Гоа губернаторының резиденциясы – Кабо сарайы

Кіріспе

Радж Бхаван (Үкімет үйі) – Гоаның Дона Паула қаласында орналасқан резиденциялық сарай және бекініс. Бұл 88 акрлық кең аумақ Гоаның астанасы Панжимдегі төбеде орналасқан. Гоа губернаторының резиденциясы ретінде ресми мәртебе алғанға дейін "Паласио-ду-Кабо" (португал тілінде "Төбе сарайы") деп аталған бұл сарайдың бұрынғы португалдық Үндістанда 16-17 ғасырларда салынғаны айтылады. Бекініс стратегиялық тұрғыдан Арабия теңізіне қарай, жақсы сақталған 17 ғасырлық Агуада бекінісінің қарсы жағында орналасқан.

Тарих

1540 жылы португалдық Үндістанның сегізінші губернаторы Эстевао де Гама Гоа портының кіреберісін қорғау үшін бірнеше бекіністер салу туралы ұсыныс жасады. Олар ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қорғаныс стратегиясына сәйкес, жылдамдатып шіркеу және бекініс салып, одан кейін монастырь қосты. Кейбо (португал тілінде «қап») жылдар өте келе жақсы жабдықталған және маңызды қамалдардың біріне айналды, бірақ бүгінде францискандық монастырь ретінде пайдаланылған ескі цитадельдің ешқандай іздері қалмады. Оқ-дәрілер жиі қолданылмағандықтан, ғимараттар кейбір уақытта архиепископтың уақытша тұрағы ретінде де пайдаланылды. Уақыт өте келе ол Гоаның португал губернаторының ресми резиденциясына айналды. Бұл қамал стратегиялық тұрғыдан жоспарланған, ол Араб теңізімен Мандови және Зуари өзендерінің қосылатын жеріне ғана емес, сонымен қатар өзеннің шығанағына, Форт Агуадаға және Мормугао портына панорамалық көрініс ұсынады. Оның көркемдігі мен тыныштығы, ерекшелігі және жоспарлауы – Паласио-ду-Кабода сақталған тартулардың бірі. Кішкентай шіркеу 1541 жылы салынған. Сарайдың арт жағындағы жоғары тіректе орналасқан верандалар қатары оң жақта Мандови өзеніне, сол жақта Зуари өзеніне, ал алдында Араб теңізіне қарап тұрады. Богемиялық люстралар, қытай фарфоры, күміс және ағаштан жасалған жиһаз бұл сарайдың құндылықтарын құрайды. Ежелгі қытай фарфорының көптеген бұйымдары, болжам бойынша, Кантон қаласында жасалған. Португалияның гербімен ұқсас суреттері бар тозған ыдыс жиынтығы Португалияның генерал-губернаторының пайдалануы үшін арнайы тапсырыспен жасалған. Бұл сарайдың бірнеше бөлмелерін әшекейлеген, жоғары сапалы қатты ағаштан жасалған жиһаз өте жақсы өңделген. Гиндуистік құдайлар мен храмдардың мүсіндерімен әшекейленген күрделі оюлы орындықтар жиынтығы Гоадағы христиандар мен индустар арасындағы үйлесімділікті көрсетеді. Сарайдағы бағалы антиквариаттардың арасында 300 жылдан астам тарихы бар бес кантондық ваза және португал гербін бейнелейтін екі үлкен кантондық табақ бар. Сонымен қатар, қаптамалы ағаш инкрустациясы және карраралық мәрмәр беттері бар екі ағаштан жасалған Ормолу сандықтары да бар. Дурбар залының қабырғаларында үлкен айналар мен Франсиско Хосе Резенденің (1866) салған балықшының суреті ілулі тұр. Сарай коллекцияларындағы жиһаздың өте шебер және сирек кездесетін өрнектері ғасырлар бойы қолданылғанмен сапасын жоғалтпаған.

In 1540, the eighth governor of Portuguese India, Estêvão de Gama, proposed the idea of constructing some fortifications to guard the entrance to the Goa harbor. As per their long established defense strategy they quickly built a church and fort and subsequently attached a convent. The Cabo (Portuguese for "cape") was converted into one of the best equipped and important fortresses over the years, although these days nothing remains of the old citadel that served as the Franciscan Convent. Since the canons were not often used, the buildings at some point of time were also used as temporary accommodation for the archbishop. Over course of time it became the official residence of the Portuguese governor of Goa. It is said to be a strategically designed fort, not just holding panoramic views of the meeting of three water bodies, the Mandovi and Zuari rivers with the Arabian sea, but also of the river bay, Fort Aguada and the busy port of Mormugao. The scenic beauty and solitude combined with its uniqueness and planning are some of the attractions that remain at the Palacio do Cabo. The small church founded in 1541 A row of varandas (verandahs) elevated on pillars on the rear side of the mansion overlook the Mandovi river to the right, the Zuari river to the left, and the Arabian sea ahead. Bohemian chandeliers, Chinese porcelain, silver and wooden furniture form the assets of this palace. The pieces of antique Chinese porcelain are said to be presumably manufactured in Canton. A worn out set of crockery having a similar design with Portuguese coat of arms were specially ordered for the use of the Portuguese governor general. An excellent collection of high quality solid wooden furniture with exquisite workmanship adorn some of the spaces in this palatial mansion. A set of intricately carved chairs with figurines of Hindu gods and temples indicate the complete harmony between Christians and Hindus that existed in Goa. Five tall Cantonese vases believed to be over 300 years old as well as two large sized Cantonese bowls, all of which hold the Portuguese coat of arms are among the prized antique items at the palace. So are two wooden Ormolu mounted chests with veneer wood inlay and carara marble tops. On the walls of the Durbar Hall are large mirrors and a painting of a fisherman by Francisco Jose Rezende (1866). Carved furniture of ingenious and rare workmanship form part of the collections of the palace the quality of which has not diminished even after use for centuries, owing to the up keep.

Жаңарту

1999 және 2000 жылдары сарай толыққанды қайта жаңартылудан өтті. Сарапшылардың кеңесі бойынша, құрылысты нығайту мақсатында жоғарғы қабатты тіреген ескі ағаш арқалықтар болат арқалықтарға алмастырылды. Олар жылдар бойы шіріген екені айтылады. Жұмыс кезең-кезеңмен жүргізілді, осылайша мұқият өзгерістер жасауға және тарихи маңызы бар құрылысқа ешқандай зақым келтірмеуге болатын. Араб теңізіне қарап тұрған сарайдың арт жағындағы аймақтарда соңғы жылдары үлкен қиындықтар туындады, нәтижесінде осы тарихи ғимаратты қорғау және сақтау үшін маңызды жөндеу шаралары қабылданды.

Үңгір

Баспалдақпен төмен түсіп, беткейде орналасқан негізгі шіркеуден шамалы қашықтықта Қасиетті Паулаға арналған үңгір орналасқан. Бұл үңгірдегі құрбандық тақтасы таудың қабатына ойылып жасалған және киелінің жатқан күйдегі мүсінін қойған. Оның артында үш жапырақ пішіндес айқасқа ілінген Иса Мәсіһтің бейнесі бар. Бұл жерде дұға тілегендердің армандары орындалады деген жалпы сенім қалыптасқан. Осы оқиғаға байланысты, үңгірге ілінген тақтада былай деп жазылған:

"Рим сенаторының жесірі Паула (347 – 404 ж.б.) және оның қызы Евстохиум Римде қатаң өмір сүргенде, 383 жылы Палестинадан келген Иероним (341 – 420 ж.б.) оларға келді. Төрт жылдан кейін анасы мен қызы ұлы дәрігермен Палестинаға, содан соң Нитраи шөліндегі шөлге сапар шекті. Киелі жерге оралғаннан кейін, олар Бетлехемде қоныстанды. Мұнда олар қасиетті Иеронимнің басшылығымен монастырь, ал Паула қасиеттінің басқаруымен үш монастырь салды". Үңгір мерекесі 2 тамыз күні кешке тойланады. Бұл жылдық дәстүрге елордада және айналасындағы аймақтарда тұратын көптеген сенімді жандар қатысады.

Елі

Паласио-ду-Кабо иелігі үш жағынан теңізбен қоршалған және жалпы ауданы шамамен 80 акрды құрайды. Шығыс жағында үлкен латериттік тас қабырға орналасқан, ол сол жақтағы иеліктің шекарасы болып табылады. Теңіз жағалауында төрт ғасырдан астам уақыт бойы уақыттың сынағына төтеп берген тас қабырғалар бар. Иеліктің ортасындағы жазық дала жалпы жердің 3/4 бөлігін алып жатыр, бірақ су объектілеріне қарай тік беткейлері бар. Шамамен 5 гектар жер ғимараттар, бақтар, көгалдармен жабылған, ал қалған бөлігінде көптеген ағаш, өсімдік, бұта, лианалар және т.б. түрлерінен тұратын өсімдіктер өседі. Иелікке жаңа ағаш түрлерін көптеп отырғызу жыл сайынғы дәстүрге айналған. Сонымен қатар, иелікте маусымдық көкөністер өсірілетін бақша да бар. Сарайдың алдындағы басты бақ маусымдық гүлзарлармен қоршалған үш газоннан тұрады. Паласио иелігі 2000 жылы (Гоа штаты) бақтарының жақсы күтілгені үшін үздік сыйлықты алды, ал келесі жылы екінші орынды иеленді. Иеліктің орналасуы мен өсімдік жамылғысының арқасында әртүрлі құстар осы жерге жиналады. Олардың ішінде тауыс, бүркіт, балықшы, ағаш торғайлары, көгершін, ара жегіштер және т.б. бар. Сонымен қатар, питон, кобра, егеуқұйрық, хамелеон және монитор бақасы сияқты түрлі бауырымен жорғалаушылар да кездеседі. Мунгус, қоян, шакал, тікұлақ, шошқа сияқты кішкентай жануарлар да иелікте қоныстанған. Осы жылдар ішінде тұрғындар мен келушілерге зиян келтіргені туралы ешқандай жағдай тіркелген жоқ. Дегенмен, иелікке келушілердің саны негізгі ғимараттар мен айналасындағы аумақтармен шектеледі. Паласио иелігіндегі флора мен фаунаны қорғауға, сақтауға және байытуға ерекше көңіл бөлінеді. Өзінің құрылымымен, иелік Батыс Гатттың әртүрлі флорасы мен фаунасын қамтитын биоәртүрліліктің қазынасы ретінде көрінеді.

Естейт жағажай

Паласио иелігіндегі тағы бір туристік орын – қадамдармен ғана қол жетімді тар жағажай. Теңіз суынан шамамен 20 метр қашықтықта, мүлікке қарай табиғи тәтті сулы бұлақ бар. Осы жерден Мормугао портын көруге болады. Дегенмен, мұнда суға секіру қауіпсіз емес.

Қаңтар нүктесі

Батыс жағында, негізгі сарайдан үш минуттық жерде, қалың жапырақ арасынан "Кенон Пойнт" деп аталатын жер орналасқан. Осы жердің көркемдігіне байланысты, жолдармен және жарықтандырумен жабдықталған шағын саябақ салынған. Төмендегі жағалаудан екі ескі португал дәуірінің зеңбірегі табылып, мұнда тұғырларға қойылған.

Британдық зират

Паласио-ду-Кабо қақпасының сыртында 180 жыл бұрын салынған зират орналасқан, ол – британдық әскердің бұл қамалға келгенін куәландыратын жалғыз дәлел. Британдық әскери қызметкерлер 1799 жылдан 1813 жылға дейін Гоада орналасқан, олар Пиреней соғысы кезінде португалдықтарға француздық Бірінші империяға қарсы көмек көрсету үшін келген. Осы кезеңде британдықтар Форте Агуада, Гаспер Диас және Мормугау аймақтарында бірнеше құрылыстар салды, бірақ олардың көпшілігі 1848 жылы португалдықтар тарапынан бұзылып, олардың келгенін көрсететін іздерді қалдырмады немесе оларды азайтып жіберді. Зират 1802 жылы Форте Мормугао, Паласио-ду-Кабо және Форте-Агуадада орналасқан британдық гарнизонды қамтамасыз ету мақсатымен салынды. 1855 жылы саяхатшы У. Уокер мырза бұл зиратты сипаттаған. Ол былай деді: «Мен 1805 жылы француздардың Үндістанға осы жолмен енуіне жол бермеу үшін Гоаның теңіз жағалауын бақылауда ұстаған 10 мыңдық (sic) британдық әскері салған және пайдаланған Кабодағы зиратты көрдім. Оны қоршаған массивті латерит тас қабырғасы салынған күніндей берік, себебі осы аймақтағы латерит сапасы ең жақсысы, бірақ биік аркалы кіреберіс қақпалары ұзақ бұрын ағаш бөліктерінен айырылған. Зират күріш егуге пайдаланылады, ал қабір тастары жергілікті құралдарды кезеуден тозығып кеткен. Егілмеген жерлерде, өлімге әкелетін кобралар де капеллоның мекендейтіні айтылатын биік шөп өседі. Егер мен естігені рас болса, Белгаумның коллекторы оны күтіп ұстау үшін жыл сайын қаражат бөледі десем, оған ешқандай күтім көрсетілмейтініне сендіре аламын». 1869 жылдың 19 мамырында Британдық Үндістанның сол кездегі үкіметі португалдық Үндістанның генерал-губернаторына зиратты жөндеу және күтіп ұстау туралы өтініш жолдады, бұл мәселе Португалия үкіметі тарапынан қарастырылды. 1878 жылы Герсон да Кунья бұл зиратты 180 метрге 145 метрге созылған, төңкеріш пішіндес аймақ ретінде сипаттады, барлық жағынан қоршалған қабырғасы және терек ағашынан жасалған әсем қақпасы бар. Бұл қақпаның кілті көрші монастырьдің пасторының қолында болған. Зиратта 47 қабір тасы және 56 зират тасы бар. 1941 жылы британдық консул жөндеген зират қазір жақсы жағдайда. Ескі ағаш қақпа темір қақпамен ауыстырылды. Бұрын осы жерде алты манго ағашы болған, қазір олардың екеуі ғана сақталған. Зираттың ішінде құрғақ құдық бар. Қабір тақталарында көрсетілген ең ертегі жерлеу 1808 жылдың 19 желтоқсанында, ал соңғысы 1912 жылдың 10 тамызында болған.

Just outside the gates of Palacio do Cabo, there is a 180 year old cemetery which is the only remaining evidence of the presence of the British forces in the fortress. British military personnel were stationed in Goa from 1799 to 1813, in order to assist the Portuguese against the French First Empire during the Peninsular War. During this period the British also constructed several edifices in the Forte Aguada, Gasper Dias and Mormugão areas but most of these were demolished by the Portuguese in 1848 leaving little presence, if any, of their arrival. The cemetery was built sometime in 1802 to serve the purpose of British garrisons stationed at Forte Mormugão, Palacio do Cabo and Forte Aguada. Mr. W. Walker, a traveler once described the cemetery in 1855. He stated:

"I visited the burial ground at Cabo built and used by the British force of 10,000 (sic) men when they held possession of the seaboard points of Goa, to prevent the French entering India by this route in 1805. The massive laterite stone wall which surrounds it is as perfect as the day it was built, the laterite in this neighborhood being the best I have anywhere seen, but the lofty arched entrance gates have long been despoiled of every particle of wood. The burial ground is used for rice cultivation and the very tombstones are worn down from the sharpening of native tools on them; where not cultivated, it is overgrown with high rank grass said to be alive with deadly cobras de capello. If it be true, as I have heard, that the Collector of Belgaum allows an annual sum to keep in order, I can assure him that not a piece worth of care is bestowed on it." On 19 May 1869 a request was made by the then Government of British India to the governor general of Portuguese India to repair and maintain the cemetery, which was considered by the Portuguese government in Goa. Sr. Gerson da Cunha described the cemetery in 1878 as an oblong area about 180 yards by 145 yards long with an enclosed wall all around and a massive ornamental gate of teak wood. The key to this door was with the chaplain of a neighboring convent. There are 47 tombstones and 56 gravestones in the cemetery. The cemetery which was repaired by the British consul in 1941 is now in good condition. The old wooden gate has since been replaced by a metal one. Out of the six mango trees which were there in the past, two have survived. There is a well inside the cemetery which is dry. The earliest burial according to the tomb plates was on 19 December 1808 and the latest on 10 August 1912.