Кіріспе
Қанағаттандырылған және қанағаттандырылмаған қалаулар тұрғысынан әл-ауқатты анықтайтын утилитаризмнің бір түрі. Артықшылықты утилитаризм (сонымен қатар преференциализм деп те аталады) – қазіргі заманғы философиядағы утилитаризмнің бір түрі. Құндылықтың моноисттік формаларынан өзгеше, преференциализм әрекеттің салдарына ұшыраған барлық адамдар үшін ең жеке мүдделерді қанағаттандыратын әрекеттерді бағалайды.
Preference utilitarianism (also known as preferentialism) is a form of utilitarianism in contemporary philosophy. Unlike value monist forms of utilitarianism, preferentialism values actions that fulfill the most personal interests for the entire circle of people affected by said action.
Сипаттама
Классикалық утилитаризмнен айырмашылығы, онда дұрыс әрекеттер рахатты барынша арттырып, азабын азайтатын әрекеттер ретінде анықталады, мүдделі утилитаризм осы қатысушы жандардың мүдделерін (яғни, қалауларын) қанағаттандыратын әрекеттерді ілгерілетуді білдіреді. Мұнда жандар рационалды болуы мүмкін, яғни олардың мүдделері мұқият таңдалған және олар қандай да бір қателік жібермеген. Дегенмен, «жандар» ұғымы барлық сезімтал жандарға, тіпті ұзақ мерзімді мүдделер мен салдарларын қарастыру қабілеті жоқ жандарға да қолданылуы мүмкін. Жақсылық пен дұрыс тек жеке қалауларға байланысты болғандықтан, өзінен жақсы немесе жаман ештеңе болмайды: мүдделі утилитарлер үшін мораль мен этиканың бастауы – субъективті қалау. Бұл мәселе даулы, себебі ол А мен В қалаулары арасындағы қайшылықты шешу үшін қандай да бір негізді көздейді (мысалы, оларды математикалық түрде салмақтау арқылы). Осыған ұқсас, Питер Сингер, өзінің мансабының көп бөлігінде мүдделі утилитаризмнің маңызды жақтаушысы және өзінің бұрынғы көзқарастарына Харенің ықпалы тиген, қалауларды ұстануға қабілетті жандардың (болашақты және оның қазіргі уақытпен өзара әрекеттесуін белсенді түрде қарастыруға қабілетті) көзқарастарына басымдық бергені үшін сынға ұшырады, бұл жануарлар мен кішкентай балаларды қамтитын топ, олар тек қана қазіргі жағдайларымен айналысады. Ол жалпы өлтіру туралы жазғанда, «кейде құрбанның қалауы басқалардың қалауларынан басым болуы мүмкін» дейді. Дегенмен, Сингер рационалды жандардың өмірін жоғары бағалайды, себебі оларды өлтіру олардың бір ғана қалауын бұзбайды, бірақ «жанның ең орталық және маңызды қалауларының кең ауқымын» бұзады.