Оуида: Англиялық романшының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Ағылшын романы (1839–1908)

Ағылшын романы Мария Луиза Раме (1 қаңтар 1839 – 25 қаңтар 1908), Мари Луиза де ла Раме есімімен және Уида ('/w//iː//d//ə/ WEEdə) псевдонімімен белгілі болған, ағылшын романы. Уида 40-тан астам роман, сондай-ақ әңгімелер, балалар кітаптары мен эсселер жазды. Ол орташа деңгейде сәттілікке жетіп, сән-салтанатқа толы өмір сүрді, сол заманғы көптеген әдеби тұлғаларды қабылдады. Оның ең танымал романдарының бірі – «Екі тудың астында» (1867) Алжирдегі британдықтардың әрекеттерін суреттейді. Ол француз отаршылдарына деген ықыласын білдірді, олармен Уида терең байланыста болды, сондай-ақ біршама дәрежеде арабтарға да көңіл бөлді. Роман сахнаға қойылды және алты рет фильмге түсірілді. Оның 1872 жылғы «Фландрияның иті» романы Азияның көп бөлігінде балалар классикасы саналады. Америкалық жазушы Джек Лондон өзінің әдеби жетістігіне себепкер болған романдардың бірі ретінде оның «Сигна» романын атады. Оның шарапты өмір салты ақырында оны жақсылықтан айырды, ал оның туындылары қарыздарын төлеу үшін аукционға қойылды. Ол Италияда пневмониядан қайтыс болды. Оның өлімінен кейін көп ұзамай, оның достары туған жері Бьюри-Сент-Эдмундс қаласында ат пен иттің суы бар фонтан орнату үшін ақша жинады.

Алғашқы жылдар

Мария Луиза Раме Англияның Саффолк графтығындағы Бьюри-Сент-Эдмундс қаласында дүниеге келген. Оның анасы Сьюзан Саттон шарап саудагерінің қызы болған, ал әкесі Франциядан еді. Ол өзінің "Луиза" есімін бала кезіндегі дұрыс айта алмауынан туындаған есім ретінде қолданды.

Мансап

Ол 1867 жылы Лондонның Лэнгем қонақ үйіне көшіп келді. Сол жерде, қонақ үйдің жарнамалық материалдарында айтылғандай, ол шам жарығында, күн сәулесін тоқтату үшін перделерді жапқан күйде, қызғылт гүлдермен оралып, төсекте жазды. Уильям Аллингэм 1872 жылғы күнделігінде Уайданы "қасіретті, ақылды беті" және "қарақтай сияқты дауысы" бар, бойы аласа ретінде сипаттады. Көп жылдар бойы Уайда Лондонда тұрды, бірақ шамамен 1871 жылы Италияға көшіп кетті. 1874 жылы ол Флоренцияда анасымен бірге тұрақты түрде қоныстанды және роман жазумен айналысты. Алғашқыда ол Вагнонвилл сарайында пәтер жалдады. Кейін ол Флоренциядан үш шақырым қашықтықтағы Белосгуардоның оңтүстігіндегі Скандиччидегі Вилла Фаринолаға көшіп барды, онда ол сән-салтанатпен өмір сүрді, көптеген қонақтарды қабылдады, өнер туындыларын жинады, қымбат, бірақ дәмсіз киім киді, жақсы жылқыларды айдады және көптеген итті ұстады, оларға қатты байланысты болды. Ол біраз уақыт Багни-ди-Луккада тұрды, онда ғимараттың сыртқы қабырғасында ескерткіш тақта орнатылған. Ол баспагерлерден бір романы үшін ешқашан 1600 фунт стерлингтен аспайтын төлем алғанын, бірақ Американы "байлықтың кені" деп тапқанын мәлімдеді. "Массарендер" (1897) романында ол Лондонның жоғары қоғамындағы жаңадан келген миллионердің жарқын бейнесін көрсетті. Уайда бұл кітапты өте бағалады және ол сату бойынша үлкен табысқа ие болды. Содан бері ол жетекші журналдарға әлеуметтік мәселелер немесе әдеби сын туралы эсселер жазды, бірақ олар үшін ешқандай төлем алмады. Бұрынғысы сияқты, ол романдарының оқиғалары мен кейіпкерлерін жасау үшін жерлерді шабыт көзі ретінде пайдаланды. Флоренциядағы британдық және американдық колония оның "Достық" (1878) романында сатиралық түрде бейнеленген. Уайда өзін байыпты суретші деп есептеді. Ол әсіресе Байроннан шабыттанды және барлық түрдегі суретшілерге қызығушылық танытты. Оның кейінгі романдары трагикалық суретшілер мен әншілердің терең сезімталдығымен сипатталды. Оның туындылары көбінесе романтизмді әлеуметтік сынмен үйлестіреді. "Пук" романында сөйлейтін ит қоғам туралы өз ойларын білдіреді. "Көзқарастар мен пікірлер" жинағында оның түрлі әлеуметтік тақырыптарға арналған эсселері бар. Ол жануарларды жақсы көріп, оларды құтқаратын, кейде отызға жуық итке ие болатын. Ол табысқа жеткенімен, ақшасын тиімді басқара алмады. Альфред Остин, Джордж Уиндхэм және леди Пейджеттің өтініші бойынша премьер-министр сэр Генри Кэмпбелл Баннермен оған жылына 150 фунт мөлшерінде зейнетақы тағайындады, ол 16 шілдеде досы леди Говард Глосоптың өтініші бойынша оны көңілі толықпай қабылдады. Ол Италияда өмірін аяққа дейін жалғастырды. 25 қаңтар 1908 жылы Виареджиодағы 70 Via Zanardelli мекенжайында пневмониядан қайтыс болды. Ол 1897 жылы "Жаңа діни қызметкерлік: вивисекцияға қарсы наразылық" атты еңбегін жазды. Уайда "The Gentleman's Magazine" және "The Fortnightly Review" журналдарында жануарлармен тәжірибе жасауды айыптайтын мақалалар жариялады. (Ол кейіннен өзінің 1867 жылы 16 жасында жазған, жақсы қабылдаған "Идалия" романын жазғанын мәлімдеді. Онда итальяндық тәуелсіздікті қолдаған бүлікшіл, жас бойжеткені бейнеленген.) Оның алғашқы кезеңінде оның романдары "ашық" және "қимылға толы" деп есептелді, бұл "алғашқы Виктория дәуірі әдебиетінің моральдық прозасына" (Том Стил) қарама-қарсы болды. Америкалық жазушы Джек Лондон өзінің сегіз жасында оқыған "Сигна" (1875) романын өзінің әдеби жетістігіне себеп болған сегіз фактордың бірі деп атады.

She moved into the Langham Hotel, London, in 1867. There, according to the hotel promotional materials, she wrote in bed, by candlelight, with the curtains drawn to keep out daylight and surrounded by purple flowers. Ouida was described by William Allingham in his diary of 1872 as of short stature, with a "sinister, clever face" and with a "voice like a carving knife." For many years Ouida lived in London, but in about 1871 she moved to Italy. In 1874, she settled permanently with her mother in Florence, and there long pursued her work as a novelist. At first, she rented an apartment at the Palazzo Vagnonville. Later she removed to the Villa Farinola at Scandicci, south of Bellosguardo, three miles from Florence, where she lived in great style, entertained largely, collected objets d'art, dressed expensively but not tastefully, drove good horses, and kept many dogs, to which she was deeply attached. She lived in Bagni di Lucca for a period, where there is a commemorative plaque on an outside wall. She declared that she never received from her publishers more than £1600 for any one novel, but that she found America "a mine of wealth". In The Massarenes (1897) she gave a lurid picture of the parvenu millionaire in smart London society. This book was greatly prized by Ouida, and was very successful in terms of sales. Thenceforth she chiefly wrote for the leading magazines essays on social questions or literary criticisms, which were not remunerative. As before, she used her locations as inspiration for the setting and characters in her novels. The British and American colony in Florence was satirised in her novel, Friendship (1878). Ouida considered herself a serious artist. She was inspired by Byron in particular, and was interested in other artists of all kinds. Sympathetic descriptions of tragic painters and singers occurred in her later novels. Her work often combines romanticism with social criticism. In her novel, Puck, a talking dog narrates his views on society. Views and Opinions includes essays in her own voice on a variety of social topics. She was an animal lover and rescuer, and at times owned as many as thirty dogs. Although successful, she did not manage her money well. A civil list pension of £150 a year was offered to her by the prime minister, Sir Henry Campbell Bannerman, on the application of Alfred Austin, George Wyndham, and Walburga, Lady Paget, which she reluctantly accepted after a request by her friend, Lady Howard of Glossop, on 16 July 1906. She continued to live in Italy until her death on 25 January 1908, at 70 Via Zanardelli, Viareggio, of pneumonia. She authored The New Priesthood: A Protest Against Vivisection, in 1897. Ouida authored articles denouncing animal experimentation in The Gentleman's Magazine and The Fortnightly Review. (She later claimed to have written her well received 1867 novel Idalia at the age of 16. It featured a rebellious ingénue heroine who was sympathetic to Italian independence.) In her early period, her novels were considered "racy" and "swashbuckling", a contrast to "the moralistic prose of early Victorian literature" (Tom Steele), The American author Jack London cited her novel Signa (1875), which he read at the age of eight, as one of the eight reasons for his literary success.

Ықпал

Британ композиторы Фредерик Хаймен Коуэн және оның либретто авторлары Гилберт Артур à Бекет, Х. А. Рудалл және Фредерик Эдвард Уэзерли Уиданың 1875 жылғы «Сигна» романына құқықтарды сатып алды. Олар 1891 жылы Ричард Д’Ойли Карттің Корольдік ағылшын опера театры үшін, Ричард Д’Ойли Карттің «Иванхо» операсын алмастыру мақсатында опера жасауды жоспарлады. Коуэн жұмысын аяқтамауы мен Карттың жобасының сәтсіз аяқталуы салдарынан Коуэн өзінің аяқталған «Сигна» операсын Г. А. Мазукато жасаған түпнұсқа ағылшын мәтінінің итальян тіліне аудармасымен Италияға алып барды. Көптеген кешігулер мен өндіріс қиындықтарынан кейін Коуэннің «Сигна» операсы алғаш рет 1893 жылғы 12 қарашада Милан қаласындағы Театро Дал Вермеде үш актілік нұсқада қойылды. Кейіннен қайта жөнделіп, қысқартылғаннан кейін, ол 1894 жылғы 30 маусымда Лондонның Ковент-Гарден театрында екі актілік нұсқада көрсетілді. Осы кезде Коуэн операның мағынасы қалды ма деп ойланды. Уиданың бұл туындыға деген пікірі белгісіз. Кейін Пьетро Маскани оның «Екі кішкентай ағаш кепіш» әңгімесіне құқықтарды сатып алып, оны операға бейімдеуді ниеттенді. Оның досы Джакомо Пуччини бұл оқиғаға қызығушылық танытып, сотқа жүгінді, өйткені Уиданың қарызы болғандықтан, оның туындыларына құқықтарды несие берушілерге қаражат жинау үшін аукционға қою керек деп талап етті. Ол сотты жеңіп, өзінің баспагері Рикордиге әңгіме үшін ұсыныс жасауға көндірді. Рикорди жеңгеннен кейін Пуччини қызығушылығын жоғалтып, операны жасамады. Кейіннен Маскани осы оқиғаға негізделген «Лодолетта» атты опера жазды. Рухани саладағы Хелен Питерс Носворти 1890 жылғы сеанс кезінде Уиданың портреті мен қолының іздері бар медальон тағып жүрді, ол «уиджа» сөзін құрастырғандай көрінді. Сеанс кезінде Носворти сөйлейтін тақтаны өзін атауын сұрағанда, ол «O U I J A» деп жауап берді. Носворти мен оның күйеуінің інісі Илья Бонд келесі жылы «уиджа» тақтасына патент алды.

Мұрасы мен құрметтері

Ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның достары Бьюри-Сент-Эдмундс қаласында ақша жинау науқанын ұйымдастырды, онда оның есімімен аттар мен иттің су ішетін орны – фонтан орнатылды. Оның мәтінін Лорд Керзон жазған:

"Оның достары осы фонтанды оның туған жерінде орнатты. Мұнда ол жақсы көретін Алланың жаратылыстары су ішкенде оның нәзік жанын тыныштандырсын." Сол кездегі әріптес жазушы "Рита" Хамфрис (Элиза Маргарет Джейн Хамфрис, 1850–1938) Уидаға арнап некролог жазып, оның қайтысынан кейін көп ұзамай баспасөзге жіберді. Ол Уиданың ескерткішінің ашылуында оқылды. Рита жас кезінде Уиданың шығармалары танымал болған, бірақ оған оқуға рұқсат берілмеген. Кейін ол Уиданың барлық кітаптарын сатып алып, қалған өмірі бойы кітапханасында сақтап қалды.