Кіріспе

Кот-д'Ивуар (Côte d'Ivoire) – Батыс Африканың оңтүстігінде, Сахара аймағынан оңтүстікке қарай орналасқан ел. Географиялық координаталары – 8° солтүстік ендік, 5° батыс бойлық. Елдің пішіні шамамен шаршы тәрізді.

Теңіз талаптары

Піл сүйегі жағалауы эксклюзивті экономикалық аймақ, аумақтық теңіз және континенттік шельф ретінде теңіздік талаптар қояды.

Жер бедері мен топографиясы

Кот-д'Ивуардың жер бедерін, әдетте, оңтүстіктегі теңіз деңгейінен солтүстіктегі биіктікке дейін біртіндеп көтерілетін үлкен плато ретінде сипаттауға болады. Елдің табиғи ресурстары оны Африка экономикасында салыстырмалы түрде өркендеген елге айналдырды. Кот-д'Ивуардың оңтүстік-шығыс аймағы Гана шекарасынан басталып, жағалаудың шығыс жартысын бойлай созылып жатқан жағалаудағы ішкі лагуналармен ерекшеленеді. Оңтүстік аймақ, әсіресе оңтүстік-батысы, тығыз тропикалық ылғалды орманмен жабылған. Шығыс Гвинея ормандары Сассандра өзенінен бастап Кот-д'Ивуардың оңтүстік-орталық және оңтүстік-шығыс бөлігіне, сондай-ақ шығысқа қарай Ганаға дейін созылады, ал Батыс Гвинеяның жазық ормандары Сассандра өзенінен батысқа қарай Либерияға және оңтүстік-шығыс Гвинеяға дейін жетіп саналады. Гвинея мен Либерия шекарасына жақын елдің батысындағы Дикс-Уит-Монтань аймағындағы таулар Гвинея таулық ормандарына мекендейді. Гвинея орман-саванна мозаикасы елдің ортасынан шығыстан батысқа қарай созылып, жағалау ормандары мен ішкі саванналар арасындағы көпір болып табылады. Орман-саванна мозаикасы орман, саванна және шабындық жерлерді біріктіреді. Солтүстік Кот-д'Ивуар Батыс Судан саваннасының экожүйесінің тропикалық және субтропикалық шабындық жерлер, саванналар мен бұталы өсімдіктер биомының бір бөлігі болып табылады. Бұл латериттік немесе құмды топырақ аймағы, мұнда өсімдік жамылғысы оңтүстіктен солтүстікке қарай азаяды. Жер бедері көбінесе жазық немесе толқынды жазықтықтан тұрады, солтүстік-батысында таулар бар. Ең төменгі нүктесі жағалаудағы теңіз деңгейінде орналасқан. Ең биік нүктесі – Гвинея және Либерия шекарасындағы елдің алыс батысында орналасқан Нимба тауы.

Өзендер

Кавалла өзені Кот-д'Ивуардың батыс шекаралық аймағы мен шығыс Либерияны сумен жабады. Ол Либерия мен Кот-д'Ивуар шекарасының оңтүстік екі бөлігінің бірін құрайды. Сассандра өзені Гвинеяның жоталарында пайда болады және Кавалла өзенінің шығысында Кот-д'Ивуардың батыс бөлігінің көп бөлігін сумен жабады. Бандама өзені Кот-д'Ивуардағы ең ұзын өзен, шамамен ұзындығы белгілі бір шақырымды құрайды, елдің шығыс-орталық бөлігін сумен жабады. 1973 жылы Бандамада Коссу тоғаны салынды, нәтижесінде Коссу көлі құрылды. Елорда Ямусукро көлдің оңтүстігіндегі өзенге жақын орналасқан. Комоэ өзені Буркина-Фасоның Сикассо үстіртінен бастау алады және Буркина-Фасо мен Кот-д'Ивуар шекарасын қысқа мерзімге құрап, содан кейін Кот-д'Ивуарға кіреді. Ол елдің солтүстік-шығыс және шығыс бөліктерін сумен жабады, содан кейін Эбриэ лагунасының шығыс жағына және Атлант мұхитындағы Гвинея шығанағына құяды. Оның сулары Комоэ ұлттық паркіне үлес қосады.

Климат

Пилқұйрық жағалауының климаты көбінесе ыстық және ылғалды. Елдің көп бөлігі тропикалық саванна климатына (Köppen Aw) ие, бірақ Либериямен шектесетін Жоғарғы Гвинея орманы аймағында тропикалық муссондық климат (Am) басым. Солтүстікте үш маусым бар: жылы және құрғақ (қарашадан наурызға дейін), ыстық және құрғақ (наурыздан мамырға дейін) және ыстық және жаңбырлы (маусымнан қазанға дейін). Оңтүстікте сәуір мен шілде аралығында, сондай-ақ қазан мен қараша аралығында екі жаңбырлы маусым, желтоқсаннан ақпанға дейін ұзақ құрғақ маусым және тамызда қысқа құрғақ маусым байқалады. Температура орташа және аралығында ауытқиды.

Өсімдіктер мен табиғи ресурстар

Кот-д'Ивуардың орманды аумағы кең болғандықтан, үлкен ағаш өңдеу өнеркәсібі дамыған. Елдің қатты ағаш экспорты Бразилиямен шамалас. Соңғы жылдары орманның қарқынды түрде кемуіне алаңдаушылық артып отыр. Жаңбырлы ормандар әлемдегі ең жоғары деңгейде жойылуда деп айтылады. Кот-д'Ивуарда толығымен сақталған жалғыз орман – Тай ұлттық паркі (Parc National de Taï), елдің оңтүстік-батысында орналасқан және 150-ден астам эндемикалық түрлерге, сондай-ақ пигмей бегемоты және маймылдардың 11 түрі сияқты көптеген жойылу қаупі төнген түрлерге мекен етеді. Елдің 9 пайызы егіс жері. Кот-д'Ивуар – какао өндіруші әлемдегі ең ірі ел, бұл маңызды экспорттық дақыл. Басқа маңызды дақылдарға кофе, банан және пальма майын және ядросын беретін пальма ағаштары жатады. Кен байлықтарына мұнай, табиғи газ, алмаз, марганец, темір, кобальт, боксит, мыс, алтын, никель, тантал, кварцты құм, саз және пальма майы кіреді. Сондай-ақ, су электр энергиясы да өндіріледі.

Табиғи қауіптер

Табиғи қауіптерге күшті толқындар және жағалау бойында табиғи бейіштердің жетіспеуі жатады; жаңбыр маусымында аса қауіпті су тасқыны болуы мүмкін.