Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс Калифорнияның жергілікті американдық халқы
Native American people of Northeastern California
Ацугеви – Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығыс Калифорниясында тұратын жергілікті американдықтар. Олардың дәстүрлі жерлері Шаста тауының жанында, атап айтқанда Бёрни, Хат және Дикси аңғарларындағы немесе Ат сағаларындағы Пит өзенінің суайдынында орналасқан. Олар Ачомавимен тығыз байланысты және екі топтан (Ацуге және Апваруге) құралған. Ацуге ("қайын ағашы халқы") дәстүрлі түрде Хэт-Крик аймағынан, ал Апваруге ("арша ағашы халқы") Дикси аңғарынан шыққан. Олар Ачомавидің оңтүстігінде мекен еткен.
The Atsugewi are Native Americans residing in northeastern California, United States. Their traditional lands are near Mount Shasta, specifically the Pit River drainage on Burney, Hat, and Dixie Valley or Horse Creeks. They are closely related to the Achomawi and consisted of two groups (the Atsugé and the Apwaruge). The Atsugé ("pine tree people") traditionally are from the Hat Creek area, and the Apwaruge ("juniper tree people") are from the Dixie Valley. They lived to the south of the Achomawi.
Тарих
Ацугевилер дәстүрлі түрде аң аулап, жинап өмір сүрген және орталықтандырылған саяси биліксіз шағын топтарда өмір сүрген. Олар тұрғылықты жерлеріне байланысты екі кіші руға бөлінген. Хат-Крик тұрғындары "қайын ағашының халқы" немесе Атсуге деп аталған. Ал Апарива немесе Дикси алқабының тұрғындары "арша ағашының халқы" немесе Махуопани деп аталған; немесе көбінесе Апаруге деп, алқаптың атымен аталатын. Екі ру арасында сыйлық алмасу және сауда-саттық кеңінен таралған.
The Atsugewi traditionally lived by hunting and gathering and lived in small groups without centralized political authority. There was a cultural division into two smaller bands, based on the area of habitation. Inhabitants of Hat Creek were known as the "pine tree people" or Atsuge. In turn the residents of Apwariwa or Dixie Valley were known as the "juniper tree people" or Mahuopani; or by the more common Apwaruge, named after the valley itself. Exchanges of gifts and commercial trades were very common between the two bands.
Көршілес мәдениеттер
Ацугеви тайпаларының жақын маңдағы Ачомави елді мекендерімен қарым-қатынастары әртүрлі болды. Мысалы, Ачомави тайпасының Иллмави және Ацуге тайпаларымен аумақтық жақындығынан туындаған өзара әрекеттесуі көбінесе шиеленіскен болатын. Бұл жағымсыз сезімдердің себебі, Ацуге тайпасының мүшелерінің, жақын маңдағы Шыны тауынан обсидиан жинау үшін сапарлағанда, Иллмави тайпасының аумағына енуі болды. Дегенмен, жалпы алғанда, ачомави тілді халықтар Ацугеви тайпасының өндірген тауарлары мен азық-түліктері үшін басты сауда ортасы болып табылды. Ачомави және Ацугеви тілдерінде сөйлейтіндер мен солтүстіктегі Кламат және Модок тайпалары арасындағы байланыс көбінесе жазбада қалмаған. Осыған қарамастан, Гарт солтүстік тайпалары жылқыны пайдалана бастамас бұрын, осы мәдениеттер арасында кең ауқымды өзара әрекеттесу болған деген болжам жасады. Лесли Спиер Кламат тайпасы мен олардың Модок туыстары 1820 жылдары жылқыға ие болды деген қорытындыға келді. Ацугеви тайпасының қоныстарына көбінесе Модок тайпасы шабуыл жасаған. Оутсахоне атауы Кламат және Модок тайпаларына қатысты қолданылған. Тұтқынға алынған адамдар қазіргі Орегон штатындағы Даллс қаласындағы тайпааралық құл саудасында құлдыққа сатылатын. Ацугеви тайпасының жасаған садақтары көршілес Кламат, Пают, Модок және Ачомави тайпалары арасында жоғары бағаланған. Дүмидии деп аталатын бұл садақтардың дизайны Юрок тайпасының жасаған садақтарына ұқсас болған. Ең жақсы дүмидии садақтарын Ацуге тайпасы шаған ағашынан жасаған. 1870 жылға қарай Пают тайпаларымен бейбіт қарым-қатынас орнағандықтан, бұл шаған садақтары кең таралған сауда тауарына айналды. Пают тайпасынан келгендер қаз терісі, қызыл бояу, шыны мұныштар, қару-жарақ және әсіресе Калифорнияның орталық және оңтүстік бөліктеріндегі Оливелла бипликата қабықтарынан жасалған қабықша ақшасын әкелген. Ал бұл тауарлар Ацугеви тайпасының себеттері мен садақтарына айырбасталған. Толова, Шаста, Юрок, Кламат, Ацугеви және Батыс Моно мен Пают тайпалары алыс жазықтардағы үндістерден есек терісінен жасалған киімдерді қабылдаған тайпалардың арасында болды. Астугеви тайпасы үшін бұл жаңа киімге двакави деген ат қойылған. Олар жаңадан теріленген малды үнемі темекілеу тәсілін қолданбаған. Тек ресми шараларға арналған есек терісі ғана темекіленген, ал күнделікті киілетін есек терісі суға түскенде зақымдануға бейім болған. Астугеви тайпасы темекілеу процесінің суға төзімділік қасиетін білмеген болуы мүмкін. Гарт шаған терісін темекілеудің жақында пайда болғандығын және ол "есек терісінен жасалған киімнің пайда болуымен тығыз байланысты" екенін болжады, бірақ осы тенденцияның тікелей дәлелі болмады.
Relations with the nearby Achomawi settlements were varied for both Atsugewi bands. For example interactions between the territoriality adjacent band of Achomawi, the Illmawi, and the Atsuge were generally terse. These bad feelings arose in part from particular Atsuge trespassing upon Illmawi territory while traveling through to collect obsidian from the nearby Glass Mountain. In general however the Achomawi speaking peoples were the principal trading destination for most Atsugewi manufactured goods and foodstuffs. Contact between the Achomawi and Atsugewi speakers with the Klamath and Modoc to the north largely wasn't documented. Despite this Garth found it probable that there were extensive interactions between the cultures prior to the adoption of horses by the Northerners. Leslie Spier concluded that the Klamath and their Modoc relatives gained horses in the 1820s. Atsugewi settlements were likely attacked primarily by Modoc. Outsahone was applied to both the Klamath and Modoc peoples. Captured people would be sold into slavery at an intertribal slave market at The Dalles in present day Oregon. Atsugewi manufactured bows were prized by the neighboring Klamath, Paiute, Modoc and Achomawi. Called dumidiyi, the bows were of a similar design to those made by the Yurok. The best dumidiyi were made of yew wood by the Atsuge. As fairly peaceable relations developed with Paiute groups by 1870, these yew bows became a common trade item. The visiting Paiute would bring stockpiles of buckskins, red ochre, glass beads, guns, and especially shell currency created from Olivella biplicata shells in central and southern California. In return these trading goods were exchanged for Atsugewi basket and bow goods. The Tolowa, Shasta, Yurok, Klamath, Atsugewi and groups of Western Mono and Paiute were among those known to have adopted buckskin clothing from the distant Plains Indians. For the Astugewi, this relatively new clothing was called dwákawi. They did not employ a system of consistently smoking the fresh skins. Only buckskins for formal occasions were smoked, leaving daily worn buckskins prone to water damage. The Astugewi potentially did not recognise the water resistance given by the smoking process. Garth conjectured that treating the buckskins with smoke was a recent development, having "a close connection with the introduction of buckskin clothing itself" but lacked direct evidence of this trend.
Этноботаника
Ацугеви өсімдіктерінің толық тізімін http://naeb.brit.org/uses/tribes/19/ мекенжайында табуға болады (68 құжатталған қолданылуы).
A full list of Atsugewi plants can be found at http://naeb. brit. org/uses/tribes/19/ (68 documented uses).
Тіл
Ацугеви тілі Палайнихан тілдер тобына жатады. 1994 жылғы мәлімет бойынша, шамамен үш адам Ацугеви тілінде сөйлеген.
The Atsugewi language is a Palaihnihan language. As of 1994, an estimated three people spoke Atsugewi.