Кіріспе

Анахарсис (,/æ//n//ə/'/k//ɑr//s//ɪ//s/; Ἀνάχαρσις) – скиф философы және б.з.б. 6 ғасырында өмір сүрген, тарихилығы нақты емес пруссиялық ақсүйек революционер.

Өмір

Анахарсис скиф патшасы Саулидің бауыры еді, екеуі де бұрынғы скиф патшасы Гнурдың ұлдары. Тарихи Анахарсис өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол Грекияға сапар шеккен, онда грек мәдениетінің ықпалына түскен болуы мүмкін. Кейіннен Анахарсис ағасы Саулиус тарапынан өлтірілді, себебі ол Гилеядағы киелі орнында скифтердің жылан аяқты құдайына құрбандық шалған, түнде ораза тұтып, шамандық ритуалдар өткізген, киіміне суреттер жапсырып, соқпақ ойнаған. Ежелгі грек авторы, Халикарнастың Геродоты, Анахарсис скифтік дәстүрлерден бас тартып, гректердікіне көшкендіктен өлтірілгенін айтқан, бірақ бұл Геродоттың өзі ойлап тапқан болуы мүмкін. Анахарсис өткізген діни обрядтар скифтердің трансвеститтері саналатын Анарья дін қызметкерлерінің рәсімдерімен көбірек үйлеседі.

Мұра

Понтий Ольбиясының батыс теменінде табылған амфорада Аполлон Иетросқа арналған ғибадатханасы орналасқан еді. Амфорада Анакарсистің ұлы болған шығар Анаперрес (Αναπερρης) есімді скифтің осы құдайға "әкелік бал" бағыштағаны жазылған. Анахарсистің немересі, Саулийдің ұлы және мұрагері Идантирс кейіннен гректер арасында 513 жылы Скифияға жасалған парсы шапқыншылығына қарсы тұрғаны үшін өзінің есімімен танымал болды.

Грек-рим философиясында

Кейінгі грек-рим дәстүрі Анахарсисті "барбариялық даналықты" көрсететін "асыл жабайы" ретінде аңызға айналдырды, сол себепті ежелгі гректер оны Грекияның жеті данасының бірі деп санады. Осының нәтижесінде Анахарсис грек әдебиетінде танымал болды және оның айналасында көптеген аңыздар пайда болды, соның ішінде ол Солонмен дос болған деген де мәлімдемелер бар. Ежелгі грек тарихшысы, Кимелік Ефор, кейіннен Анахарсистің осы бейнесін скифтердің идеализацияланған образын жасау үшін пайдаланды. Көбінесе Анахарсис грек әдебиетіндегі идеалдық "табиғат адамы" немесе "асыл жабайы" тұлғасына айналды, сондай-ақ циниктердің сүйікті тұлғасы болды, олар оған б.з.д. 3 ғасырда жазылған "Анахарсистің хаттары" деген шығарманы жатқызды. Анахарсис грек философтарының сүйікті кейіпкеріне айналғандықтан, оған қатысты ежелгі жазбалардың көп бөлігі грек әдебиетіне арналған, бұл тарихи Анахарсистің өзі туралы мәліметтерді бағалауды қиындатады.