Үнді-португалдық Көрлай тілі: Тарихы мен қазіргі жағдайы
Korlai Portuguese Creole
Индо-португальский креольский язык Индии: Корлайский португальский – язык 1000 жителей форта Корлай в Гоа и Бомбее. "Nɔw ling" – наш язык, культура Kristi.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индияның индо-португал креол тілі
Indo Portuguese creole of India
Корлай португал тілі – португал тіліне негізделген индо-португал креол тілі. Бұл тілді шамамен 1000 адам Гоа мен Бомбейдің бұрынғы португал иелігіндегі Корлай бекінісі маңындағы Корлай ауылында қолданады. Сөйлеу тілін өздері корлай креолы, корлай португал тілі, кристи немесе нɔ линг деп атайды, бұл португал тілінде «біздің тіліміз» деп аударылады. Спикерлер өте жақын қауымдастықтың бір бөлігі болып табылады және өздерін Үндістандағы Рим-католик дініне адалдығымен байланысты Кристи қауымы деп атайды. Корлай Махараштра штатындағы Райгад ауданында (Колаба ауданы), Кокан бөлігінде, Мумбайдан (Бомбей) оңтүстікке қарай 150 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл аймақта Конкани мұсылмандары мен индуист Маратхи Конкани тілінде сөйлейтін тұрғындар басым болғандықтан, тілде сөйлейтіндер біртекті Рим-католик аймағынан шыққан. Корлай креол тілі құлдар мен олардың ұрпақтары арасында пайда болды, олар христиан дініне көшіп, португал қауымының бір бөлігі болды, бірақ бұрынғы касталық ерекшеліктерді сақтап қалды. Бұл қауымның әлеуметтік оқшаулануы Корлай креол тілінің сақталуына және дамуына септігін тигізді. Бүгінгі күні Кристи қауымы географиялық тұрғыдан қалғандарынан бөлек, өйткені олар «варча бхаг» [Жоғарғы Корлай] аймағында тұрады. Қауымның қалған аймақтан айырмашылығы – кәсіптік қызметі. Корлай креол португал тілінде сөйлейтіндер ауыл шаруашылығымен айналысады, ал қалғандарының басым бөлігі – Коли, Мали, Агари және бірнеше Маратха қауымдастықтарынан шыққан балықшылар. Географиялық және кәсіптік айырмашылықтардан басқа, Кристи қауымы тілдік ерекшеліктерімен де ерекшеленеді, олардың жеке басын көрсететін маңызды белгісі – «nɔ линг» қолдану. Алайда, уақыт өте келе, Корлай мен әлемнің қалған бөлігі арасындағы байланыс жақсарғандықтан, тіл де өзгеріп дамуда. Жаңа буын Маратхи тілін қалайды, өйткені ол штаттың басым тілі және шіркеудің біртүтас болу үшін талабы бар. Бұл тілге Маратхи тілінің үлкен әсерін тигізіп, оның дамуына ықпал етеді.
Korlai Portuguese is an Indo Portuguese creole based on the Portuguese language, spoken by approximately 1,000 inhabitants of the Korlai village at the Korlai fort, a former possession of the Portuguese in Goa and Bombay. Their speech is referred to as Korlai creole, Korlai Portuguese, Kristi or Nɔw ling by the speakers themselves, which translates to "our language" in Portuguese. The speakers are a part of a very close knit community, and refer to themselves as the Kristi community bound by their affiliation to the Christian denomination, of Roman Catholicism in India. Korlai is situated in the Raigad district (Colaba district) of the Konkan division named after the Colaba fort, 150 kilometers south of Mumbai (Bombay), in Maharashtra, India. The speakers are of a homogenous Roman Catholic pocket in an area otherwise dominated by Konkani Muslim and Hindu Marathi Konkani speaking inhabitants. The Korlai creole emerged among the slaves and their offspring who converted to Christianity and became a part of the Portuguese community while still adhering to existing caste distinctions. The social isolation this community faced contributed to the maintenance and growth of Korlai creole. In today's context, the Kristi community is geographically separated from the rest as the community lives in the 'varcha bhag' [Upper Korlai]. The community also differs from the rest of the area occupationally. Korlai Creole Portuguese speakers are agriculturists whereas the other dominant occupation is of fishers from the Koli, Mali, Agari and a few Maratha communities. Apart from the geographical and occupational differences, the Kristi community differentiates itself linguistically, by the use of 'nɔ ling', an important marker of their identity. However, with the changing times and better connectivity between Korlai and the rest of the world, the language evolving. The newer generation prefers the use of Marathi as it is dominant language of the state and the insistence of the Church in order to create unison. This is causing a huge influence of Marathi on the language and its development.
Әлеуметтік-тарихи негіз
Шаул Корлайға жақын маңызды сауда қаласы болды және 1505 жылы португалдықтар алғаш рет келді. Бұл аймақ 1318 жылдан бастап мұсылман билігінде болған. Португалдықтар мен мұсылман билеушісі достық қарым-қатынас орнатты, бірақ бұл қарым-қатынас тез шиеленісіп, соғысқа ұласты. Осы кезеңде 600 касадо, яғни португалдық еркектер, Шаул қамалының сыртында тұратын жергілікті әйелдермен үйленді, сондай-ақ көптеген индуист және мұсылман саудагерлері де болды. 1594 жылы португалдықтар қамалды және Корлайды басып алды. 1630 жылға қарай, Nossa Senhora do Mar (Теңіз Анасы) шіркеуі төбеде салынғаннан кейін, шағын христиан қауымы өсті. Құлдар және касадолардың (португалдық еркектердің) мен солдаттардың ұрпақтары көбінесе христиан дініне ауысты. Португалдықтар 1740 жылы Гоаға көшіп, Шаул мен төбені тастап кетті. Португалдықтар кеткеннен кейін көптеген христиандар Португалияның басқа аймақтарына қоныс аударды, ал төменгі каста христиандары Маратхалар аймақты бақылауға алғанда шіркеуге жақындады.
Chaul was an important trade city near Korlai and was first visited by the Portuguese in 1505. This area was previously under the Muslim rule from 1318. The Portuguese and the Muslim ruler maintained a friendly relation, however, the relation soon experienced tension and a war broke out. During this time 600 casados, i. e. Portuguese men married the native women who were living outside the Chaul fort along with a large number of Hindu and Muslim shopkeepers. In 1594, the Portuguese took over the fort along with Korlai in the valley of the marro (hill). By 1630, a small Christian community grew when the church, Nossa Senhora do Mar 'Our Lady of the Sea' was built on the hill. The slaves and the offspring of the casados [Portuguese men] and soldadas [Soldiers] were mainly Christian converts. The Portuguese abandoned Chaul and the hill to move to Goa in 1740. After the departure of the Portuguese, many Christians moved to other Portuguese territories while the Christians of the lower castes moved closer to the church as the Marathas took control of the region.
Корлай креол португал тілінің ерекшеліктері
Корлай португал тілінің дауыстылары аймаққа келген португал сарбаздары қолданған орта португал тіліне ұқсас. Тек орта дауыстының артикуляциялық нүктесі ғана ерекшеленеді. Маратхи және Корлай креол португал тілінде мұрындық дауыстылардың саны азайды, және бұл деназалдану процесі екі тіл үшін де ортақ. Жас буын арасында Корлай креол португал тілінде маратхи лексикалық элементтерін қабылдау көбейіп келеді. Клементс бұл тілде SVO сөз тәртібі болғанын көрсеткен, бірақ соңғы деректер тіл қазір SOV сөз тәртібін қолданатынын көрсетеді, бұл маратхи тілінің күшейген ықпалынан болуы мүмкін.
Korlai Portuguese vowels are similar to the Middle Portuguese, which was spoken by Portuguese soldiers that came to the region. The sole difference being the point of articulation of the central vowel. Both Marathi and Korlai Creole Portuguese had a decline in nasal vowels and this process of denasalisation is connected for both languages. In the younger generation, Korlai Creole Portuguese also shows an increase in the borrowing of Marathi lexical items. Clements indicated that the language had SVO word order but recent data shows the language now utilizes a SOV word order, which could be attributed to increased influence of Marathi.