Кіріспе
Тадкастер – Англияның Солтүстік Йоркшир округіндегі сауда қаласы және азаматтық аудан. Қала 15 шақырым (24 км) солтүстік-шығысқа қарай Лидс қаласынан және 10 шақырым (16 км) оңтүстік-батысқа қарай Йорк қаласынан орналасқан. Рим дәуірінен бастап қаланың тарихи маңызы, негізінен, 1978 жылы оңтүстікке қарай салынған A64 Тадкастер айналма жолына дейін Уорф өзеніндегі ең төменгі жол өткелі болып келді. Қаладан төмен ағысында Уорф өзені Кавуд маңындағы Оуз өзеніне құйылар алдында екі теміржол өткелі орналасқан. Тадкастер Францияның Сент-Шели-д’Апхер қаласымен туысқан қала болып табылады. 1974 жылға дейін қала Йоркширдің Батыс Ридингінің құрамында болды, бірақ қазір Солтүстік Йоркширдің бөлігі. Өзен жағасындағы орналасуының арқасында, қаланың көпірге жақын жатқан бөліктері су тасқынына ұшырауға бейім.
Tadcaster is a market town and civil parish in North Yorkshire, England, 15 mile (24 km) north east of Leeds and 10 mile (16 km) south west of York. Its historical importance from Roman times onward was largely as the lowest road crossing point on the River Wharfe until the construction of the A64 Tadcaster by pass some to the south, in 1978. There are two rail crossings downstream of the town before the Wharfe joins the River Ouse near Cawood. Tadcaster is twinned with Saint Chély d'Apcher in France. The town was part of the West Riding of Yorkshire until 1974, but is now part of North Yorkshire. Thanks to its position on the banks of the River Wharfe parts of the town adjacent to the bridge are prone to flooding.
Римдік
Римдіктер елді мекен салған және оны латын тіліндегі "әк" деген сөзден Калькария деп атаған, бұл аймақтың әктас геологиясының табиғи ресурс ретінде кеніштерде өндіру үшін маңызды екенін көрсетеді. Бұл сала қазірге дейін жалғасып келеді және Йорк соборы сияқты көптеген маңызды ғимараттардың салынуына үлес қосты. Калькария – Уорф өзенінен өтетін және Эборакумға (Йорк) баратын жол бойындағы маңызды тоқтау орны болып дамыды.
Англосаксон және ортағасырлық
Англосаксондық Тадкастер атауының жұрнағы латын сөзі "кастра" (castra) -дан алынған, ол "бекініс" деген мағынаны білдіреді, бірақ англо-саксондықтар бұл терминді кез келген қабырғалы римдік елді мекені үшін қолданған. Тадкастер алғаш рет Англо-саксон жылнамасында (Anglo Saxon Chronicle) айтылады, онда ол "Тада" деп көрсетілген, бұл король Харальдтың Йоркке кірмес бұрын әскерін және флотын жинаған және 1066 жылы Стэмфорд-Бридж шайқасына қатысқан жерді білдіреді. Бұл атау, белгісіз англосаксондық жер иесінің есімімен байланысты "Татаның бекінісі" дегенді білдіруі мүмкін. Қала 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында "Tatecastre" деп тіркелген. Кітапта жазылған:
Екі меншік. Татекастрде Дунстан мен Турчилдің сегіз карукат (carucates) жері болған, онда төрт жыртуға болады. Қазір Уильям де Парсидің үш жыртуы, 19 шаруасы (villanes) және 11 шеберхана иесі (bordars) бар, олар төрт жыртуға және он шиллингтік (жылдық құны) екі диірменге ие. Ол жерде 16 акр шабындық бар. Барлық меншіктердің ұзындығы бес кварантин (quaranteens), ені бес. Король Эдуард тұсында олардың құны қырық шиллинг болған, ал қазір жүз шиллингке сатылады. 11 ғасырда Уильям де Перси рим тастарын пайдаланып, қоршау және мұнарадан (motte) тұратын бекініс салған. Бұл бекіністің қалдықтары, соның ішінде мұнара (Қала төбесі деп аталады) әлі күнге дейін шіркеу мен көпірдің жанында көрініп тұр. Бекініс 12 ғасырдың басында тасталып, Азамат соғысы кезінде қысқа мерзімге қайтадан нығайтылған, артиллериялық орналасқан жерлермен жабдықталған. Қаланың оңтүстігіндегі көшелердің жоспары бұрынғы қоршаудың пішінін көрсетеді. Өзен арқылы алғашқы өткел, қазіргі көпірдің жанындағы броды болған, содан кейін ағаш көпір салынған. Шамамен 1240 жылы, бекіністен алынған тастардан алғашқы тас көпір салынды. Қазіргі көпір 1699 жылғы түпнұсқаның негізінде салынған, бірақ 1736 және 1753 жылдары едәуір өзгертілген. 1791 жылы Джон Карр 1699 жылғы көпірдің үстіне тағы бір көпір салып, оның енін екі есеге арттырды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Уорф өзені Батыс Райдинг және Йорк Айнсти арасындағы шекараны белгілеген.
Two Manors. In Tatecastre, Dunstan and Turchil had eight carucates of land for geld, where four ploughs may be. Now, William de Parci has three ploughs and 19 villanes and 11 bordars having four ploughs, and two mills of ten shillings (annual value). Sixteen acres of meadow are there. The whole manors, five quaranteens in length, and five in breadth. In King Edward's time they were worth forty shillings; now one hundred shillings. In the 11th century William de Percy established a motte and bailey fortress re using Roman stone. The earthwork remains of this castle, including the motte (known as Castle Hill) can still be seen adjacent to the parish church and bridge. The castle was abandoned in the early 12th century and was briefly re fortified with cannon emplacements during the Civil War. The street plan south of the site reflects the shape of the former bailey. The original river crossing was probably a ford near the current bridge, followed by a wooden bridge. Around 1240, the first stone bridge was constructed, possibly from stone reclaimed from the castle. The current bridge was constructed on the foundations of the original (1699), although it has been substantially modified in 1736 and 1753. Then in 1791, John Carr built another bridge immediately above the 1699 bridge effectively extending it to twice the width it was before. Historically, the Wharfe marked the boundary between the West Riding and the Ainsty of York.
Азаматтық соғыс
Ағылшын Азамат соғысы кезінде, 1642 жылдың 7 желтоқсаны күні сейсенбі таңында сэр Томас Фэрфакстың парламенттік әскерлері мен сэр Томас Глемхэмнің роялистік әскерлері Тадкастер көпірінің маңында және оның айналасында шайқас – ұсақ қақтығыс болды.
Нарық
Базар 1270 жылдан бері өткізіліп келеді, ол кезде Генри де Перси Генри III патшадан «Тадкастердегі өзінің сарайында базар мен жәрмеңке» өткізуге рұқсат беретін патшалық жарлық алды. Ежелгі базар Кіркгейт және Бридж-стрит көшелерінің қиылысында орналасқан. Базардың түпнұсқа айқыштарының бөлігі болған деп саналатын тас негіз Вестгейтте, қазір Тадкастер соғыс ескерткіші тұрған жерде орналасқан. Бүгінгі күнгі базар бейсенбі күндері Сент-Джозеф көшесіндегі Тадкастер әлеуметтік клубының тұрақ алаңында өткізіледі.
Мәдениет және қоғамдастық
Тадкастерді қамтитын жергілікті газеттер қатарында The Press және Wetherby News газеттері бар. Аймақтағы басты аймақтық газет – The Yorkshire Post. Жергілікті BBC радиостанциясы – Radio York, ал коммерциялық радиостанциялар – Greatest Hits Radio York, Солтүстік Йоркшир және Capital Yorkshire. Жергілікті телеарналар BBC Yorkshire және ITV Yorkshire, олар Emley Moor телемұнарасы арқылы хабар таратады. Стейшн-роудтағы демалыс орталығы түрлі спорттық шараларды ұйымдастырады және жеке спорт клубтары мен физиотерапиялық клиникаға база болып табылады. 1994 жылдың желтоқсанында ашылған, фитнес залы бар Тадкастердің қауымдық бассейні қайырымдылық негізінде жұмыс істейді. 2007 жылдың соңында 130 000 фунт стерлинг сомасында бассейн жөнделді және 2008 жылы қайта ашылды; қаражаттың бір бөлігі Emmerdale телесериалының актерлерінен құралған команданың қатысқан футбол матчы арқылы жиналды. Helmsley-ден Ilkley-ге дейінгі ұзақ қашықтықтағы Ebor Way жолы қаладан өтеді. Тадкастер Францияның оңтүстігіндегі Lozère департаментіндегі Saint Chély d'Apcher қаласымен бауырластық байланыста.
Сыра өндіру орындары
Викториандық өнеркәсіптік сәулеттің көрнекті үлгісі болып табылатын, алып Тадкастер (Джон Смит) сыра зауыты (1883 ж., кейінгі кеңейтімдермен), Хай-стриттің оңтүстік жағындағы Джон Смиттың алдыңғы сыра зауытының орнында орналасқан. Биік тас мұржасы және әсем темір атриумы ерекше көзге түседі және қорғалатын мәдени ескерткіштер тізіміне енген. Бұларға жақын, тар Жаңа көшеден өтетін жерде, Самуэль Смит сыра зауытының қарапайым грузин стиліндегі бас кеңсесі орналасқан, оның Хай-стритке қараған әдемі фасады (бұрынғы Лондесборо Армс және Ескі қалалық әкімдік) және сыра ішетін орны – «Періште және Ақ жылқы» бар.
Кеме
Қалада шіркеу мен ескі Vicarage-тан басқа, белсенді пайдаланылып келе жатқан ең көне ғимарат – Киркгейтте орналасқан, 15-шы ғасырдың соңында салынған, бірақ содан бері көп рет кеңейтіліп, өзгертілген жартылай ағаштан тұрғызылған ғимарат. Оның ал жағындағы екі мүсіндік бас Нұх пайғамбар мен оның әйелінің бейнесі деп есептеледі, содан аталған ғимаратқа "Кеміт" деген есім қойылған. "Кеміт" жиналыстар өткізілетін орын, пошта бөлімі, қонақ үй, ет дүкені, жеке үй және мұражай болып пайдаланылған; қазіргі таңда қала әкімшілігінің кеңсесі ретінде қолданылуда. 17-шы ғасырда бұл ғимарат Морли залы деп аталған және пресвитериандық жиналыстарға рұқсат берілген. Кейбір "Паломник әкелердің" Америкаға жасаған саяқатын осы ғимаратта жоспарлағаны айтылады; АҚШ-тың Огайо штатында оның нақты көшірмесі сақталған.
Виадукт
Он бір аркалы Тадкастер теміржол виадугі Уорф көпірінің үстінде орналасқан; ол Йорк және Солтүстік Мидленд теміржолының (Лидс кеңейтімi) Лидстен Йоркқа дейінгі жоспарланған желісінің бір бөлігі ретінде салынған. Желінің құрылысына 1846 жылы рұқсат берілді, және 1849 жылы теміржол инвестицияларының күрт төмендеуі салдарынан жоба тоқтатылған кезде, виадукты қоса, солтүстік бөлігінің көп бөлігі аяқталған болатын. 1883 жылдан 1959 жылға дейін виадук Уорф өзенінің шығыс жағындағы (Милл Лейн аймағы) астық ұңғысының қызметін атқаратын қысқа тармақ желісін пайдаланды. Виадук – Тадкастер қалалық кеңесінің меншігіндегі II санаттағы ескерткіш.
Көпір
Қазіргі көпір 1700 жылдардың басына дейін салынған және Певснердің сөзіне сүйенсек, қираған қамалдан әкелінген таспен тұрғызылған. Ол 19 ғасырда кеңейтілді. Бұл қала орталығын, өзенмен бөлінген, байланыстыратын басты көлік арнасы және қаланың екі жол өткелінің бірі – екіншісі A64 айналма жолындағы көпір. 2015 жылдың 29 желтоқсанында су тасқынынан кейін көпірдің бір бөлігі құлады. Құлау нәтижесінде газ құбыры зақымдалып, жүздеген тұрғын эвакуацияланды және қала екіге бөлінді. 2016 жылдың басында Historic England II санаттағы көпірдің маңыздылығын бағалап, оны қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Кейін көпір жөнделіп, кеңейтіліп, 2017 жылдың 3 ақпанында қозғалысқа ашылды. Көпір маңындағы аймақ, оның ішінде Хай-стриттің солтүстік жағы, Уорф террасасындағы үйлер, Автобус стансасы және Тадкастер медициналық орталығы 2022 жылдың ақпан айында қайтадан суға батты. Әсіресе, шөгінділердегі тозаңды зерттеуге негіделген ғылыми талдау, жергілікті ортаның геологиялық тарихы мен құрамын түсіндіріп, Девенс мұз дәуіріне дейінгі, оның кезінде және одан кейінгі оқиғаларды нақты уақытпен анықтауға мүмкіндік береді.
Дін
Уарф өзенінің жағасындағы Сент-Мэри шіркеуі шамамен 1150 жылы салынған. Ұзақ қайталап су тасу салдарынан, 1875 және 1877 жылдар аралығында 5 футқа (2 метрге) көтерілген жаңа негізде бұзылып, қайта құрастырылды, бірақ мұнарасына қол тигізілмеді. Бұл жөндеу жұмыстары үшін халықтан 8426 фунт 4 шиллинг 6½ пенни жиналды. 1897 жылы жаңа солтүстік қанат қосылды. Хай-стриттің екінші басында, Тадкастер сыра зауыдына (яғни Джон Смит сыра зауыдына) қарап тұрған 1815 жылғы ірі методист шіркеуі орналасқан. Оның стилі өте қарапайым, үш бөліктен тұратын симметриялық қасбеттің орталық бөлігін құрайды және сәл артқа қарай орналасқан.
Көлік
Тадкастерді Лидс Сити автобекетінен іске қосылатын жергілікті автобус бағдарлары қамтамасыз етеді. Қала Йоркшир жағалауына қатынас жасайтын Йоркшир Coastliner бағдарының аялдамасы болып табылады. Автобустар Уэзерби және Харрогейтке, сондай-ақ Шерберн-ин-Элметке дейін де жүреді. Дүйсенбі күндері Селбиге және кері бағытта автобус қатынайды. 1964 жылдың қаңтар айында Чёрч Фентон – Харрогейт бағытындағы Тадкастер теміржол станциясы жолаушылар үшін жабылды. Ең жақын теміржол станциялары – Ульскельф, Чёрч Фентон және Йорк теміржол станциясы, ол кең ауқымды қызметтер ұсынады және Йоркшир Coastliner автобус бағдары арқылы Тадкастермен байланысты. Тадкастер A64, A659 және A162 негізгі тас жолдарында орналасқан және A1(M) (44-шы қиылыс) шығысынан шамалы қашықтықта жатыр.
Білім
Тадкастерде үш бастауыш мектеп (5–11 жас аралығындағы балаларға арналған) және бір орта мектеп (11–18 жас аралығындағы балаларға арналған) бар. 1999 жылғы жазғы рейтингтік тізімде Тадкастер грамматикалық мектебінің түлектері мемлекеттік жалпы білім беретін мектептер арасында ең жақсы A Level нәтижелерін көрсетті.
Спорт
Тадкастерде екі негізгі футбол командасы бар: «Тадкастер Альбион» және «Тадкастер Магниттер». Сондай-ақ, «Тадкастер Регби футбол клубы», «Тадкастер Харриерс» жүгіру клубы және «Cyclesense» велосипедтік клубы бар. «Тадкастер Торнадос» баскетбол командасы Лидс баскетбол лигасының (ерлер) чемпионатында өнер көрсетеді. Тадкастерде 18 жасқа дейінгі жастарға арналған жүзу командасы жұмыс істейді («Тадкастер жүзу тобы»).