Кіріспе

Ағылшын жазушысы, ақыны және драматургі Эден Филлпотс (4 қараша 1862 – 29 желтоқсан 1960) – ағылшын жазушысы, ақыны және драматургі. Ол Үндістанның Маунт-Абу қаласында дүниеге келді, Девонның Плимут қаласында білім алды және актерлік өнерді оқып, жазушы болуға дейін он жыл бойы сақтандыру саласында жұмыс істеді.

Өмір

Эден Филлпотс – Эксетер епископы Генри Филлпотстың туған інісінің баласы. Оның әкесі Генри Филлпотс, епископтың кіші інісі Томас Филлпотстың ұлы болды. Бедфорд мектебінің реформашы директоры Джеймс Суртиз Филлпотс оның екінші туысы еді. Эден Филлпотс 1862 жылдың 4 қарашасында Раджастхандағы Абу тауында дүниеге келді. Оның әкесі Генри Үндістан армиясының офицері болса, анасы Аделаида Мадраста қызмет атқаратын Үндістанның азаматтық қызметкері Джордж Дженкинс Уотерстің қызы еді. Генри Филлпотс 1865 жылы қайтыс болды, соның салдарынан Аделаида 21 жасында жесір қалды. Ол үш ұлымен бірге, олардың ең үлкені Эден болатын, Англияға оралып, Плимут қаласына қоныстанды. Филлпотс Плимут қаласындағы Маннамед мектебінде білім алды. Оқу кезінде ол әдебиетке бейімділігін көрсетпеді. 1879 жылы, 17 жасында, ол үйден кетіп, Лондонға ақша табу үшін барды. Ол «Сан» өрттен қорғау кеңсесінде кеңсе қызметкері болып жұмыс табады. Филлпотс Агата Кристимен дос болды, ол оның туындыларын жоғары бағалап, үнемі үйіне келіп тұратын. Ол 1932 жылы жарық көрген «Энд Хаустағы қауіп» романын Филлпотсқа арнады, ал автобиографиясында оған көркем әдебиет жазудағы алғашқы кеңестері үшін алғыс айтты және оның бір бөлігін келтірді. Хорхе Луис Борхес та Филлпотстың жанкүйері болды. Борхес оны көптеген рет еске алды, оның романдарына кем дегенде екі рецензия жазды және оны жеке әдеби талғамдарын көрсететін «Жеке кітапхана» жинағына қосты. Филлпотс өзінің қызы Аделаиданы жыныстық тұрғыдан зәбірлеген деген айып бар. 1976 жылы әкесі туралы кітапқа берген сұхбатында Аделаида онымен бес-алты жасынан бастап, ол қайтадан тұрмысқа шыққанға дейін созылған инцестуалды «қарым-қатынас» болғанын айтты. Ол 55 жасында үйленгенде әкесі оны кешірген жоқ және одан кейін онымен ешқашан сөйлеспеді.

Жазбалар

Филпотс Дартмурды жергілікті жер ретінде бейнелеген көптеген кітаптар жазды. Оның "Уайдкомб жәрмеңкесі" (1913) романы, Маурдағы Уайдкомб ауылында жыл сайын өткізілетін жәрмеңкеден шабыттанды, "Шаруаның әйелі" (1916) комедиялық пьесасының сюжетін ұсынды. Одан кейін 1928 жылы Альфред Хичкок режиссерлік еткен сол аттас үнсіз фильмге айналды. 1941 жылы Норман Ли мен Лесли Арлис режиссерлік еткен қайта түсірілім жасалды. 1955 жылы Оуэн Ридтің режиссерлігімен BBC теледрамасы ретінде көрсетілді. Ян Стюэр Чардлз Эш рөлін ойнады. BBC бұл пьесаны 1934 жылы эфирге шығарған. Ол қызы Аделаида Филпотспен бірнеше пьеса жазды, олардың ішінде "Шаруаның әйелі" және "Сары құмдар" (1926) бар; кейін ол олардың қарым-қатынасы инцест болғанын мәлімдеді. Оның "Сталки" кітабы Рудьярд Киплингтің "Сталки және компания" романымен бірдей жанрдағы мектеп оқушылары туралы әңгімелер жинағы болды, бірақ көңіл-күйі мен стилі жағынан ерекшеленді. Ұзақ жазушылық өмірінің соңында ол ғылыми фантастика мен фэнтези оқырмандарына қызықты бірнеше кітап жазды, олардың ең танымалсы – адам өмірін бақылайтын шетелдік рептилия туралы "Саурус" романы. Эрик Партридж оның диалектте жазудың тікелей әсері мен күшін жоғары бағалады.