Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралияда туған ағылшын жазушысы, 1866–1941.
Australian born English writer, 1866–1941
Елизавета фон Арним (31 тамыз 1866 – 9 ақпан 1941), шын аты Мэри Аннет Бошамп, – ағылшын романисі. Австралияда дүниеге келген ол неміс аристократына үйленді, ал оның алғашқы туындылары Германияда өрбиді. Бірінші некесі оны фон Арним-Шлагентин графинясы, екіншісі – Елизавета Рассел, Рассел графинясы етті. Бірінші күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол жазушы Х.Г. Уэллспен үш жыл бойы қарым-қатынаста болды, сосын Нобель сыйлығының иегері және философ Бертран Расселдің ағасы Франк Расселге тұрмысқа шықты. Ол Жаңа Зеландияда туған жазушы Кэтрин Мэнсфилдтің туысы болды. Өмірінің басында Мэй деп танылған ол, алғашқы кітабында оқырмандарына Елизавета есіммен таныстырды, ол ақырында достарына, содан кейін отбасына да белгілі болды. Оның жазбалары Елизавета фон Арнимге жатқызылады. Ол тек бір роман үшін – 1917 жылы жарық көрген «Кристин» үшін ғана Алиса Чолмонделей псевдонімін қолданды. Оның туысы – Жаңа Зеландияда туған Кэтлин Бошамп, ол Кэтрин Мэнсфилд псевдонімімен жазды. Ол үш жаста болғанда отбасы Англияға көшті, онда олар Лондон қаласында тұрды, сонымен қатар Швейцарияда бірнеше жыл өмір өтті. Арним Мэнсфилдтің әкесі Гарольд Бошамптың туысы болды, осылайша ол Мэнсфилдтің бірінші туысы болып саналады. Елизавета Мэнсфилдтен 22 жас үлкен болғанымен, кейін олар хат алмасып, бір-бірінің туындыларын рецензиялап, жақын дос атанды. Туберкулезбен ауырған Мэнсфилд 1921 жылдың мамырынан 1922 жылдың қаңтарына дейін Швейцарияның Монтана аймағында (қазіргі Кранс-Монтана) тұрды, 1921 жылдың маусымынан бастап күйеуі Джон Миддлтон Мюрримен бірге Шале де Сапинс жатақханасын жалға алды. Бұл үй Арнимнің Рандоньдегі Шале Солейінен "жарты сағаттық жолмен" ғана қашықтықта болды. Арним осы кезеңде туысын жиі көріп тұрды. Мэнсфилд Швейцарияда жазған «Шайдың бір кесесі» атты әңгімесінде Арнимді Розмари кейіпкері ретінде сатиралық бейнеледі. Арним Корольдік музыка колледжінде оқыды, негізінен органмен айналысты.
Elizabeth von Arnim (31 August 1866 – 9 February 1941), born Mary Annette Beauchamp, was an English novelist. Born in Australia, she married a German aristocrat, and her earliest works are set in Germany. Her first marriage made her Countess von Arnim Schlagenthin and her second Elizabeth Russell, Countess Russell. After her first husband's death, she had a three year affair with the writer H. G. Wells, then later married Frank Russell, elder brother of the Nobel prize winner and philosopher Bertrand Russell. She was a cousin of the New Zealand born writer Katherine Mansfield. Though known in early life as May, her first book introduced her to readers as Elizabeth, which she eventually became to friends and finally to family. Her writings are ascribed to Elizabeth von Arnim. She used the pseudonym Alice Cholmondeley for only one novel, Christine, published in 1917. One of her cousins was the New Zealand born Kathleen Beauchamp, who wrote under the pen name Katherine Mansfield. When she was three years old, the family moved to England, where they lived in London but also spent several years in Switzerland. Arnim was the first cousin of Mansfield's father, Harold Beauchamp, making her the first cousin once removed of Mansfield. Although Elizabeth was older by 22 years, she and Mansfield later corresponded, reviewed each other's works, and became close friends. Mansfield, ill with tuberculosis, lived in the Montana region of Switzerland (now Crans Montana) from May 1921 until January 1922, renting the Chalet des Sapins with her husband John Middleton Murry from June 1921. The house was only a "1/2 an hour's scramble away" from Arnim's Chalet Soleil at Randogne. Arnim visited her cousin often during this period. Mansfield satirized Arnim as the character Rosemary in a short story, "A Cup of Tea", which she wrote while in Switzerland. Arnim studied at the Royal College of Music, principally learning the organ.
Жеке өмір
1891 жылғы 21 ақпанда Елизавета Лондонда жесір қалған неміс аристократы граф Хеннинг Август фон Арним Шлагентинге (1851–1910) үйленді. Ол Францияда Германияның бұрынғы елшісі болған, қайтыс болған граф Гарри фон Арнимнің үлкен ұлы болды. Бастапқыда олар Берлинде тұрды, содан кейін 1896 жылы сол кездегі Нассенхайдке, Померанияға (қазіргі Польшадағы Ржадзини) көшіп барды, онда Арним отбасының жер иелігі болды. Олардың 1891 жылғы желтоқсаннан 1901 жылғы қазанға дейін дүниеге келген төрт қызы мен бір ұлы болды. 1901 жылғы Ұлыбритания халық санағының мәліметтері бойынша, 1901 жылғы 1 сәуірде Арним Англияда, өзінің ағасы Генри Бошампта, Бекслидегі "The Retreat" үйінде, балаларызсыз болды. Оның ұлы Хеннинг Бернд 1902 жылғы қазанда Лондонда туды. Нассенхайдтегі балалардың тәрбиешілерінің қатарында 1905 жылғы көктем мен жазда бірнеше ай жұмыс істеген Э. М. Форстер де болды. Форстер сол жерде өткізген айлары туралы қысқаша естелік жазды. 1907 жылғы сәуірден шілдеге дейін жазушы Хью Уолпол балаларға сабақ берді. 1908 жылы Элизабет фон Арним балаларымен бірге Лондонға көшіп келді. 1911 жылы Элизабет Швейцарияның Рандонье қаласына көшіп, Шале Солейді салдырып, әдебиет пен қоғам қайраткерлерін қабылдады. 1910 жылдан 1913 жылға дейін ол романшы Г. Г. Уэллстің сүйіктісі болды.
On 21 February 1891, Elizabeth married the widowed German aristocrat Count Henning August von Arnim Schlagenthin [de] (1851–1910) in London, whom she had met on a tour of Italy with her father two years earlier. He was the eldest son of the late Count Harry von Arnim, the former German Ambassador to France. At first they lived in Berlin, then in 1896 moved to what was then Nassenheide, Pomerania (now Rzędziny in Poland), where the Arnim family had a landed estate. They had four daughters and a son, born between December 1891 and October 1901. At the time of the 1901 United Kingdom census, on 1 April 1901, Arnim was in England, staying with her uncle Henry Beauchamp at The Retreat, Bexley, without any of her children. Her son Henning Bernd was born in London in October 1902. The children's tutors at Nassenheide included E. M. Forster, who worked there for several months in the spring and summer of 1905. Forster wrote a short memoir of the months he spent there. From April to July 1907 the writer Hugh Walpole was the children's tutor. In 1908, Elizabeth von Arnim moved to London with the children. In 1911, Elizabeth moved to Randogne, Switzerland, where she had the Chalet Soleil built, and entertained literary and society friends. From 1910 until 1913, she was a mistress of the novelist H. G. Wells.
Екінші неке және ажырасу, үйді ауыстыру және қайтыс болу
1916 жылдың қаңтар айында Арним философ Бертран Расселдің ағасы, 2-ші граф Франк Расселге үйленді. Неке ашумен аяқталып, жұбайлар 1919 жылы ажыраспағанмен, бөлініп кетті. Одан кейін ол қыздары Либет пен Эви тұратын Америка Құрама Штаттарына кетті. 1920 жылы ол Швейцариядағы үйіне қайтып оралды және оны Еуропаның басқа аймақтарына жиі сапарлар жасау үшін негізгі орын ретінде пайдаланды. Арним осы жұбайлардың жалғыз қызы Елизаветаның (кейін Елизавета Фрере Джонс) шаңқасы болды, ол оның құрметіне аталды.
In January 1916, Arnim married Frank Russell, 2nd Earl Russell, the elder brother of the philosopher Bertrand Russell. The marriage ended in acrimony, with the couple separating in 1919, although they never divorced. She then went to the United States, where her daughters Liebet and Evi were living. In 1920 she returned to her home in Switzerland, using it as a base for frequent trips to other parts of Europe. and Arnim was the godmother of the couple's only daughter Elizabeth (later Elizabeth Frere Jones) who was named in her honour.
Әдеби мансап
Арним өзінің сатирикалық және жартылай автобиографиялық "Елизабет және оның неміс бақшасы" (1898) шығармасымен жазушы ретінде мансабын бастады. Анонимді түрде жарық көрген бұл кітапта басты кейіпкер Елизаветаның отбасылық мүлікте бақ құруға тырысуы және неміс аристократиялық Юнкер қоғамына ену әрекеттері суреттеледі. Онда ол күйеуін "Ашулы адам" деп бейнеледі. Кітап жарық көргеннен кейін бір жыл өткен 1899 жылдың мамыр айына қарай жиырма рет қайта басылды. "Жалғыз жаз" (1899) – оның ащы-тәтті естеліктері мен серігі болды. 1900 жылға қарай Арнимнің кітаптарының сәттілігі соншалықты жоғары болды, "Елизаветаның" кім екені Лондон, Нью-Йорк және басқа да қалаларда газеттерде талқыланды. "Игілікті" (1902), "Елизаветаның Рюгендегі шытырман оқиғалары" (1904), "Вера" (1921) және "Махаббат" (1925) сияқты басқа да шығармалары жартылай автобиографиялық болды. "Принцесса Присцилланың екі аптасы" (1905) және "Фройлейн Шмидт пен мырза Анструтер" (1907) сияқты бірнеше кітаптары билеуші Юнкерлерге қарсы наразылықты және провинциалды Германиядағы өмірге қатысты өткір байқауларды қамтиды. Ол жиырмаға жуық кітабына, алғашқысынан кейін "Елизабет және оның неміс бақшасының авторы" деп, ал кейіннен жай ғана "Елизабет" деп қол қойды. 1909 жылы "Принцесса Присцилланың екі аптасы" пьесаға, "Ауадағы шатыр" (The Cottage in the Air) деп аталып, ал 1929 жылы Энтони Асквит режиссерлік еткен және Мэди Кристианның қатысуымен "Қашқан ханшайым" (The Runaway Princess) фильміне айналды. Арним дәстүрлі өмірбаян жазбаса да, "Менің өмірімдегі барлық итім" (All the Dogs of My Life, 1936) атты кітабында үй жануарларына деген махаббатын баяндап, оның жарқыраған әлеуметтік ортасының көптеген көріністерін көрсетеді.
Arnim launched her career as a writer with her satirical and semi autobiographical Elizabeth and Her German Garden (1898). Published anonymously, it chronicled the protagonist Elizabeth's struggles to create a garden on the family estate and her attempts to integrate into German aristocratic Junker society. In it, she fictionalized her husband as "The Man of Wrath". It was reprinted twenty times by May 1899, a year after its publication. A bitter sweet memoir and companion to it was The Solitary Summer (1899). By 1900, Arnim's books had such success that the identity of "Elizabeth" caused newspaper speculation in London, New York and elsewhere. Other works, such as The Benefactress (1902), The Adventures of Elizabeth on Rügen (1904), Vera (1921), and Love (1925), were also semi autobiographical. Some titles ensued that deal with protest against domineering Junkertum and witty observations of life in provincial Germany, including The Princess Priscilla's Fortnight (1905) and Fräulein Schmidt and Mr Anstruther (1907). She would sign her twenty or so books, after the first, initially as "by the author of Elizabeth and Her German Garden" and later simply as "By Elizabeth". In 1909, The Princess Priscilla's Fortnight was turned into a play called The Cottage in the Air, and in 1929 into the film The Runaway Princess, directed by Anthony Asquith and starring Mady Christians. Although Arnim never wrote a conventional autobiography, All the Dogs of My Life (1936), an account of her love for her pets, contains many glimpses of her glittering social circle.
Қабылдау
Арнимнің 1921 жылы жазған «Вера» романы, оның Эрл Расселмен болған апатты некесіне негізделген қараңғы трагикомедия, оның ең жоғары бағаланған туындысы болды. Джон Миддлтон Мурри оны «Джейн Остиннің «Боранды биіктер» романы» деп сипаттады. 1922 жылы жазған «Сиқырлы сәуір» романы Италия Ривьерасындағы бір айлық демалыстан шабыттанды, бұл, әдетте, оның ең жеңіл және көтеріңкі романы болып саналады. Ол көптеген рет сахна мен экранға бейімделді: 1925 жылы Бродвейдегі пьеса, 1935 жылғы американдық көркем фильм, 1992 жылғы «Оскар» сыйлығына ұсынылған көркем фильм (басты рөлдерде Жози Лоуренс, Джим Бродбент және Джоан Плоурайт және тағы басқалар), 2003 жылғы «Тони» сыйлығына ұсынылған сахналық пьеса, 2010 жылғы музыкалық пьеса және 2015 жылы BBC Radio 4 арнасындағы сериал. Теренс де Вер Уайт «Сиқырлы сәуір» романының Италияның Портофино курортын сәнге енгізгенін айтады. Бұл сондай-ақ, оның барлық туындыларының арасында ең көп оқылатын романы болып саналады, өйткені ол жарық көргеннен кейін Америкадағы «Айдың кітабы» клубының таңдауы болды. «Оқырман энциклопедиясы» оның кейінгі романдарының көпшілігі «жалықтыратын жаттығулар» екенін хабарлайды, бірақ бұл пікір кеңінен тараған жоқ. Арнимнің өткір әзілі мен өмірге ерекше көзқарасының ең жақсы мысалы оның бір хатында келтірілген: «Мен түрлі жағдайларда өліп қалмағаным үшін қатты қуаныштымын, өйткені мен көптеген керемет ауа-райынан айырылып қалар едім».
Arnim's 1921 novel Vera, a dark tragi comedy drawing on her disastrous marriage to Earl Russell, was her most critically acclaimed work, described by John Middleton Murry as "Wuthering Heights by Jane Austen". Her 1922 work, The Enchanted April, inspired by a month long holiday to the Italian Riviera, is perhaps the lightest and most ebullient of her novels. It has regularly been adapted for the stage and screen: as a Broadway play in 1925, a 1935 American feature film, an Academy Award nominated feature film in 1992 (starring Josie Lawrence, Jim Broadbent and Joan Plowright among others), a Tony Award nominated stage play in 2003, a musical play in 2010, and in 2015 a serial on BBC Radio 4. Terence de Vere White credits The Enchanted April with making the Italian resort of Portofino fashionable. It is also, probably, the most widely read of all her works, having been a Book of the Month club choice in America upon publication. The Reader's Encyclopedia reports that many of her later novels are "tired exercises", but this opinion is not widely held. Perhaps the best example of Arnim's mordant wit and unusual attitude to life is provided in one of her letters: "I'm so glad I didn't die on the various occasions I have earnestly wished I might, for I would have missed a lot of lovely weather."