Кіріспе

Американдық мемлекеттік қызметкер (1895–1986)

Роберт Аберкромби Ловетт (14 қыркүйек 1895 – 7 мамыр 1986) – АҚШ қорғаныс министрінің орынбасарынан осы лауазымға көтеріліп, төртінші АҚШ қорғаныс министрі қызметін атқарған американдық саясаткер. Ол 1951 жылдан 1953 жылға дейін президент Гарри С. Трумэннің кабинетінде қызмет етті және осы лауазымда Корея соғысын басқарды. Мемлекеттік хатшының орынбасары ретінде ол Джордж Маршалл Мемлекеттік хатшы болған кезде Мемлекеттік департаменттің көптеген жұмыстарын жүзеге асырды. Ловетт "Даналар" деп белгілі сыртқы саясаттағы тәжірибелі саясаткерлер тобының маңызды мүшесі болды және әлеуметтік ғалым Г. Уильям Домхофф 1970 жылы жарық көрген "Жоғары шеңберлер: Америкадағы басқарушы класс" атты кітабында оны "салқын соғыстың архитекторларының" бірі деп атады.

Жас шағы мен отбасы

Ловетт 1895 жылдың 14 қыркүйегінде Техас штатының Хантсвилл қаласында, Юнион Пасифик теміржолының президенті және басқарма төрағасы, сондай-ақ Нью-Йорк қалалық банкі мен Уэстерн Юнионнің директоры болған Роберт С. Ловетттің отбасында дүниеге келді. 1919 жылдың 19 сәуірінде Ловетт Джеймс Браунның (1863–1935) қызы, Адель Квартли Браунға үйленді. Джеймс Браун – Александр Браунның (1764—1834) және 1931 жылы Харриман Брауэрс & Компаниямен бірігіп, Браун Брауэрс Харриман & Co. құраған Нью-Йорк Браун банктік отбасының ұрпағы еді. Адель Квартли (1866 – 1954) – белгілі теңіз пейзаждарын салушы суретші Артур Квартлидің қызы болды; олардың екі баласы болды.

Білім

Ловетт 1914 жылы Пенсильвания штатының Поттстаун қаласындағы Хилл мектебін бітірді. Ол Йель университетіндегі "Скалл энд Боунз" қоғамының мүшесі болды және 1918 жылы оны тәмамдады. 1919-1921 жылдары Ловетт Гарвард университетінде заңды, сосын бизнес-администрацияны аспирантурада оқыды.

Әскери қызмет

Бірінші Йель бөлімшесінің мүшесі Ловетт Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде теңіз флотының кіші лейтенанты болды. Ұшуға құмар, ол британдық теңіз әуе күштерімен патрульдеу және жауынгерлік миссияларда ұшты, содан кейін АҚШ теңіз әуе эскадрильясына қолбасшылық етіп, лейтенант-коммандер шеніне жетті. Ол авиацияға, әсіресе еуропалық коммерциялық және әскери авиацияға қызығушылық танытты.

Өнеркәсіп

Ловетт 1921 жылы әкесінің банк фирмасына жұмысқа орналасты, кейіннен әйелінің отбасының банк фирмасы – Браун Бразерс Харриманға ауысты, онда 1926 жылы серіктес атанды. 1930 жылдардан бастап Ловетт 25 жылдан астам уақыт бойы Фрипорт Сулфур компаниясының директоры болып қызмет етті.

Саясат

1940 жылдың желтоқсан айында Ловетт соғыс хатшысы Генри Л. Стимсонның әуе істері жөніндегі арнайы көмекшісі болып тағайындалды. Сол кезде Джон Дж. МакКлой бас хатшының орынбасары, ал Харви Х. Банди соғыс хатшысының арнайы көмекшісі болды. 1941 жылдың сәуірінде Ловетт әуе күштері жөніндегі соғыс хатшысының көмекшісі болып тағайындалды, бұл лауазым Рузвельт 1933 жылы сайланғаннан бері бос тұрған еді. Ловетт Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Армия Әуе күштерінің кеңейтілуін және көптеген ұшақтарды сатып алуды қадағалап, ерекше көзге түсті. 1945 жылдың қыркүйегінде Ловеттке «Құрметті қызмет медалін» табыс еткенде президент Гарри Трумэн: «Ол шын мәнінде соғыстың аяқталуына үлкен үлес қосқан және әлемді таң қалдырған Американың ауқымды әуе күшінің өсуіне қатысты соғыс хатшысының көзі, құлағы және қолы болды», - деп жазды. Президент Трумэн 1945 жылдың қыркүйегінде Бандимен бірге Ловетт пен МакКлойдың отставкасын қабылдаудан бас тартты. 1945 жылдың 22 қазанында соғыс хатшысы Роберт Паттерсон Роберт А. Ловетт төрағалық ететін Ловетт комиссиясын құрды, ол АҚШ-тың соғыстан кейінгі барлау қызметін ұйымдастыру мәселесі бойынша үкіметке кеңес беруге арналған еді. 1945 жылдың желтоқсанында Ловетт Браун Бразерс Харриманға оралды, бірақ бір жылдан кейін Вашингтонға шақырылды. Сенатор Артур Ванденбергпен диалог арқылы ол НАТО құрылуына әкелген Ванденберг резолюциясын жасауға көмектесті. Маршалдың денсаулығы нашар болды және ол жұмысқа аса ден қоймады. Ол маңызды жауапкершілікті өз орынбасарларына, әсіресе Ловеттке жүктеді және ұсақ-түйек мәселелерге алаңдаудан бас тартты. 1948 жылға қарай денсаулығы нашарлаған Маршалдың қатысуы одан әрі шектелді. Ол: «Шындығында, мен қашан болса сонда, Ловетт басты жүк көтереді», - деді. 1949 жылдың қаңтарында Ловетт өзінің инвестициялық бизнесіне оралды. Алайда Маршал 1950 жылдың қыркүйегінде Пентагонға қорғаныс хатшысы болып тағайындалғанда Ловеттке қайтадан қосылуға шақырды. Маршалдың қорғаныс хатшысының орынбасары ретінде Ловетт тағы да департаментті басқаруда басты рөл атқарды. Ловетт қорғаныс хатшысы болған кезде Корея соғысының аяқталуы көзделмеді. Оның басты мәселесі – ұзақ мерзімді қаруландыру бағдарламасы болды. Маршал сияқты Ловетт те АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында әскери құрылымды тарату арқылы қателік жасады деп сенді. Ол 1948 жылы жаңа Израиль мемлекетін тануға қарсы Маршалға қосылды, өйткені ол бұл аймақтағы АҚШ-тың ұзақ мерзімді стратегиялық мүдделеріне қайшы келеді деп ойлады. Корея соғысы күтпеген жерден басталғанда, ол шектеулі соғыстың талаптарын қанағаттандыру және болашақтағы әскери төтенше жағдайларда қорқыту және жұмылдыру базасы ретінде қызмет ету үшін арналған жаппай қаруландыру бағдарламасын жасады. Ловетттің айтуынша, «Бұрын елде екі ғана газ педалі болды: бірі соғыс үшін толық ашық, екіншісі бейбітшілік үшін жабық. Біз жылдамдықты табуға тырысып жатырмыз». Ловетт Корея соғысын жалғастыру және АҚШ-тың қорғаныс күшін жақсарту үшін үлкен қаржылық бюджеттерді талап етті, үлкен сомада ақша сұрады және Конгрестің қосымша қысқартуларына қарсы күресті, Армия, Әскери-теңіз күштері мен Теңіз жаяу әскерлерінің күштерін кеңейту қажеттігін атап өтті. Ол 143 Әуе күштері қанатын (қазіргі 95-пен салыстырғанда) және үлкен әскери құрылымды құруға жұмыс істеуді ұсынды. Ловетт қалаған нәрсесін толыққанды алған жоқ. Оның 1953 жылға алған сомасы шамамен 44,2 миллиард долларды құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 13 миллиард долларға аз. Ол бастапқыда 71 миллиард доллар сұраған еді, кейіннен сұранысын 49 миллиард долларға дейін төмендетті. Ловетттің қайта қарулану және дайындық мақсаттарына жетуге жасаған күш-жігері 1952 жылы федералды үкімет пен болат өнеркәсібі арасындағы даудан зардап шекті. Трумэн 1952 жылдың сәуірінде жалақы таласынан туындаған ереуілге жол бермеу үшін болат зауыттарын басып алуға тырысты. Бұл ереуіл Жоғарғы Сот Трумэннің тыйым салу туралы бұйрығы конституцияға қайшы екенін мәлімдегеннен кейін болды. Ловетт президенттің бұл әрекетін қорғаныс өндірісін сақтау үшін маңызды деп есептеді және ереуілдің елдің әскери қабілетіне тигізер әсерінен қатты алаңдады. Дегенмен ол «1952 жылдың соңғы алты айында АҚШ-тың әскери тиімділігі жарым-жартылай жұмылдыру басталғаннан бері ең маңызды өсімді көрсетті» деп атап өтті. Трумэн әкімшілігінің соңына қарай Қорғаныс министрлігі Корея соғысы жұмылдырылысының қиындықтарын сәтті шешіп, ұзақ мерзімді дайындық жұмысына кірісті. Дайындық мәселесінен басқа, Ловетт 1950-жылдардың басында әлі шешілмеген бірқатар мәселелерді мұра етіп алды, соның ішінде ядролық қарулардың дұрыс әскери рөлі. Ловетттің ядролық қарулар мәселесі және басқа да маңызды әскери мәселелердегі ұстанымдары көбінесе оның ізашарларының ұстанымдарын ұстанды. Ол әскери резерв күшін құрудың жалғыз тиімді ұзақ мерзімді тәсілі ретінде жалпыға ортақ әскери оқытуды қатты қолдады, соның арқасында тұрақты әскери құрылымды кішірейтуге болады. НАТО-ның белсенді жақтасы болған ол 1952 жылдың ақпанында НАТО кеңесі 1952 жылдың соңына қарай 50 дивизия мен 4000 ұшақтан тұратын күштерге жету мақсатын қабылдағанда маңызды рөл атқарды. Ықпалды әкімшілікке қарамастан, Ловетт қазіргі қорғаныс ұйымына наразы болып, жағдайды сезіне бастады. Ол нақты біріктіру тек эволюциялық процестің нәтижесі болуы мүмкін екенін, заңдық бұйрықтардың нәтижесі емес екенін мойындады. Қызмет мерзімінің соңына жақындағанда, ол 1949 жылы жасалған өзгерістерден асып түсетін Ұлттық қауіпсіздік заңына өзгеріс енгізу қажеттігін сезді. Қызметтен кеткенге бір апта қалғанда баспасөз мәслихатында біріктіру туралы сөйлеген Ловетт, АҚШ үлкен қақтығысқа тартылса, Қорғаныс министрлігін қайта ұйымдастыру қажеттігін атап өтті. Ол 1952 жылдың 18 қарашасында президент Трумэнге жазылған ұзақ хатында қорғаныс хатшысының президентке, Бас штабтар комитетіне және әскери департаменттерге қарым-қатынасын нақтылауды, Бас штабтар комитетінің функцияларын қайта қарастыруды, әскери департаменттерді қайта ұйымдастыруды және Оқ-дәрі тақтасы мен Ғылыми-зерттеу тақтасының функцияларын қайта ұйымдастыруды және қайта анықтауды ұсынды. Ловетт ұсыныстарын өзінің ізбасарының назарына алу үшін жасады және олар Эйзенхауэр әкімшілігінің басындағы қайта ұйымдастыру жоспарын жасауда маңызды рөл атқарды. Қорғаныс министрлігінде сайлаудан кейінгі тәртіпті өзгерту қажеттігі туралы алаңдаған Ловетт кезеңдік кезеңде келесі хатшы Чарльз Э. Уилсонмен бірнеше рет кездесті және оған ағымдағы мәселелер туралы толыққанды мәлімет берді. Ловетттің 1947–1949 жылдар аралығындағы Қарулы күштердің бас хатшысының орынбасары кезіндегі күнделіктері Нью-Йорк тарихи қоғамындағы қолжазбалар жинағында сақталған Браун Бразерс Харриман жинағында қол жетімді.

Кейінгі өмір және өлім

Ловетт 1953 жылғы 20 қаңтарда лауазымынан кеткеннен кейін, Браун Бразерс Харриман компаниясына қайта оралды, онда ол көп жылдар бойы серіктес ретінде белсенді қызмет етті. Ловетт қорғаныс министрі лауазымын атқарған ең қабілетті басшылардың бірі және қорғаныс ұйымдарын сараптап білетін сыншы ретінде танылды. Оның Корея соғысын аяқтау жөніндегі жұмысы, ұзақ мерзімді қайта қарулану бағдарламасын жоспарлау және іске асыру, сондай-ақ Қорғаныс министрлігін қайта құру жөніндегі ұсыныстары оның маңызды үлестерінің бірі болды. Бірақ АҚШ Үкіметіндегі жұмысы толыққанды аяқталған жоқ еді. 1956 жылдың қаңтарында АҚШ Президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр Ловеттті жаңадан құрылған Сыртқы барлау қызметі жөніндегі Президенттік кеңесшілер кеңесінде жартылай штатпен жұмыс істеуге көндірді, бұл кеңес кейін Президенттік барлау кеңесі ретінде танылды. 1960 жылғы президенттік сайлаудан кейін Джозеф П. Кеннеди – Ловеттпен бірге Президенттік кеңесшілер кеңесінде қызмет еткен – ұлы Джон Ф. Кеннедиге Ловеттке қалаған АҚШ Кабинетінің кез келген лауазымын ұсынуды кеңес берді. Ловетт денсаулығының нашарлығына байланысты ұсыныстан бас тартты. 1963 жылы ол ерекше көзге түскендігі үшін Президенттік бостандық медалімен марапатталды. 1964 жылы елге қызмет еткені үшін АҚШ Әскери академиясының Сильван Таер сыйлығына ие болды. Домхофф Ловетт, Харви Банди және Джон МакКлойдың тығыз байланыста болғанын, ал Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылы Диан Раскты Мемлекеттік хатшы, Роберт С. Макнамараны Қорғаныс министрі және К. Дуглас Диллонды Қаржы министрі етіп тағайындау туралы Ловетттің кеңесін тыңдағанын айтты. Ловетт 1986 жылғы 7 мамырда Нью-Йорк штатының Локаст-Вэлли қаласында 90 жасында дүние салды. Оның әйелі Адель 1986 жылғы 4 қаңтарда қайтыс болды. Екеуі де балалары Эвелин Спрингер Ловетт Браун (1920–1967) және Роберт Скотт Ловетт II (1927–1984) қайтыс болғаннан кейін өмір сүрді. Олар Локаст-Вэлли зиратында жерленді. Оның туған оқу орны – Йель университетінің тарих факультетінде Роберт А. Ловетт атындағы әскери және теңіз тарихы кафедрасы бар. Қазіргі кафедра меңгерушісі – суық соғыстың белгілі тарихшысы Джон Льюис Гаддис.