Кіріспе
Американдық композитор және музыкант
Кен Вандермарк (22 қыркүйек 1964 жылы туған) – американдық композитор, саксофонист және кларнетші. 1990 жылдардан бері Чикаго аймағындағы музыкалық өнердің белгілі бір бөлігі болған Вандермарк, ойнау өнері мен көп қабатты композициялары үшін сыншылардың жоғары бағасын алды, олар көбінесе күрделі оркестрлеуді жалынды импровизациямен үйлестіреді. Ол көптеген топтардың жетекшісі болған немесе олардың құрамына кірген, көптеген музыканттармен ынтымақтастықта жұмыс істеген және 1999 жылы MacArthur стипендиясын алған. Ол тенор саксофон, кларнет, бас кларнет және баритон саксофонда ойнайды. Сондай-ақ ол NRG ансамблінің мүшесі болды.
Бостон мен Монреаль
Вандермарк Массачусетс штатында өсіп, Натик орта мектебін бітірген. Оның әкесі, Стю Вандермарк, Cadence Magazine журналының Бостон тілшісі болды және қазіргі уақытта джаз туралы белгілі эссе жазушы, негізінен импровизацияға ден қояды. Вандермарк Монреальде, Макгилл университетінде оқып жүргенде «Төртінші ағын» джаз триосын басқарды. 1986 жылы ол ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірді, бірақ киноға басымдық берді. Бітіргеннен кейін ол Бостондағы топтарды (оның ішінде Ломбард-стрит және Мистер Фьюриус) жетектеді немесе бірлесіп жетектеді. Бостондық топтарға арналған композициялар мен аранжировкалар Чикагода дамыған жазбалар мен тікелей өнер көрсетулеріне негіз салып, оларды болжады. «Ломбард-стрит» трио болғанымен, кейінірек үлкен және шағын құрамдағы топтарға тән «сюиталық формаларды» енгізді. Вандермарктің «арналған шығармалары» алғаш рет «Ломбард-стрит» өнер көрсетулерінде пайда болды, мысалы, «The Politics of Sound» шығармасы Бостонның Shock Exchange, The Fringe және Джо Моррис Трио ансамбльдерінің музыканттарына арналған. Мистер Фьюриус орындаған «Cold Coffee» сияқты туындылар Вандермарктің еркін аранжировкаларының ең сенімді ерте мысалдарының бірі болып табылады. Barrage Double Trio-да (мысалы, «Агамемнон ұйықтап жатыр») одан әрі дамытылған, бұл бір мезгілде сызықтық және эпизодтық аранжировка көзқарасы, содан бері оның ірі ансамбльдерге арналған көптеген туындыларының негізгі архитектурасы болды.
Чикаго
Вандермарк 1989 жылдың күзінен бері Чикаго қаласында тұрады. Осы уақыттан бері ол көптеген музыканттармен бірге өнер көрсетті немесе жазбалар жасады (оның ішінде Хал Рассел, Паал Нильсен Лав, Хамид Дрейк, Фред Андерсон, Дэвид Стакенес, Пол Литон, Джо Моррис, Аб Барс, The Ex, Миколай Трзаска, Марчин Олес, Вацлав Зимпель, Аксель Дёрнер, Матс Густафссон, Бартломей Олес, Вултер Виербос, Джо Макфи, Zu, Питер Брётцман, Фредрик Люнгквист, Пол Ловенс, Лассе Мархауг, Yakuza, Кевин Драмм және Superchunk тобының мүшелері). Ол 1992-1996 жылдар аралығында NRG ансамблінің құрамында болғанда алғаш рет кеңінен танылды. Бұрын ол Witches and Devils және Flying Luttenbachers тобының мүшесі болды, сондай-ақ DKV Trio, Free Fall, Territory Band, CINC, Sonore, Vandermark 5, Free Music Ensemble, School Days, Sound in Action Trio, Steam және Powerhouse Sound сияқты бірнеше топтарды жетектеді немесе бірлесіп жетектеді. 1998 жылы Чикаго аймағында өткен Джо Харриотт жобасы Харриоттқа арналған қысқаша той болды, онда Кен Вандермарк (жемі саз), Джеб Бишоп (тромбон), Кент Кесслер (бас) және Тим Мулвенна (добыл) қатысты. Топ Джо Харриотттың музыкасын орындады, оны Вандермарк нотаға түсіріп, аранжировкалады. 2002 жылы Вандермарк Furniture Music атты альбомын жариялады, бұл оның жеке орындаушы ретіндегі алғашқы шығармасы болды. Vandermark 5 Сони Ролинс, Джо Макфи, Сесил Тейлор және басқалардың шығармаларын аранжировкалаудан кейін, 2005 жылы Вандермарк: «Мен Vandermark 5 үшін сүйікті композиторларымның кейбір шығармаларын қайта жазу арқылы көп нәрсе үйренсем де, енді бұл процестен бас тартып, өз идеяларыма толығырақ назар аударудың уақыты келді» деп мәлімдеді. Вандермарк – Дэниел Краустың қазіргі заманғы мамандықтар туралы түсірілген бейнефильмдер сериясының бірі – «Музыкант» (2007) фильмінің тақырыбы.
Марапаттар
Вандермарк 1998 жылы Cadence журналының «Ең жақсы суретші» және «Ең жақсы жазу» сауалнамаларында жеңіске жетті. Ол 1998 жылы Герб Альперт стипендиясының финалисі атанды. 1999 жылы Вандермарк 265 000 долларлық МакАртур стипендиясын алды, бұл сыйлық сол кезде шығармашылық көшбасшылардың жасына қарай беріліп, оларға шығармашылық, интеллектуалдық және кәсіби құштарлықтарын іске асыруға мүмкіндік берді. Стипендия Вандермарктің салыстырмалы түрде жас және танылмауына байланысты дау тудырды: ол 35 жаста болды және көбінесе Чикагода ғана белгілі болды, ал басқа джаз орындаушылары одан үлкен және танымал болған (мысалы, Сесил Тейлор, Джордж Рассел).
Топтар мен ынтымақтастық
1990 жылдардың ортасында Вандермарк басқа музыканттармен көптеген ынтымақтастықтарымен танымал болды. Кейбір топтар жай ғана құрылған, ал басқалары тұрақтырақ болды. Ол джаздың қана емес, еркін импровизация, шу, түрлі бағыттардағы рок-н-ролл және басқа да жағдайларда жұмыс істеді. Көбінесе өзінің шығармаларына көбірек назар аудару ниетімен, 2000 жыл шамасында Вандермарк ынтымақтастықтарын азайтуға шешім қабылдады. Вандермарк – Catalytic Sound кооперативінің негіс қалаушыларының бірі, бұл музыканттардың өздерінің жазбаларын шығаратын бірлестігі.
DKV триосы
Барабаншы Хамид Дрейк, бассист Кент Кесслер және Вандермарктан құралған. Топ Чикагода жыл соңындағы жылдық концерттерінен басқа, көбінесе белсенді емес. Дегенмен, 2017 жылы DKV екі тур жасады, оның бірі Джо Макфимен бірлесіп, ал 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан жыл соңындағы концерт өткізілмеді.
Spaceways Inc. компаниясы
Кен Вандермарк, Хамид Дрейк және бас-гитарист Нейт Макбрайд. Spaceways Inc. бастапқыда Сан Ра және P Funk/Жорж Клинтон отбасының музыкасын орындауға арналған болатын, кейін классикалық регги әндерінің және Вандермарк өзінің шығармаларының нұсқаларын ұсынды.
Вандермарк 5
Мүмкін, Вандермарктің басты композициялық құралы болған Vandermark 5 тобы 1997 жылы алғашқы альбомын жариялады. Алғашқы құрамына Вандермарк, Марс Уильямс (саксофон), Джеб Бишоп (тромбон және электр гитарасы, алайда соңғысы біртіндеп қолданыстан шығарылды), Кесслер (бас) және Тим Мулвенна (добыл) кірді. Уильямс топтан кетіп, оның орнына саксофонист Дейв Ремпис келді, ал Тим Дейзи Мулвеннаның добыл орынын иеленді. Бишоп 2005 жылы топты тастап кетті, ал оның орнына виолончельші Фред Лонберг Холм қосылды. Олардың музыкасын негізінен пост-боп деп атай беруге болады, бірақ олардың алғашқы кезеңінде Бишоптың гитарасының есесінен панк-рок пен шуға қатысты үлкен ықпал байқалды. 2010 жылы Вандермарк ансамбльдің таратылғанын хабарлады, алайда ол әрі қарай топ мүшелерімен басқа жобаларда жұмыс істеуді жалғастырды (мысалы, Кесслермен DKV тобында).
Үшінші топ
2004–2007 жылдары шамамен белсенді болған Free Fall Trio құрамына Вандермарк және екі норвегиялық музыкант: пианист Ховард Вик және бассист Ингебригт Хокер Флатен кірді. Бұл топ Джимми Гиффренің 1960-шы жылдардың басындағы новаторлық триосынан шабыттанды, онда да осы аспаптар қолданылған. Гиффре сияқты, Вандермарк та кларнет ойнады және өте тыныш, сәл басылған камералық джазға баса мән берді, ол әлі де серпіліспен ойнап, шығармашылыққа бойұруға мүмкіндік берді.
Аумақтық топ
1999 жылы МакАртур стипендиясын алғаннан кейін Вандермарк алған қаржылық мүмкіндіктің бір бөлігін Солтүстік Америка мен Еуропа музыканттарынан құралған Territory Band тобын құруға жұмсады. Вандермарк Territory Band-ті "екі басты музыкалық қызығушылығы – американдық джаз бен еуропалық импровизациялық музыканың тоғысқан жері" деп сипаттайды. Топ құрамы әртүрлі болды, бірақ Вандермарк, Ремпис және Фредрик Люнгквист үскірік аспаптарда, Аксель Дёрнер трубада, Пер Аке Холмландер тубада, Джим Бейкер фортепианода, Кесслер бас-гитарада, Лонберг Холм виолончельде, ал Паал Нильсен Лав және Пол Литтон барабанда орындаушылар болып әрқашан қатысты. Territory Band Кевин Драммның 2005 жылға дейін қатысып, содан кейін Лассе Мархаугпен ауыстырылған үлесі арқылы шу мен электроакустикалық импровизация элементтерін де қамтиды.
РАРА АВИС
2012 жылдың маусым айында Вандермарк жаңадан құрылған RARA AVIS ансамблінің алғашқы альбомы Mutations/Multicellulars Mutations-ті жазды. Бұл альбомда Стефано Ферриан (сопрано/тенор саксофоны), Стефано Кватрана (пиано), Лука Писсавини (контрабас) және SEC (таспа жазғыш, дыбысты жылдам өңдеу) қатысты. Ансамбльдің тұңғыш концерті 2013 жылдың 26 сәуірінде «Новара джаз қысы» фестивалінде өтті.
Маркер
Вандермарк өзінің тобына кинорежиссер Крис Маркердің құрметіне "Маркер" деп ат қойды. Чикагода орналасқан топта Вандермарктан басқа, әлдеқайда жас музыканттар – Macie Stewart (скрипка, клавиатура), Стив Маркетт (гитара), Эндрю Клинкман (гитара) және Фил Саддерберг (добыл) ойнайды. "Маркер" тобының "Wired for Sound" альбомы 2017 жылы жазылып, 2018 жылы жарық көрді, ал екінші концерттік альбомы да 2018 жылы жазылып, шығарылды. 2018 жылы "Маркер" тобы гастрольдік сапарға шықты. (2017 жылдан 2020 жылға дейін Вандермарк пен Стюарт, көбінесе Антон Хатвич, Исайя Спенсер, Сима Каннингэм және Лиам Казармен бірге, Джефф Альберт пен Стив Маркетт басқаратын "Yes We Can Band" тобының Чикагодағы жылдық қысқы концерттеріне қатысты. Бұл топ Нью-Орлеан ритм-блюзі мен фанк музыкасын, әсіресе Аллен Туссент пен "The Meters" тобының шығармаларын орындайды.)
Редукс нұсқасы
Edition Redux 2023 жылдың басында Чикаго қаласында құрылды, құрамында Вандермарктан басқа, әлдеқайда жас музыканттар – Эрез Дессел (кебордтар), Лили Финнеган (доп), және Бет Макдональд (түбіртек, электроника) бар. Edition Redux тобының Вандермарк шығармаларына негізделген «Better a Rook Than a Pawn» альбомы 2023 жылдың соңында шықты. Топ 2023 және 2024 жылдары гастрольдік сапарлар жасады және жасайтын болады.