Кіріспе

Сагала, Сакала немесе Сангала (Σάγγαλα) – ежелгі Үндістандағы қала, қазіргі Пәкістанның солтүстік Пәнджаб провинциясында орналасқан Сиалкот қаласының ізашары. Бұл қала Мадра патшалығының астанасы болды және б.з.д. 326 жылы Ұлы Александрдың Үндістанға жасаған жорығы барысында қиратылды. Б.з.д. II ғасырда Сагала Менандр I-ге Индо-грек патшалығының астанасы ретінде бекітілді. Менандр буддалық монахпен ұзақ пікірлескеннен кейін буддизмді қабылдады, бұл туралы «Милинда Панха» буддалық мәтінінде жазылған. Сагала оның билігі тұсында буддизмнің маңызды орталығына айналып, ірі сауда орталығы ретінде гүлденді.

Тарих

Сагала қаласы, гректердің Сагала туралы жазбаларында сипатталған аумақпен саякес келетін ежелгі Үндістанның санскрит эпосы "Махабхаратада" айтылған Сакала қаласы болуы мүмкін. Бұл қалада Орта Азиядан көшіп келген сактар немесе скифтер қоныстанған болуы керек. "Махабхаратада" осы аймақ сол жердегі орманды жерлерде тұратын "еркін мінезді және той-қуанышқа құмар" әйелдерімен атақты болған. Қала Сакалдипа аймағында, қазір Речна Доаб деп аталатын Ченаб және Рави өзендері арасында орналасқан.

Ұлы Ескендірдің Үндістанға жасаған жорығы

Римдік грек тарихшысы Арриан жазған «Александрдың анабазисі» Александр Македонскийдің ежелгі Сиалкотты, Сагала деп жазылған, сонда өздерін бекіткен каталықтардан басып алғанын жазған. Қалаға Александрдың басып кіруі алдында 80 000 адам тұрған. Менандрдың билігі тұсында қала жібек саудасымен мәшһүр ірі сауда орталығы ретінде гүлденген. Әдеби деректер гректер мен Сагала сияқты қалалардың жергілікті халқының салыстырмалы түрде тату өмір сүргенін, ал кейбір гректердің буддизмді қабылдап, жергілікті дәстүрлерге бейімделгенін көрсетеді. Менандр Сагалада буддистік монах Нагасенамен ұзақ пікірлескеннен кейін буддизмді қабылдады, бұл туралы буддистік мәтін «Милинда Панха»-да жазылған. Мәтін қаланың көрінісін және көптеген жасыл кеңістіктері бар, гүлденген сауда орталығы ретіндегі мәртебесін ертеде сипаттайды. Дінін қабылдағаннан кейін Сиалкот буддалық ой-пікірдің маңызды орталығына айналды. Ежелгі Сиалкотты Птолемей біздің заманымыздың I ғасырындағы «География» еңбегінде Еуфимедия (Εύθυμέδεια) деп атаған. Йонакалар елінде үлкен сауда орталығы, Сагала деп аталатын қала бар, ол суы мол, төбелі, саябақтар мен бау-бақшаларға, орман, көлдер мен су қоймаларына толы, өзендер мен таулар мен орманның жұмағындай керемет жерде орналасқан. Дана сәулетшілер оны жоспарлап салған, ал халқы ешқандай қысымға ұшырамаған, өйткені барлық жауы мен қарсыластары жеңілген. Қорғанысы мықты, көптеген бекініс мұнаралары мен қабырғалары, әсем қақпалары мен кіреберіс аркалары бар. Ортасында ақ қабырғалы, терең орлары бар патша сарайы орналасқан. Көшелері, алаңдары, жол тоғысқан жерлері мен базарлары жақсы жоспарланған. Дүкендерде сан алуан қымбат тауарлар көптеп қойылған. Ол жүздеген түрлі қайырымдылық үйлерімен әшекейленген, Гималай тауларының шыңдарындай биік тұрған жүздеген мыңдаған сәнді сарайлармен безендірілген. Көшелері пілдермен, жылқылармен, ат арбаларымен және жаяу жүргіншілермен, әдемі ерлер мен әйелдердің топтарымен, түрлі жағдайдағы адамдармен – брахмандармен, ақсүйектермен, шеберлермен және қызметшілермен толы. Олар әр сенімнің ұстаздарына құрмет көрсетуге шақырады, ал қала әртүрлі секталардың басшыларының жиналатын орны болып табылады. Базарларда Бәнарес матасы, Котумбара маталары және басқа да түрлі маталар сатылады. Дүкендердегі тауарлардың иісі жағымды, гүлдер мен хош иістер әдемі түрде қойылған. Көңіл көтеретін әшекейлер де көп, саудагерлердің гильдиялары барлық түрлі сән-салтанатты тауарларын аспанның төрт бағытына қараған базарларда көрсетеді. Қала ақшаға, алтын мен күміс бұйымдарына, мыс пен тас бұйымдарына толы, ол осыдан көзге көрінетін қазыналардың кені. Сондай-ақ, онда көптеген мүлік, астық, бағалы заттар, әртүрлі азық-түлік пен сусындар, шәрбаттар мен тәттілер сақталады. Байлығымен ол Уттара-Курумен, салтанатымен Аллакамандамен, құдайлар қаласымен тең. («Милинда патшаның сұрақтары», Т. В. Райс Дэвидс аударған, 1890 жыл.)