Кіріспе

Балықтар тұқымы Cyclopteridae – Scorpaeniformes отрядына жататын, әдетте lumpsuckers немесе lumpfish деп аталатын теңіз балықтары тұқымы. Олар Арктика, Солтүстік Атлантика және Солтүстік Тынық мұхиттарының суық суларында таралған. Түрлердің ең көп саны Солтүстік Тынық мұхитында кездеседі. Cyclopteridae тұқымының атауы грек сөздері κύκλος (kyklos) – "шеңбер" және πτέρυξ (pteryx) – "қанат" немесе "қосқанатынан" шыққан, бұл тұқымға жататын балықтардың көпшілігінің дөңгелек пішіндес кеуде қанаттарына сілтеме жасайды.

Сипаттама

Лампсукерлер аталған аты лайықты; олардың денелі денелері көбінесе шар тәрізді, түссіз және тасты үлгілермен. "Сырт" дегені – балықтың өзгерген қуыс қанаттарына сілтеме, олар жабысқақ дискілерге (құрсақ жағында, кеуде қанаттарының артында орналасқан) айналған; балықтар осы дискілерді субстратқа жабысу үшін пайдаланады. Көптеген түрлердің басы мен денесін әшекейлейтін сүйекті, түйнек тәрізді түйіршіктер бар; бұл отбасының маңызды таксономиялық белгілері. Қарапайым, дөңгелек қанаттары, кең, желкен тәрізді кеуде қанаттарынан басқа, кішкентай; олар құрсаққа қарай созылады. Екі арқа қанатының біріншісі тікенді, 4-8 тікені бар; кейбір түрлерде бұл қанат терімен толығымен жабылып, көрінбейді. Лампсукерлердің бүйірлік сызығы көбінесе азайған немесе жоқ болса да, басында жақсы дамыған; кейбір түрлерде тіпті құбырша тәрізді, ми сияқты сыртқы өскіндері бар, ол бас сүйегінің бүйірлік сызық жүйесінің бөлігі. Лампсукерлердің салыстырмалы түрде кішкентай аузына жіңішке қатарлармен кішкентай конус тәрізді тістер орналасқан. Газды қап жоқ. Ұзындығы бойынша, лампукерлер Eumicrotremus awae түрінің жағдайында өте кішкентай болса, жалпы лампукер Cyclopterus lumpus түрінің жағдайында одан да үлкенге жетеді.

Тұрғылықты ортасы мен тамақтану

Олардың сыртқы түрінен көрініп тұрғанындай, түйеқұйрықтар жақсы жүзуге келмейді. Көптеген түрлері - бентосты, яғни олар уақытының көп бөлігін теңіз түбінде немесе оған жақын өткізеді. Бұл балықтар тасты немесе лайлы түбі бар жерлерде кездеседі, онда олардың түсі тиімді камуфляжға мүмкіндік береді. Осы отбасының өкілдері негізінен континенттік шельфте немесе беткейде, белгілі бір тереңдікте табылса да, кейбір тереңде тіршілік ететін түрлері пелагикалық болып, теңіз түбінен біршама қашықтықта жүзеді. Бентосты түрлер полихета құрттары, қабыршақтылар және моллюскалар сияқты қозғалмайтын омыртқасыз жәндіктермен қоректенеді. Пелагикалық түрлер өздері жете алатын азыққа – баяу қозғалатын медузалар мен ктенофорларға шабуыл жасайды. Жас түйеқұйрықтардың жұмыртқасы толығымен сіңгенге дейін, теңіз балдырында өсетін қабыршақтылардың дернәсілдерін және кішкентай халакарид кенелерін жейді. Жұмыртқасын сіңіргеннен кейін жас түйеқұйрықтар ірі арпактикоидтар мен изоподтарды жейді.

Әдеп-тұрыс және көбею

Лампсукерлер - нашар зерттелген топ, олардың мінез-құлқы мен биологиясы туралы көп мәлімет белгілі емес. Кем дегенде, кейбір түрлері шағылысу үшін жақын, таяз суларға (жегілген лампсукерде желтоқсаннан маусымға дейін) ұзақ қашықтықтарды жүзеді; бұл, мүмкін, барлық түрлерге де қатысты. Еркектер шар тәрізді жұмыртқаларын қорғайтыны да белгілі. Лампсукерлердің жүйке жүйесінің ерекшеліктерінің бірі – олардың артқы миында Маутнер жасушалары жоқ, ал бұл жасушалар дерлік барлық басқа телеост балықтарда кездеседі. Дегенмен, лампсукерлерде C қозғалыс реакциясы бар, ол, көрінетін болса, басқа артқы ми жасушалары арқылы жүзеге асырылады. Шабақтар жақсы дамыған көкірек қанаттарына және жабысатын құрсақ дискілеріне ие, оларды таяз судағы тастарға жабысу үшін пайдаланады. Жас балықтар толық жетілгенше, таяз, жылы суда болады. Тынық мұхит трескасы және қара балық лампсукерлердің белгілі жыртқыштары болып табылады.

Балықшылар мен құрттар өндірісі

Коммерциялық мақсатта ауланатын жалғыз түр – Cyclopterus lumpus, ол негізінен Канада, Гренландия, Исландия және Норвегияда, ал Дания мен Швецияда аз көлемде ауланады. Cyclopterus lumpus сонымен қатар аквакультура саласында тұқымдық қорын қамтамасыз ету үшін табиғи ортадан ұсталады, онда бұл балық лосось шаруашылығында теңіз биттерін жоюға арналған тазалаушы балық ретінде қолданылады.