Кіріспе
1878–1885 жылдардағы Осман империясының автономиялық аймағы Шығыс Румелия (Източна Румелия; ; Ανατολική Ρωμυλία) – Осман империясының автономиялық провинциясы (болгар тілінде область, түрік тілінде вилайет), жалпы ауданы 32 978 км² құрайды. Ол 1878 жылы Берлин шарты бойынша құрылды және 1885 жылы Болгария княздығымен біріктірілген кезде де-факто таратылды, екеуі де номиналды түрде Осман билігінде болды. Болгария 1908 жылы тәуелсіздік жариялағанға дейін ол заң жүзінде Осман империясының провинциясы болып қала берді. Шығыс Румелия халқының көп бөлігін этникалық болгарлар құрады, бірақ түрік және грек азшылықтары да көп болды. Оның астанасы Пловдив (Османдық Филибе, грек Филиппуполи) қаласы еді. Шығыс Румелияның ресми тілдері болгар, грек және Осман түрік тілдері болды.
Eastern Rumelia (Източна Румелия; ; Ανατολική Ρωμυλία) was an autonomous province (oblast in Bulgarian, vilayet in Turkish) of the Ottoman Empire with a total area of 32,978 km2, which was created in 1878 by virtue of the Treaty of Berlin and de facto ceased to exist in 1885, when it was united with the Principality of Bulgaria, also under nominal Ottoman suzerainty. It continued to be an Ottoman province de jure until 1908, when Bulgaria declared independence. Ethnic Bulgarians formed a majority of the population in Eastern Rumelia, but there were significant Turkish and Greek minorities. Its capital was Plovdiv (Ottoman Filibe, Greek Philippoupoli). The official languages of Eastern Rumelia were Bulgarian, Greek and Ottoman Turkish.
Тарих
Шығыс Румелия 1878 жылы Берлин шарты бойынша Осман империясының құрамындағы автономиялық провинция ретінде құрылды. Бұл аймақ шамамен қазіргі Оңтүстік Болгариямен сәйкес келеді, орыстар осы аймаққа осы атауды берген болатын; алайда, бұл ұсынысты британдықтар қабылдамады. Аймақ Балқан таулары, Родоп таулары және Странджа таулары арасында орналасты, және оның барлық тұрғындары – болгарлар, Осман түріктері, гректер, цығандар, армянтар және еврейлер – бұл аймақты Солтүстік Фракия деп білді. «Шығыс Румелия» деген жасанды атау Берлин конгресіндегі британдық делегаттардың талабы бойынша провинцияға берілді: Осман империясындағы «Румелия» термині империяның барлық Еуропалық аймақтарын, яғни ежелгі Рим империясының құрамында болған жерлерді білдіреді. Родоп тауларындағы жиырмаға жуық помак (болгар мұсылмандары) ауылы Шығыс Румелия билігін мойындаудан бас тартып, «Тамараш Республикасын» құрды. Бүгінде филателистер бұл провинцияны 1880 жылдан бастап пошта маркаларын шығарғаны үшін еске алады. Толық мақаланы қараңыз: Шығыс Румелияның пошта маркалары және почта тарихы.
Болгариямен бірігу
1885 жылы 6 қыркүйекте қан төгілмейтін төңкерістен кейін провинция Болгария княздығына қосылды, ол заң жүзінде Осман империясының қарастырылатын мемлекеті болғанмен, іс жүзінде тәуелсіз мемлекет ретінде әрекет етті. Болгарияның келесі Серб-болгар соғысындағы жеңісінен кейін 1886 жылғы 24 наурызда Порта Тофане келісімі арқылы қолданыстағы жағдайды мойындады. Тофане заңымен Сұлтан Абдул Хамид II Болгария князінің (қазіргі биліктегі Александр Болгарияның атын атамай) Шығыс Румелияның генерал-губернаторы етіп тағайындады, осылайша Болгария княздығы мен Шығыс Румелия арасындағы формалды айырмашылықты сақтап, Берлин шартының әріптерін сақтады. Дегенмен, Ұлы державалар үшін Болгария княздығы мен Шығыс Румелияның бірігуі мәңгілік екені және оны таратуға болмайтыны анық болды. Тамарш Республикасы мен Карджали аймағы Осман империясына қайта қосылды. Провинция 1908 жылы Болгария толық тәуелсіздік алғанға дейін формалды түрде Осман империясының билігінде болды. 6 қыркүйек – Біріктіру күні – Болгарияның ұлттық мейрамы.
Үкімет
Берлин шартына сәйкес, Шығыс Румелия Осман империясының саяси және әскери билігінде болып, маңызды әкімшілік тәуелсіздікке ие болды (13-бап). Шығыс Румелияның құқықтық негізі 1879 жылдың 14 сәуірінде қабылданған Органикалық Ережемен (Органикалық статутпен) белгіленді және ол 1885 жылы Болгариямен біріккенге дейін қолданыста болды. Органикалық Ережеге сәйкес, провинция басшысы – Жоғары Портаның, Ұлы державалардың келісімімен тағайындалған христиан генерал-губернаторы болды. Заң шығару органы – 56 мүшеден тұратын провинциялық кеңес, оның 10-ын генерал-губернатор тағайындайтын, 10-ы тұрақты мүшелер, ал 36-сы халықтың тікелей сайлауымен сайланатын. Аркадий Столыпин 1878 жылдың 9 қазанынан 1879 жылдың 18 мамырына дейін Ресейдің азаматтық әкімшісі болды. Бірінші генерал-губернатор – болгар аристократы, провинциядағы болгарлар мен гректерге де қанағаттандырған Александр Богориди ханзадасы (1879–1884) болды. Екінші генерал-губернатор – болгар тарихшысы Гавриль Крастевич (1884–1885) болды. Болгарияның аннексия кезеңінде Георгий Странски Оңтүстік Болгария комиссары болып тағайындалды (1885 жылдың 9 қыркүйегі – 1886 жылдың 5 сәуірі), ал провинция номиналды түрде Осман билігіне қайта оралғанда, бірақ болгар бақылауында болғанда, Болгария князі 1886 жылғы Тофане келісімінде Жоғары Порта тарапынан генерал-губернатор ретінде мойындалды.
Бас губернаторлар
Жоқ. Портрет Атауы Қызмет мерзімі Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Ұзақтығы 1 Княз Александр Богориди 18 мамыр 1879 26 сәуір 1884 2 Гавриль Крастевич 26 сәуір 1884 18 қыркүйек 1885 3 Княз Александр I Болгариялық 17 сәуір 1886 7 қыркүйек 1886 4 Княз Фердинанд I Болгариялық 7 шілде 1887 5 қазан 1908
Меншік құқығы
1877-1878 жылдардағы соғыста Ресей империясының әскерінен қашқан мұсылмандардың қалдырған мүліктерін жергілікті христиан халқы пайдаланды. Бұрынғы иелері, көбінесе ірі жер иелері, соғыс кезінде қылмыс жасағандары үшін әскери сотта тыйым салынды, осылайша олар қайта оралмады. Қайтып келген екі түрік жер иесі өлім жазасына кесілді, бұл басқаларды қайта оралудан тоқтатты. Жерлерін қайта иелене алмаған түрік жер иелеріне болгар шаруалары жинаған қаражат есебінен қаржылық өтемақы төленді, олардың кейбіреулері осының салдарынан қарызға батты. Ал қайтып келгендерге мүліктік салықтың 10% мөлшері тағайындалды, бұл көптеген адамдарды салықты төлеу үшін мүлкін сатуға мәжбүр етті. Майкл Паларе мұсылман иелерінің жер құқықтары үлкен державалармен кепілдік берілгеніне қарамастан, көбінесе ескерілмегенін және Болгария мен Шығыс Румелияның түркіленуінен аймақтағы экономикалық құлдырау туындағанын айтты. Алайда, көптеген авторлар бұл пікірге қарсы шығып, 1878 жылдан кейін Болгарияда экономиканың қарқынды өсіп, өнеркәсіп дамып, экспорт көлемі артқанын көрсетеді.