Кіріспе

Джеймс Родни Шлезингер (15 ақпан 1929 – 27 наурыз 2014) – американдық саясаткер, экономист және мемлекеттік қызметкер. Ол 1973 жылдан 1975 жылға дейін Ричард Никсон мен Джеральд Форд президенттердің қорғаныс министрі қызметін атқарған. Қорғаныс министрі болардан бұрын, ол 1971 жылдан 1973 жылға дейін Атом энергиясы комиссиясының (AEC) төрағасы, ал 1973 жылы бірнеше айға ЦРУ директоры болып қызмет еткен. 1977 жылы Джимми Картер басқаруымен ол Американың алғашқы Энергетика министрі болды және 1979 жылға дейін қызмет етті. Қорғаныс министрі қызметін атқарып жүргенде, ол әскери қызметтен жалтарғандарға кешірім беруге қарсы болды және жаңа, күрделірек ядролық қару жүйелерін жасауды қолдады. Сонымен қатар, ол A-10 және жеңіл истребитель бағдарламасын (кейін F-16) қолдауы арқасында олар аяқталуына ықпал етті.

Ерте өмір және мансап

Джеймс Родни Шлезингер Нью-Йорк қаласында еврей ата-анасы, Рея Лилиан (қызметтік аты Роген) және Джулиус Шлезингердің ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы Литвадан, сол кездегі Ресей империясының құрамында болған жерден эмигрант болса, әкесінің әулеті Австриядан шыққан. Ол жиырма жасына келгенде лютеран дініне ауысты. Шлезингер Хорас Манн мектебінде және Гарвард университетінде білім алды, онда 1950 жылы бакалавр, 1952 жылы магистр, ал 1956 жылы экономика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1955 жылдан 1963 жылға дейін Вирджиния университетінде экономика пәнін оқытты және 1960 жылы "Ұлттық қауіпсіздіктің саяси экономикасы" атты кітабын жариялады. 1963 жылы ол RAND корпорациясына көшті, онда 1969 жылға дейін жұмыс істеді, кейінгі жылдары стратегиялық зерттеулер директоры қызметін атқарды.

Никсон әкімшілігі

1969 жылы Шлезингер Никсон әкімшілігіне Бюджет бюросының директор орынбасары болып кірді, және көп бөлік уақытын қорғаныс мәселелеріне арнады. 1971 жылы президент Никсон Шлезингерді Атом энергиясы комиссиясының (AEC) мүшесі етіп тағайындады және төрағалыққа ұсынды. Шамамен бір жарым жыл осы қызметте болған Шлезингер АЭК-тің реттеу жұмысын жақсарту үшін кең ауқымды ұйымдық және басқару өзгерістерін жүзеге асырды.

ЦРУ директоры

Шлезингер 1973 жылдың 2 ақпанынан 1973 жылдың 2 шілдесіне дейін ЦРУ директоры болды. Оның орнын Уильям Колби бағындырды. Шлезингер ЦРУ қызметкерлерінің арасында өте жақтырмас еді, себебі ол ЦРУ штаттарын 7%-ға қысқартты және агенттікті Никсонға адал болуын қалайтын Никсонның жақтасы деп есептелді. Стратегияны талдау барысында, Шлезингер 1950 және 1960 жылдардағы теория мен тәжірибе оқиғалар барысымен, әсіресе Кеңес Одағының АҚШ-пен дерлік ядролық теңдікке қол жеткізуімен және бұл дамудың еңбекке қатысты тұжырымдамаға тигізген әсерімен ескіргенін айтты. Шлезингер "еңбек – қорғаныстың орнына қойылмайды; қорғаныс қабілеті, тиімді қарсы шараларға мүмкіндік береді, еңбек үшін маңызды шарт болып табылады" деп сенді. Ол жаудың қалалық-өнеркәсіптік аймақтарына қарсы жаппай ядролық шабуылға негізделген, нақты жою стратегиясына күмәнмен қарады. Мемлекеттік хатшының пікірінше, сенімді стратегиялық ядролық еңбек бірнеше шарттарды орындауға байланысты: Кеңес Одағымен күш тиімділігі тұрғысынан теңдікті сақтау; АҚШ халқына немесе экономикалық нысаналарға қарсы қысым көрсету немесе соңғы шабуылдарды болдырмау үшін жаудың экономикалық базасына қарсы тұруға немесе нысанаға алуға болатын жоғары деңгейде сақталатын күшті сақтау; жаудың қосымша шабуылдарын тоқтату үшін әрекет ете алатын жылдам жауап беру күшін құру; және барлық елдерді АҚШ өзінің ең күшті бәсекелестерімен тең екеніне сендіруге жеткілікті мүмкіндіктерді құру. АҚШ Израильге материалдық көмек көрсету үшін ашық түрде әуе көлігімен операция жүргізді. Шлезингер түсіндіргендей, тікелей араласпау саясаты Израильдің тез жеңіске жетеді деген болжамға негізделген. Бірақ Израиль күткеннен гөрі күшті әскери күштерге тап болғаны және өздігінен қайта жабдықтауды жүзеге асыра алмағаны анық болғанда, АҚШ бұл міндетті өз мойнына алды. Генри Киссинджердің сөзіне сәйкес, президенттің өкілеттігімен Израильге қажетті жабдықтарды жеткізу және Мемлекеттік департаменттің кешігуін жою туралы директива берілді. "Авиатасымалдың Израилға қысым көрсету мақсатымен әдейі кешіктірілгені айтылды." Шлезингер қорғаныс министрлігінің араб мемлекеттерін ашуға жол бермеу үшін қайта жабдықтауды кешіктіргені және осы мәселе бойынша мемлекеттік хатшы Генри Киссинджермен күрделі келіспеушіліктер болғаны туралы айыптауларды жоққа шығарды. Соңында тараптар атысты тоқтатуға келісті, бірақ Кеңес Одағы араб жағында араласу қаупін ескертті және АҚШ өз күштерінің бүкіл әлем бойынша жоғары деңгейдегі дайындық күйін жариялады. Содан кейін ол Энергетика министрі ретінде қызмет етті.

Энергетика министрі ретінде Шлезингер 1977 жылы департамент құрылғаннан кейін көп ұзамай Департаменттің Көмірқышқыл газының әсерін бағалау және зерттеу бағдарламасын іске қосты. Сондай-ақ, Шлезингер Федералдық Энергия басқармасы және Федералдық Электр энергиясы жөніндегі комиссия сияқты 50-ден астам агенттіктердің энергетикалық өкілеттіктерін біріктіруді қадағалады. Бұл жазба президент Картерді мәселені елемеуге шақырды, соның салдарынан АҚШ үкіметінде климатқа қатысты пікірлер мен іс-қимылдар ұзақ жылдар бойы назарсыз қалды.

Үкіметтің қызметінен кейінгі іс-шаралар

Энергетика департаментінен кеткеннен кейін Шлезингер жазу және сөйлеу мансабын жалғастырды, соның ішінде 1994 жылы Олд-Доминион университетіндегі Вальдо отбасылық халықаралық қатынастар жөніндегі лекциясында сөз сөйледі. Ол Нью-Йорк қаласындағы Lehman Brothers, Kuhn, Loeb Inc. компаниясының аға кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1988 жылы конгрессмен және президенттікке үміткер Ричард Гепардқа кеңес берді. Баяндамада GPS-ті жеке секторға ашу туралы ұсыныс енгізілді. 2002 жылдың 8 ақпанында ол Сенаттың Үкіметтік істер жөніндегі комитетінде 9/11 шабуылын зерттеу үшін комиссия құруды қолдаған тыңдауға қатысты. 2002 жылдың 11 маусымында АҚШ Президенті Джордж Буш оны Ішкі қауіпсіздік жөніндегі кеңеске мүше етіп тағайындады. Ол сондай-ақ АҚШ Қорғаныс министрлігінің кеңесшісі және Қорғаныс саясаты жөніндегі кеңестің мүшесі болды. 2004 жылы ол Қорғаныс министрлігінің ұстау операцияларын қарау жөніндегі тәуелсіз комиссияның төрағасы болды. 2006 жылдың 5 қаңтарында ол АҚШ-тың сыртқы саясатын Буш әкімшілігінің лауазымды тұлғаларымен талқылау үшін бұрынғы Қорғаныс және Мемлекеттік хатшылардың Ақ үйінде өткен кездесуіне қатысты. 2006 жылдың 31 қаңтарында ол Мемлекеттік хатшы тағайынымен Қару-жарақтарды бақылау және таратпау жөніндегі консультативтік кеңестің мүшесі болды. 2006 жылдың 2 мамырында ол Қорғаныс ғылым кеңесінің Қорғаныс министрлігінің Энергия стратегиясы жөніндегі зерттеуінің тең төрағасы болып тағайындалды. Ол "ОҚҚ" қоғамының құрметті төрағасы болды. 2008 жылы ол Билдерберг тобының қатысушысы болды. 2007 жылы НАСА әкімшісі Майкл Гриффин Шлезингерді Ұлттық кеңістіктегі позициялау, навигация және уақыт (PNT) жөніндегі консультативтік кеңестің төрағасы етіп тағайындады. "PNT кеңесі" АҚШ үкіметіне жатпайтын, Global Positioning System (GPS) бойынша сарапшылар мен PNT атқару комитетіне GPS жүйесін басқару және оның үкіметтік толықтыруларын бақылауда кеңес беретін мамандардан құралды. 2008 жылдың 5 маусымында Қорғаныс министрі Роберт Гейтс Шлезингерді ядролық қаруды "жоғары деңгейде" бақылауды қамтамасыз ету үшін жұмыс тобын басқаруға тағайындады. Осы тексерудің мақсаты – ядролық қарудың компоненттеріне және тіпті олардың өзіне бақылаудың жоғалған жағдайларын қайталамау болды. Шлезингер 1985 жылдан 2014 жылы қайтыс болғанға дейін MITRE корпорациясының қамқоршылар кеңесінің төрағасы болды, сондай-ақ The National Interest журналының кеңесшілер кеңесінде, BNFL, Inc., Peabody Energy, Sandia Corporation, Seven Seas Petroleum Company директорлары, The Nixon Center атқару комитетінің төрағасы болып қызмет етті. Ол GeoSynFuels, LLC кеңесшілер кеңесінде де болды. Шлезингер жаһандық жылыну туралы көптеген пікірлер жазды, оларда ол күдікпен қарады.

Мұнайдың шыңы

Шлезингер мұнайдың шыңы мәселесіне назар аударды және оны шешуді қолдайды. 2007 жылы Корк қаласында Мұнай және газдың шыңын зерттеу қауымдастығы ұйымдастырған конференциядағы негізгі баяндамасында Шлезингер мұнай өнеркәсібінің басшылары әлемнің мұнай өндірісінің шыңына жақын тұрғанын жеке түрде мойындайтынын айтты. 2010 жылы ASPO USA-дағы негізгі баяндамасында Шлезингер Мұнай шыңы туралы пікірталас аяқталғанын мәлімдеді. Ол саяси белсенсіздікті үлкен кедергі ретінде ескертті, бұл Везувий тауының атқылауы алдындағы Помпейдегі жағдайға ұқсас. 2008 жылдың 5 маусымында АҚШ Қорғаныс министрі Роберт Гейтс 2007 жылғы АҚШ Әуе күштеріндегі ядролық қаруға қатысты оқиғадан кейін АҚШ Қорғаныс министрлігінің ядролық қаруды басқару және қолдануын, сондай-ақ жеткізу құралдарын және құпия компоненттерін жақсарту жөнінде ұсыныстар беру үшін Шлезингерді жоғары деңгейдегі жұмыс тобын басқаруға шақырғанын жариялады. Жұмыс тобының мүшелері Қорғаныс саясаты кеңесі мен Қорғаныс ғылымдары кеңесінен тағайындалған.

Жеке өмір

1954 жылы Шлезингер Рейчел Лайн Мелингерге (1930–1995) үйленді; олардың сегіз баласы болды: Кора (1955), Чарльз (1956), Энн (1958), Уильям (1959), Эмили (1961), Томас (1964), Клара (1966) және Джеймс (1970). Шлезингер еврей отбасында өскенімен, ересек болған соң лютеран дініне ауысты. Рейчел Шлезингер – талантты скрипкашы және Арлингтон симфониясының кеңесінің мүшесі болған. 1990 жылдардың басында ол Потомак өзенінің Вирджиния жағындағы жетекші өнер орталығын құру үшін қаржы жинау науқанының жетекшісі болды. Аталмыш орталық аяқталмай тұрып, ол рактан қайтыс болды. Оның қазасынан кейін доктор Шлезингер әйелінің құрметіне орталыққа 1 миллион доллар сыйлады. Солтүстік Вирджиния қауымдық колледжінің Александрия кампусындағы Рейчел М. Шлезингер концерт залы мен өнер орталығы 2001 жылдың қыркүйегінде ашылды. Бұл заманауи ғимаратта Мэри Бейкер Коллиер театры, Маргарет В. және Джозеф Л. Фишер өнер галереясы, Wachovia форумы және семинарлар өткізуге арналған залдар бар. Шлезингер орталығының тұрақты клиенттері Александрия симфониясы, АҚШ Теңіз корпусының оркестрі, «Президенттің өзі», АҚШ Теңіз корпусының камералық оркестрі, АҚШ Армиясының оркестрі, «Першингтің өзі», АҚШ Армиясының сазды тобы, АҚШ Теңіз күштерінің оркестрі, New Dominion хоры, Америка балалайкасы симфониясы, Музыка фестивальдері, түрлі этникалық топтар және тағы да басқалары. Шлезингер үкіметтік және академиялық тәжірибесінен кейін де өте ұзақ жылдар бойы еңбек етті, 85 жасқа келгенге дейін көптеген үкіметтік кеңесші кеңестерінде қызмет етті. Ол Огайо штатының Спрингфилд қаласындағы Фернклиф зиратында жерленді.

Таңдалған жарияланымдар

Шлезингер, Джеймс Р. Америка ғасыр соңында. Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы, 1989. Шлезингер, Джеймс Р. Американың қауіпсіздік және энергетикалық саясаты. Манхэттен, Канзас штаты: Канзас мемлекеттік университеті, 1980. Шлезингер, Джеймс Р. Қорғаныс жоспарлау және бюджеттеу: орталықтандырылған басқару мәселесі. Вашингтон: Қарулы күштердің өндірістік колледжі, 1968. Шлезингер, Джеймс Р. Ұлттық қауіпсіздіктің саяси экономикасы; қазіргі заманғы билік күресінің экономикалық аспектілерін зерттеу. Нью-Йорк: Прагер, 1960.

Танымал мәдениетте

Шлезингер Боб Вудвард пен Роберт Костаның "Қауіп" кітабында Трамп және Байден президенттері кезінде Бірлескен штабтар төрағасы Марк Миллидің іс-әрекеттері туралы айтылады. 1974 жылы "Шлезингер Браунға", сол кездегі Бірлескен штабтар төрағасына, "егер Никсоннан ерекше бұйрық алса, маған хабарласың" деді. Браун содан кейін түрлі әскери басқарулардың (соның ішінде ядролық қаруды бақылайтын Стратегиялық әуе күштерінің) төрт жұлдызды офицерлеріне, егер Браун мен Шлезингер бұйрықтарды бұрын тексермесе, президенттің "орындау бұйрықтарын" орындамау керектігін жеткізді. Грасслинің сөзіне қарағанда, президент Никсон импичмент және отставка дағдарысына тап болғанда, Қорғаныс министрі Шлезингер оның себепсіз ядролық соққыға бұйрық беруінен қорқыпты. Сондықтан ол оған жол бермеу үшін заңнан тыс қадамдар жасады. Автор Фред Каплан және Грассли Шлезингердің Қорғаныс министрі ретіндегі іс-әрекеттерін Марк Миллидің Бірлескен штабтар төрағасы ретіндегі іс-әрекеттерінен ажыратады, Грассли былай дейді: "Миллидің әрекеті – мүлдем басқа мәселе. Төрт жұлдызды генерал "Шлезингердің" ізін қайталай алмайды. Шлезингер президенттен кейінгі басшылық тізбегінің ең жоғары сатысында тұрды. Ол президенттің конституциялық билігін бекем түрде азаматтық қолда ұстады. Милли болса, президентке ғана тиесілі басқаруды әскери қолға берді".