusted Schwally with the continuation of his standard work "The History of the Qur’ān".
Өмірбаян
Нолдеке Харбургте (қазіргі Гамбург) дүниеге келген. 1853 жылы Георгиан Линген гимназиясын бітірді, Эмсланд аймағында, содан кейін Геттинген университетінде Генрих Эвальдтың басшылығымен, ал кейін Вена, Лейден және Берлиннің Гумбольдт университетінде оқыды. 1864 жылы Киль университетінде профессор болды, ал 1872 жылдан бастап Страсбург университетінде зейнеткерлік жасына жеткенше жұмыс істеді. Нолдекедің он баласы болды, олардың алтауы одан бұрын қайтыс болды. Оның ұлы Арнольд Нёльдеке судья болды және Веймар кезеңінде Гамбург сенаторы қызметін атқарды. 1930 жылы Карлсруэде қайтыс болды.
Nöldeke was born in Harburg, (Hamburg today). In 1853 he graduated from the Gymnasium Georgianum Lingen, Emsland, and went on to study at the University of Göttingen under Heinrich Ewald, and later at the University of Vienna, the University of Leiden and the Humboldt University of Berlin. In 1864 he became a professor at the University of Kiel and from 1872 at the University of Strasbourg until he retired aged 70. Nöldeke had ten children, six of whom predeceased him. His son Arnold Nöldeke became a judge and was a Hamburg senator during the Weimar period. He died in Karlsruhe in 1930.
Құранның тарихы
Неміс тілінде жазылған "Geschichte" атты, негізінен филологиялық еңбегі 1856 жылы аяқталып, "De origine et compositione surarum qoranicarum ipsiusque Qorani" деп аталатын, университет оқулары кезінде бастаған диссертациясынан туындады. Батыс авторларының Құранды зерттеуге арналған бұрынғы еңбектерімен салыстырғанда, Нөлдеке мәтінді зерттеуді Мұхаммедтің өмірі туралы сұрақтардан ажыратты және Уильям Мьюр сияқты алдыңғыларынан айырмашылығы, миссионерлік ынтақ танытпады. Оның орнына, Нөлдеке Құранды өзінің құндылығы үшін зерттеді. Нөлдекенің аргументінің ең маңызды аспектілерінің бірі – Құран сүрелерін үш кезеңге бөлуі: Мекке кезеңі, одан кейін Медине кезеңі (бұл идеяны оның алдыңғысы Густав Вейль ұсынған). Бұл тұста Нөлдеке, сүрелердің дәстүрлі хронологиялық бөлінісін толық ұстанбаса да, оның кейбір егжей-тегжейлерін сақтады. Сонымен қатар, Нөлдеке өзінің бөлінісін абсолютті және түпкілікті деп есептемей, белгілі бір дәрежеде икемді және уақытша деп қарастырды. Нөлдекенің еңбегін кейбіреулер тығыз бақылап, ал басқалары қабылдамаса да, оның ықпалы соншалықты зор болды, бір ғалым оның еңбегін "біздің шіркеуіміздің тасы" деп атады. 2013 жылы осы томның ағылшын тіліне толық аудармасы жарық көрді.
The Geschichte, a primarily philological work written in German, emerged out of his dissertation he began during his university studies, which was completed in 1856 and titled De origine et compositione surarum qoranicarum ipsiusque Qorani. Compared to earlier works studying the Quran by Western writers, Nöldeke uncoupled the study of the text from inquiries into the life of Muhammad and, unlike predecessors of his such as William Muir, did not have a missionary zeal. Instead, Nöldeke studied the Quran for its own sake. One of the most important aspects of Nöldeke's argument was his periodisation of the Quranic surahs into a tripartite Meccan phase followed by a Medinan phase (an idea already conceived by his predecessor, Gustav Weil). In this, Nöldeke, though he did not follow the traditional chronological division of surahs exactly, did follow it in some detail. At the same time, Nöldeke also considered his division to be malleable and tentative to a degree as opposed to absolute and deciding. Though Nöldeke's work has been followed closely by some and rejected by others, it has been so influential that at least one scholar has referred to his work as "the rock of our church". In 2013, a complete translation of the volume into English was published.
Мандайлық
1875 жылы мандайлық діннің ғылыми зерттелуінің басында Нольдеке «Мандай грамматикасы» атты монументалды еңбегін жариялады. Бұл еңбек филологиялық тұрғыдан соншалықты терең болғандықтан, бүгінгі күнге дейін осы саладағы негізгі жұмыс болып саналады. Ол сондай-ақ Е. С. Дроуэрдің мандай тілінің сөздігін жасауға негіз болды.
In 1875, near the very beginning of the academic study of the religion of Mandaeism, Nöldeke published the Mandäische grammatik, a monumental work of Mandaean grammar that was of such philological depth that it remains the standard work on the subject to this day. It was also the basis of the subsequent Mandadic Dictionary by E. S. Drower.
Ұлы Ескендір
1890 жылы Нёльдеке "Александр романы тарихына үлесі" атты еңбегін жариялап, араб дәстүріндегі Александр туралы аңыздарды зерттеуді бастады.
In 1890, Nöldeke initiated the study of Alexander legends in the Arabic tradition with the publication of his Beiträge zur geschichte des Alexanderromans.