Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Калифорнияның жергілікті американдық халқы
Native American people of northern California
Майду – Солтүстік Калифорнияның жергілікті американдық халқы. Олар Орталық Сьерра-Невадада, Федер және Америка өзендерінің су жиналатын алабында және Хумбуг аңғарында қоныстанған. Майдуан тілдерінде «майду» сөзі «адам» деген мағынаны білдіреді.
The Maidu are a Native American people of northern California. They reside in the central Sierra Nevada, in the watershed area of the Feather and American Rivers and in Humbug Valley. In Maiduan languages, maidu means "man".
Жергілікті бөлім
Майду халқы географиялық тұрғыдан көптеген кіші топтарға немесе руларға шашырап орналасқан. Олар Солтүстік-шығыс Орталық Калифорниядағы жеке аңғарлар, тау етегі және таулардың арасында өмір сүріп, олармен байланысты екендіктерін жариялайды. Майдудың үш кіші тобы: Нисенан немесе Оңтүстік Майду – Америка, Аю және Юба өзендерінің су жинау алаптарының барлығын мекендеген. Олар бұрын Мартис тайпасының жерінде тұрған. Солтүстік-шығыс немесе Тау Майду, сондай-ақ Ямани Майду деп те аталады, Федер өзенінің жоғарғы солтүстік және орта салаларында өмір сүрген. Конкоу (Koyom'kawi / Concow) қазіргі Чероки және Пулга арасындағы аңғарды, Федер өзенінің солтүстік саласы және оның қосымшалары бойында мекендеген. Мечупда тайпасы Калифорния штатының Чико аймағында тұрады.
The Maidu people are geographically dispersed into many subgroups or bands who live among and identify with separate valleys, foothills, and mountains in northeastern Central California. The three subcategories of Maidu are:
The Nisenan or Southern Maidu occupied the whole of the American, Bear, and Yuba River drainages. They live in lands that were previously home to the Martis. The Northeastern or Mountain Maidu, also known as Yamani Maidu, lived on the upper north and middle forks of the Feather River. The Konkow (Koyom'kawi/Concow) occupied a valley between present day Cherokee, and Pulga, along the north fork of the Feather River and its tributaries. The Mechupda live in the area of Chico, California.
Халық саны
[[Файл:Maidu Басшылары келісім комиссарларымен. png|thumb|Түпнұсқа атауы: Маиду басшыларымен келісім комиссарлары, көбінесе алаяқтар деп есептеледі|Комиссарлар келіскен келісім, сілтеме тізіміндегі G келісімі, АҚШ Сенатымен ратификацияланбады және құпияға алынды, бірақ даулы жерлер АҚШ Федералдық үкіметке өткен деп есептелді. Шербурн Ф. Кук бұл санды сәл көтеріп, 9500-ге жеткізді. Кройбер 1910 жылы Маиду халқының саны 1100 адамды құрады деп хабарлады. 1930 жылғы халық санауы жұқпалы аурулар мен әлеуметтік дүрбелеңнен кейін 93 адамды көрсетті. 1995 жылға қарай Маиду халқының саны шамамен 3500 адамға дейін қалпына келді.]
[[File:Maidu Headmen with Treaty Commissioners. png|thumb|Original title: Maidu Headmen with Treaty Commissioners widely regarded as charlatansefn|The treaty the commissioners negotiated, designated treaty G in the linked list, was not ratified by the U. S. Senate and was placed under seal, but the lands in question were considered to be a cession to the U. S. Federal government. Sherburne F. Cook raised this figure slightly, to 9,500. Kroeber reported the population of the Maidu in 1910 as 1,100. The 1930 census counted 93, following decimation by infectious diseases and social disruption. As of 1995, the Maidu population had recovered to an estimated 3,500.
Саябақтар және саябақ жасау
Майду әйелдері үлгілі себет тоқушылар еді, олар өте егжей-тегжейлі және пайдалы себеттер тоқыды, олардың мөлшері саусаққа кигізілетін тығыз себеттен бастап, диаметрі 10 футтан астам болатын үлкен себеттерге дейін жететін. Кейбір себеттердің тоқымасы соншалықты жұқа, оларды көру үшін үлкейту әйнегі қажет. Олар ыдыс пісіруге арналған тығыз тоқылған, су өткізбейтін себеттер жасағаннан басқа, үлкен сақтау себеттерін, тостағандарды, жақсырақ табақтарды, тұзақтарды, бесіктерді, бас киімдерді және тұқымды соғуға арналған құралдарды дайындады. Олар ондаған түрлі жабайы өсімдіктердің сабақтарын, қабықтарын, тамырларын және жапырақтарын пайдаланды. Көбінесе қолданылатындары – папоротник тамырлары, қызыл бұтаның қызыл қабығы, ақталдың бұтақтары мен туле тамырлары, жаңғақ бұтақтары, юка жапырақтары, қоңыр батпақтың тамырлары және қамыс тамырлары еді. Осы өсімдіктердің түрлерін үйлестіре отырып, әйелдер себеттеріне қызыл, қара, ақ, қоңыр немесе күйдірілген түсті геометриялық өрнектер салған.
The Maidu women were exemplary basketweavers, weaving highly detailed and useful baskets in sizes ranging from thimbles to huge ones 10 or more feet in diameter. The weaving on some of these baskets is so fine that a magnifying glass is needed to see the strands. In addition to making closely woven, watertight baskets for cooking, they made large storage baskets, bowls, shallow trays, traps, cradles, hats, and seed beaters. They used dozens of different kinds of wild plant stems, barks, roots and leaves. Some of the more common were fern roots, red bark of the redbud, white willow twigs and tule roots, hazel twigs, yucca leaves, brown marsh grassroots, and sedge roots. By combining these different kinds of plants, the women made geometric designs on their baskets in red, black, white, brown or tan.
Тілдер
Майду тайпасы лингвистердің кейбіреулерінің пікірінше, пенотиан тілдер тобына жақын тілде сөйлеген. Майдудың барлық өкілдері осы тілдің бір түрін қолданғанмен, грамматикасы, синтаксисі және сөздік қоры соншалықты айырмашылыққа ие болғандықтан, үлкен қашықтықта немесе саяхатты қиындататын географиялық белгілермен бөлінген Майду тайпалары бір-бірін түсінбес диалектілерде сөйлеуі мүмкін еді. Тілдің төрт негізгі бөлімі: Солтүстік-шығыс Майду немесе Ямоне Майду (жай ғана Майду деп те аталады); Оңтүстік Майду немесе Нисенан; Солтүстік-батыс Майду немесе Конкоу; және Аңғар Майду немесе Чико.
The Maidu spoke a language that some linguists believe was related to the Penutian family. While all Maidu spoke a form of this language, the grammar, syntax, and vocabulary differed sufficiently that Maidu separated by large distances or by geographic features that discouraged travel might speak dialects that were nearly mutually unintelligible. The four principal divisions of the language were Northeastern Maidu or Yamonee Maidu (known simply as Maidu); Southern Maidu or Nisenan; Northwestern Maidu or Konkow; and Valley Maidu or Chico.
Тас сурет
Майдулар Сьерра-Неваданың солтүстік-шығысындағы аймақтарда қоныстанған. Осы жерде ежелгі халықтың тас өнерінің және петроглифтердің көптеген мысалдары табылды. Ғалымдар бұл суреттердің бұрынғы жергілікті халықтарға тиесілі ме, әлде Майду халқы жасаған ба, әлі анық айта алмайды. Майдулар осы туындыларды өз мәдени жүйесіне біріктірді және мұндай артефакттар – олардың әлемінің ажырамас бөлігі болып табылатын нағыз, тірі энергия деп сенді.
The Maidu inhabited areas in the northeastern Sierra Nevada. Many examples of indigenous rock art and petroglyphs have been found here. Scholars are uncertain about whether these date from previous indigenous populations of peoples or were created by the Maidu people. The Maidu incorporated these works into their cultural system, and believe that such artifacts are real, living energies that are an integral part of their world.