Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сократқа дейінгі философиялық мектеп
Pre Socratic school of philosophy
Элеаттар – б.з.д. V ғасырында өмір сүрген философтардың тобы және ой-пікір мектебі. Олар ежелгі грек колониясы Элеа (Ἐλέα) төңірегінде шоғырланған, ол қазіргі Италияның оңтүстігінде, Неапольден шамамен 80 миль оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, сол кезде Ұлы Грекия деп аталған аймақта. Элеаттық ілімдермен байланысты негізгі философтар – Парменид, Элеялық Зенон және Самостық Мелисс, алайда Ксенофан және Эмпедокл сияқты басқа итальяндық философтар да кейде осы қозғалыстың мүшелері ретінде жіктеледі. Элеаттар дәстүрлі түрде алдыңғылары, Иония мектебінің жақтаған материалистік монизмге жауап ретінде монизмнің қатаң метафизикалық көзқарасын жақтаған деп есептеледі.
The Eleatics were a group of pre Socratic philosophers and school of thought in the 5th century BC centered around the ancient Greek colony of Elea (Ἐλέα), located around 80 miles south east of Naples in southern Italy, then known as Magna Graecia. The primary philosophers who are associated with the Eleatic doctrines are Parmenides, Zeno of Elea, and Melissus of Samos, although other Italian philosophers such as Xenophanes of Colophon and Empedocles have also sometimes been classified as members of this movement. The Eleatics have traditionally been seen as advocating a strict metaphysical view of monism in response to the materialist monism advocated by their predecessors, the Ionian school.
Тарих
Патриция Курд Сократқа дейінгі философтардың хронологиясы Сократқа дейінгі философияның ең даулы мәселелерінің бірі екенін айтады. Платон, Диоген Ларций немесе Аполлодор еске алған көптеген тарихи деректер қазіргі заманғы ғылымда аз маңызды деп есептеледі, сондай-ақ нақты мерзімдерді растау мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, күндер мен салыстырмалы хронологияның көп бөлігі сақталған үзінділердегі ішкі дәлелдерді интерпретациялауға сүйенуі тиіс. Жалпы, Парменидтің б.з.д. V ғасырдың басында өмір сүргені туралы консенсус бар, бұл Платонның «Парменид» атты шығармасындағы Парменид пен Зенонның Афинаға саяхаттап, жас Сократпен пікір алмасқан ойдан шығарылған оқиғалардың уақыты мен орнына негізделген. Бұл Парменидті Ксенофан, Гераклит және Пифагор сияқты философтардан кейінгі кезеңге жатқызады. Тарих бойы көптеген философтар Элейліктердің ілімдерін Ксенофанға, Гераклитке немесе Пифагорға жауап ретінде қарастырғанмен, олардың арасындағы нақты ықпал немесе тікелей байланысты көрсететін жалпы келісім немесе айқын дәлел жоқ, бірақ Элейліктерді осы философтар тұрғысынан түсіндіруге бағытталған көптеген теориялар ұсынылған. Парменидтен кейінгі философтар үшін салыстырмалы хронологияны және ықпалдың мүмкін бағыттарын анықтау одан да қиын. Зенонға қатысты, Анаксагор немесе Эмпедокл оның идеяларына әсер еткені немесе олардан әсер алғаны белгісіз, бірақ олар шамамен бір уақытта өмір сүрген сияқты көрінеді. Мелисс, бір буыннан кейін өмір сүрген, Левкипп, Демокрит және Аполлониялық Диогеннің қосымша ықпалымен мәселе одан әрі күрделенеді. Мысалы, кейбір зерттеушілер Мелисс Левкипптің атомизміне жауап бергенін, ал Демокрит оған жауап бергенін айтады, бірақ басқалары Мелисс Демокритке жауап бергенін көрсетеді.
Patricia Curd states that the chronology of pre Socratic philosophers is one of the most contentious issues of pre Socratic philosophy. Many of the historical details mentioned by Plato, Diogenes Laertius, or Apollodorus are generally considered by modern scholarship to be of little value, and there are generally few exact dates that can be verified, so most estimates of dates and relative chronology must rely on interpretations of the internal evidence within the surviving fragments. There is generally a consensus that Parmenides lived in the early 5th century BC, based on the date and setting of the fictionalized events in Plato's Parmenides where Parmenides and Zeno travel to Athens and have a debate with a young Socrates. This would place Parmenides well after other philosophers such as Xenophanes, Heraclitus, and Pythagoras. Although many philosophers throughout history have interpreted the doctrines of the Eleatics as responses to Xenophanes, Heraclitus, or Pythagoras, there is no broad agreement or direct evidence of any influence or direct response, although many theories have been put forth interpreting the Eleatics in terms of these philosophers. For philosophers after Parmenides however, the relative chronology and potential directions of influence become even more difficult to determine. For Zeno, it is not clear whether or not Anaxagoras or Empedocles influenced or were influenced by any of his ideas, although they appear to have lived at approximately the same time. For Melissus, who lived one generation later, the problem of influence is further complicated by additional potential influences of Leucippus, Democritus, and Diogenes of Apollonia. For example, some interpreters see Melissus as responding to Leucippus' atomism, which is then responded to by Democritus but others see Melissus responding to Democritus.
Философия
Элеаттар сезімдік тәжірибенің эпистемологиялық дұрыстығын жобады және шындықтың өлшемшарты ретінде нақтылық пен қажеттілік логикалық стандарттарын қабылдады. Олардың мүшелері Парменид пен Мелисс негізді тұжырымдардан бастап аргументтер құрды. Ал Зенон, негізінен, редукцио ад абсурдум (reductio ad absurdum) әдісін қолданды, өзгелердің аргументтерін олардың алғышарттары қарама-қайшылыққа алып келетінін көрсету арқылы жоюға тырысты (Зенонның парадокстары). Элеаттардың негізгі доктриналары барлық нәрсені бастапқы материя тұрғысынан түсіндіретін ерте физикалистік философтардың теорияларына және барлық нәрсені мәңгілік өзгеріс ретінде сипаттаған Гераклиттің теориясына қарсы дамыды. Элеаттар нәрсенің нағыз түсіндірмесі болмыстың жалпы біртүтастығы түсінігінде жатыр деп санайтын. Олардың доктринасына сәйкес, сезімдер бұл біртүтастықты тануға шамасы жетпейді, себебі олардың хабарлары үйлесімсіз; сезімнің жалған көріністерінен асып, болмысты тануға, "Барлығы Бір" деген түпкі шындыққа тек ой арқылы ғана жете аламыз. Бұдан бөлек, жаратылыс болуы мүмкін емес, себебі болмыс болмаудан пайда бола алмайды, өйткені бір нәрсе өзінен өзгеше нәрседен туындамайды. Олар бұл мәселедегі қателіктер көбінесе "болу" етістігінің екіұшты қолданылуынан туындайды деп таластады, ол нақты физикалық қалыпқа жатуын немесе тек субъект пен предикатты байланыстыратын тілдік байланыс ролін білдіруі мүмкін.
The Eleatics rejected the epistemological validity of sense experience, and instead took logical standards of clarity and necessity to be the criteria of truth. Of the members, Parmenides and Melissus built arguments starting from sound premises. Zeno, on the other hand, primarily employed the reductio ad absurdum, attempting to destroy the arguments of others by showing that their premises led to contradictions (Zeno's paradoxes). The main doctrines of the Eleatics were evolved in opposition to the theories of the early physicalist philosophers, who explained all existence in terms of primary matter, and to the theory of Heraclitus, which declared that all existence may be summed up as perpetual change. The Eleatics maintained that the true explanation of things lies in the conception of a universal unity of being. According to their doctrine, the senses cannot cognize this unity, because their reports are inconsistent; it is by thought alone that we can pass beyond the false appearances of sense and arrive at the knowledge of being, at the fundamental truth that the "All is One". Furthermore, there can be no creation, for being cannot come from non being, because a thing cannot arise from that which is different from it. They argued that errors on this point commonly arise from the ambiguous use of the verb to be, which may imply actual physical existence or be merely the linguistic copula which connects subject and predicate.
Мұра
Платон оларды «Парменид», «Софист» және «Мемлекет қайраткері» еңбектерінде атап көрсеткен.
Plato acknowledged them in the Parmenides, the Sophist and the Statesman.