1913 жылғы Балқан соғысынан кейінгі Балқан елдері арасындағы аумақтық бөліс
Treaty of Bucharest (1913)
Балқан соғысынан кейін 1913 ж. Бұхарест шарты аймақтық шешімдерді бекітті. Сербия, Грекия, Румыния, Черногория аумақтары өзгерді. Аумақтар, халық саны артты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1913 жылғы Балқан елдері арасындағы аумақтық бөліс, Екінші Балқан соғысынан кейін.
1913 territorial settlement among the Balkan countries following the Second Balkan War
Бухарест шарты (Tratatul de la București; ; ; ) 1913 жылдың 10 тамызында Болгария, Румыния, Сербия, Черногория және Грекия делегаттары қол қойды. Бұл аумақтар бүгінде Сербиядағы Нови-Пазар, даулы Косово аймағы және қазіргі Солтүстік Македониядағы Охрид, Штип, Кочани және Битола қалаларын қамтиды. Осы шарт бойынша Сербияның аумағы ұлғайып, халқы 1,5 миллионнан астам адамға көбейді.
The Treaty of Bucharest (Tratatul de la București; ; ; ) was concluded on 10 August 1913, by the delegates of Bulgaria, Romania, Serbia, Montenegro and Greece. These territories would today include Novi Pazar in Serbia, the disputed territory of Kosovo, and Ohrid, Štip, Kočani and Bitola in present day North Macedonia. By this arrangement, Serbia increased its territory from and its population by more than 1.5 million.
Грекия
Грекия мен Болгарияны бөліп тұратын шекара сызығы Беласика тауының қырлы бөлігінен басталып, Эгей теңізіндегі Места (Нест) өзенінің құйылысына дейін созылды. Болгария қарсылық білдірген бұл маңызды аумақтық ұсыныс, Ресей империясы мен Австрия-Мажарстан конференцияға ұсынған ноталардағы нұсқауларға сәйкес келісілді, нәтижесінде Грекияның аумағы және халқы 2,660,000-нан 4,363,000-ға дейін артты. Осылайша алынған аумаққа Епир және Македонияның ірі бөліктері, соның ішінде Салоника да кірді. Грек-болгар шекарасы Каваладан шығысқа қарай жылжытылды, Болгарияның Эгей теңізі жағалауын 110 км-ге дейін қысқартты, ол тек Дедеагач (қазіргі Александруполи) портына ие болды. Бұл аймақта Флорина да орналасқан. Бұған қоса, Крит аймағы Грекияға берілді және сол жылдың 14 желтоқсанында ресми түрде қабылданды.
The boundary line separating Greece from Bulgaria was drawn from the crest of Belasica to the mouth of the Mesta (Nestos), on the Aegean Sea. This important territorial concession, which Bulgaria resolutely contested, in compliance with the instructions embraced in the notes which the Russian Empire and Austria Hungary presented to the conference, increased the area of Greece from and its population from 2,660,000 to 4,363,000. The territory thus gained included large parts of Epirus and Macedonia, including Thessaloniki. The Greek Bulgarian border was moved eastwards to beyond Kavala, thus restricting the Aegean seaboard of Bulgaria to an inconsiderable extent of 110 km, with only Dedeagach (modern Alexandroupoli) as a seaport. Within this region was also Florina. In addition, Crete was definitively assigned to Greece and was formally taken over on 14 December that year.
Болгария
Болгарияның олжадағы үлесі, күрт азайтылса да, толығымен елеусіз емес еді. Оның Македонияның бір бөлігін, Пирин Македониясын (немесе Болгар Македониясын), Струмица қаласын қоса, Батыс Фракияны және 110 км Эгей теңізі жағалауын қамтыған аумақтың таза ұлғаюы шамамен 2000 шаршы километрді құрады, ал халқы 129 490 адамға артты.
Bulgaria's share of the spoils, although greatly reduced, was not entirely negligible. Its net gains in territory, which embraced a portion of Macedonia, Pirin Macedonia (or Bulgarian Macedonia), including the town of Strumica, Western Thrace, and 110 km of the Aegean littoral, were about , and its population was increased by 129,490.
Түсінігі
Андерсон мен Хершидің айтуынша, Болгарияға таңылған қатал шарттар, оның үкіметі Балқан соғысына қадам басқан кездегі мақсаттарына қайшы келді: соңында алынған территория салыстырмалы түрде шектеулі болды; Болгария Македонияны иемденуге жетпеді, оның көптеген этникалық македониялықтары Софияның соғысқа түсудегі басты себебі болды, әсіресе Охрид және Битола аймақтары негізгі талап еді. Азов теңізіне Дедеагач порты арқылы шағын шығу жолы болғандықтан, ел Балқандағы гегемония жобасынан бас тартуға мәжбүр болды. Румыния да Балқан влахтары (ароман және меглено-румын) мәселесін көтерді, оларды өз отандастары деп есептеді. Бірақ Румынияның оңтүстік Добруджаны аннексиялауға мүмкіндігі болмағандықтан, ол өтемақы ретінде алды. Румыния Балқандағы ең күшті мемлекет болды, сондықтан көршілерінің кеңеюін ескере отырып, территория алуы керек деп ойлады. Румынияның соғыстың бағытын өзгертті деген пікірі, Болгарияның бейтараптығының салдарынан, көп қарсылықсыз қабылданды. Балқан влахтары қоныстанған аймақтарды аннексияламаса да, Румыния басқа Балқан мемлекеттеріндегі влахтардың мектептері мен шіркеулерін қорғау құқығын алды. Осылайша, Румыния Балқан влахтарының автономиясын мойындауға және құрметтеуге міндеттенген үш көршісінен кепілдік алған жалғыз Балқан елі болды. Болгария территориясындағы влахтардың мәртебесі 4 тамызда, Грекия территориясында 5 тамызда, ал Сербия территориясында 5-7 тамыз аралығында шешілді. 1913 жылғы Бухарест шарты 10 тамызда қол қойылды. Бұл шарттың ерекшелігі – Еуропаның ірі державаларының тікелей қатыспауы болды. Балқан мемлекеттері үлкен державалар істеріне қайта араласпай тұрып, дауларын шешуге асықты. Кейін, 1914 жылы Румыния Албания княздығының тағына өз үміткерін отырғызып, оның билігін әскери күштерді, бір батальонға дейін, орналастыру арқылы қолдады. Румынияның маңызды держава ретіндегі қысқа ғана кезеңі 1913 жылғы Бухарест шартымен басталды, бірақ 1916 жылдың қазан айында аяқталды. 1916 жылдың 27 тамызында Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтастар жағынан қосылған Румыния Трансильванияға басып кірді. Бірақ 16 қазанға қарай Трансильвания румын әскерлерінен босатылды. Бір аптадан кейін, 23 қазанда, Румынияның маңызды теңіз порты Орталық державалардың бақылауына өтті.
According to Anderson and Hershey, the severe terms imposed on Bulgaria contrasted the ambitions of its government upon the entry into the Balkan War: the territory eventually gained was relatively circumscribed; Bulgaria had failed to gain Macedonia, which, with its large population of ethnic Macedonians, was Sofia's avowed purpose in entering the war, and especially the districts of Ohrid and Bitola, which had been a main demand. With only a small outlet to the Aegean around the minor port of Dedeagach, the country had to abandon its project of Balkan hegemony. Romania also raised the question of the Balkan Vlachs (that is, the Aromanians and Megleno Romanians), whom it considered its compatriots. Too distant to be annexed, however, Romania took Southern Dobruja as compensation. Romania was the strongest nation in the Balkans, and thus it believed that it had to acquire territory, given that its neighbors were being aggrandized. Romania's argument that it had turned the scales of the war was accepted without serious objections, due in part to Bulgaria's attitude not attracting much compassion. Despite not annexing the areas inhabited by Balkan Vlachs, Romania nevertheless obtained protection of the schools and churches of the Vlachs in the other Balkan states. Thus, Romania was the only Balkan country to obtain guarantees from all three of its neighbors, which pledged to recognize its interest in, and respect the autonomy of the Balkan Vlachs. The status of the Vlachs in Bulgarian territories was settled on 4 August, in Greek territories on 5 August and in Serbian territories between 5 and 7 August. The 1913 Treaty of Bucharest itself was signed on 10 August. One notable aspect of this treaty was the lack of any real involvement from the European Great Powers. The Balkan states hurried to settle their differences before the Great Powers could again intervene in their affairs. Subsequently, in 1914, Romania managed to impose its candidate for the throne of the Principality of Albania and support his reign by deploying military forces up to a battalion in strength. Romania's brief stint as a significant power thus started with the 1913 Treaty of Bucharest, but ended in October 1916. Having joined the First World War on the side of the Allies on 27 August 1916, Romania launched an invasion of Transylvania. However, by 16 October, Transylvania had been cleared of Romanian troops. One week later, on 23 October, Romania's chief seaport was captured by the Central Powers.