Мартин Лихтенштейн: Неміс дәрігері, саяхатшы және табиғатты зерттеуші
Hinrich Lichtenstein
Мартин Лихтенштейн – неміс дәрігері, саяхатшы, ботаник және зоолог. Оңтүстік Африканы зерттеген, көптеген жаңа түрлерді ашқан ғалым. Табиғаттану өкілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс дәрігері, зерттеуші, ботаник және зоолог Мартин Генрих Карл Лихтенштейн (10 қаңтар 1780 – 2 қыркүйек 1857) – неміс дәрігері, зерттеуші, ботаник және зоолог. Ол Оңтүстік Африканың бір бөлігін зерттеді және табиғаттану үлгілерін көптеп жинады, ал еуропалық ғалымдар оның жинақтарынан көптеген жаңа түрлерді сипаттады.
German physician, explorer, botanist and zoologist
Martin H[e]inrich Carl Lichtenstein (10 January 1780 – 2 September 1857) was a German physician, explorer, botanist and zoologist. He explored parts of southern Africa and collected natural history specimens extensively and many new species were described from his collections by European scientists.
Өмірбаян
Гамбургте дүниеге келген Лихтенштейннің әкесі, Йоханнеумның басшысы Антон Август Генрих Лихтенштейн, шығыс тілдеріне қызығушылық танытып, кең кітапхана жинақтаған. Ол ерте жасынан табиғат тарихы мен географияға қызығып, 1797 жылы граф Иоганн Центуриус фон Хоффмансеггпен танысып, графтың жәндіктер мен құстардың мол коллекциясын зерттеуге көмектесе бастады. Содан кейін Йена және Хелмштедтте медицина оқып, 1802 жылдың 26 сәуірінде дәрігер дипломын алды. Ол саяхаттауды жөн көрді және Голландтың Кейп провинциясының губернаторы, генерал Ян Виллем Янссенс ұлына неміс тілінен сабақ беруші іздегенде жұмыс таба алды. Лихтенштейн Питер Колбе, Андерс Спаррман, Карл Петер Тунберг, Франсуа Ле Валльян және Джон Барроу сияқты саяхатшылардың еңбектерін оқып, өзін дайындады. Ол сондай-ақ коллекционерлер Йоханн Хеллвиг (1743–1831) және Йоханн Карл Вильгельм Ильлигер (1775–1813)пен танысты, олар Африка аймағының флорасы мен фаунасы туралы білімдегі кемшіліктер және үлгілерді жинау әдістері туралы толық мәлімет берді. 1802 жылдың 23 желтоқсанында Кейптаунға жетіп, сол кезден бастап Оңтүстік Африканы кеңінен аралап, Жақсы Үміт мүйісінің губернаторының жеке дәрігері болды. 1811 жылы «Reisen im südlichen Afrika : in den Jahren 1803, 1804, 1805, und 1806» атты еңбегі жарық көрді, осының нәтижесінде 1811 жылы Берлин университетінің зоология профессоры, ал 1813 жылы Берлин зоологиялық мұражайының директоры болып тағайындалды. Оның Африкадан әкелген өсімдік коллекциясын Германияда Карл Вильденоу зерттеді. 1819 жылы Берлин мұражайы үшін аукционнан үлгілер сатып алу үшін Лондонға сапар шекті. Лихтенштейн Карл Мария фон Вебердің жақын досы болды. Вебер 1826 жылы қайтыс болғаннан кейін, банкир Вильгельм Бирмен бірге Вебердің жесірі Каролинаның атынан «Оберон» партитурасын Берлин музыка баспасы Adolf Martin Schlesinger-ге сатуды ұйымдастырды. Карл Теодор Винклермен бірге Вебердің жетім қалған ұлдары Макс Мария мен Александрдың тәрбиесіне қатысты. 1829 жылы Лихтенштейн Швеция Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Ол сондай-ақ Берлиндегі жеке кеңесші болып тағайындалды. Ол Корсёрден Кильге бағытталған кемеде инсульттан қайтыс болды.
Born in Hamburg, Lichtenstein was the son of Anton August Heinrich Lichtenstein, head of the Johanneum. His father had an interest in eastern languages and built up an extensive library. He took an interest in natural history and geography from an early age, and came into contact with Count Johann Centurius von Hoffmannsegg in 1797 and began to help examine the Count's extensive collections of insects and birds. He then went to study medicine at Jena and Helmstedt and qualified as a doctor on 26 April 1802. He then chose to travel and found work when the Dutch governor of the Cape, General Jan Willem Janssens sought a German tutor for his son. Lichtenstein prepared himself by reading the accounts of travellers like Peter Kolbe, Anders Sparrman, Carl Peter Thunberg, François Le Vaillant and John Barrow. He also met the collectors Johann Hellwig (1743–1831) and Johann Karl Wilhelm Illiger (1775–1813) who gave him an overview of the gaps in the knowledge of the flora and fauna of the African region and on methods for collecting specimens. He reached Cape Town on 23 December 1802 and from that point he travelled widely around southern Africa, becoming the personal physician of the Governor of the Cape of Good Hope. In 1811 he published Reisen im südlichen Afrika : in den Jahren 1803, 1804, 1805, und 1806; as a result, he was appointed professor of zoology at the University of Berlin in 1811, and appointed director of the Berlin Zoological Museum in 1813. His collections of plants from Africa was examined in Germany by Carl Willdenow. He travelled to London in 1819 to purchase specimens for the Berlin Museum at auctions. Lichtenstein was a close friend of Carl Maria von Weber. After his death, in 1826, together with the banker Wilhelm Beer, he arranged for the sale of the score of Oberon to the Berlin music publisher Adolf Martin Schlesinger on behalf of Weber's widow Caroline. As guardian together with Carl Theodor Winkler, he participated in the education of Weber's orphaned sons Max Maria and Alexander. In 1829, Lichtenstein was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. He was also appointed Privy Councillor in Berlin. He died from a stroke at sea while aboard a steamer from Korsør to Kiel.
Мұра
Лихтенштейн 1841 жылы Берлин зоологиялық бағын құруға жауапты болды, ол Пруссия королі Фредерик Вильгельм IV-ті фазан шаруашылығының жерін беруге көндірді. Ол сондай-ақ 1844 жылы Иоганн Рейнхольд Форстердің «Descriptiones animalium» еңбегінің қолжазбаларын жариялады. Герпетология саласында ол көптеген жаңа қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылар түрлерін сипаттады. Лихтенштейн атымен аталатын түрлердің арасында Австралия патшалық қасқыр құсы (Alisterus scapularis), тәжді құмқұйрық (Pterocles coronatus) және Кейп түнгі жыланы (Causus rhombeatus) бар. 1826 жылы ботаниктер Чам. & Шлтдл. Оңтүстік Африкадан шыққан гүлді өсімдіктер тұқымдасына жататын Apiaceae тұқымдасын оның құрметіне Lichtensteinia деп атады. Карл Вильденов та Lichtensteinia туын құрған, бірақ бұл атау қабылданбады. 1856 жылы Иоганн Якоб Кауп теңіз жылқысын Hippocampus lichtensteinii деп атады. 1859 жылы итальяндық герпетолог Джорджо Ян ормандық түнгі жыланға (Causus lichtensteinii) және голланд зоологы Коенрад Якоб Темминк Лихтенштейннің құмқұйрығына (Pterocles lichtensteinii) Хинрих Лихтенштейннің құрметіне ат қойды.
Lichtenstein was responsible for the creation of Berlin's Zoological Gardens in 1841, when he persuaded King Frederick William IV of Prussia to donate the grounds of his pheasantry. He also published Johann Reinhold Forster's manuscripts for Descriptiones animalium in 1844. In the field of herpetology he described many new species of amphibians and reptiles. Among species named by Lichtenstein are the Australian king parrot (Alisterus scapularis), the crowned sandgrouse (Pterocles coronatus), and the Cape night adder (Causus rhombeatus). In 1826, botanists Cham. & Schltdl. published a genus of flowering plants from South Africa, belonging to the family Apiaceae as Lichtensteinia in his honour. A genus Lichtensteinia was also erected by Carl Willdenow but this is a rejected name. In 1856 Johann Jakob Kaup named the seahorse Hippocampus lichtensteinii after him. Then in 1859 Italian herpetologist, Giorgio Jan, named the forest night adder (Causus lichtensteinii) in his honor of Hinrich Lichtenstein, as did the Dutch zoologist Coenraad Jacob Temminck with Lichtenstein's sandgrouse (Pterocles lichtensteinii ).
Жазбалар
Лихтенштейннің "Reisen im südlichen Afrika in den Jahren 1803, 1804, 1805 und 1806" атты еңбегі Анн Пламптрдің ағылшын тіліне аудармасымен 1812 жылы "1803, 1804, 1805 және 1806 жылдары Оңтүстік Африкаға саяхат" деген атпен жарияланды. Оңтүстік Африкаға саяхат. 1803–1806 жылдар. Верхолд Драшердің кіріспесімен (Mit einer Einführung von Wahrhold Drascher). 1811 жыл. 2 томдық (Neudruck: Brockhaus Antiquarium, Штутгарт 1967). "Тенерифалық хабарлар". Доктор Лихтенштейннің Амстердамнан Жақсы үміт мүйісіне жасаған саяхатының күнделігінен үзінді. Industrie Comptoirs, Веймар 1806. "Бетжуаналар туралы". Доктор Хинрих Лихтенштейн. Industrie Comptoirs, Веймар 1807. 65 түрдің 50 түрлі-түсті тас баспа тақталарында бейнеленген және сипатталған жаңа немесе аз белгілі сүтқоректілер. Берлин университетінің зоологиялық мұражайының түпнұсқалары бойынша. Людериц, Берлин 1827/34. Тексттік тақталар. Берлиндегі ән академиясының тарихы. Құрылған күнінің 50 жылдығына арналған мереке туралы хабарлама және оның мүшелері болған барлық адамдардың әліпбилік тізімі. Verlag Trautwein, Берлин 1843 жыл.
Lichtenstein's Reisen im südlichen Afrika in den Jahren 1803, 1804, 1805 und 1806 was translated into English by Anne Plumptre, and published in 1812 as "Travels in Southern Africa in the years 1803, 1804, 1805 and 1806". Reisen im südlichen Afrika. 1803–1806. Mit einer Einführung von Wahrhold Drascher. 1811. 2 Bände (Neudruck: Brockhaus Antiquarium, Stuttgart 1967). Nachrichten von Teneriffa. Ein Fragment aus dem Tagebuche des Hrn. Dr. Lichtenstein auf der Reise von Amsterdam nach dem Vorgebirge der guten Hofnung 1802. Industrie Comptoirs, Weimar 1806
Über die Beetjuanas. Als Nachtrag und Berichtigung zu Barrows Auszug aus Trüters Tagebuch einer Reise zu den Buschwanas. Vom Hrn. Dr. Hinrich Lichtenstein. Industrie Comptoirs, Weimar 1807
Darstellung neuer oder wenig bekannter Säugethiere in Abbildungen und Beschreibungen von 65 Arten auf 50 colorirten Steindrucktafeln, nach den Originalen des Zoologischen Museums der Universität Berlin. Lüderitz, Berlin 1827/34. Text Plates
Zur Geschichte der Sing Akademie in Berlin. Nebst einer Nachricht über das Fest am funfzigsten Jahrestage Ihrer Stiftung und einem alphabetischen Verzeichniss aller Personen, die ihr als Mitglieder angehört haben. Verlag Trautwein, Berlin 1843.