Кіріспе

1989–2019 жылдарғы Филиппиннің автономиялық аймағы.

Мұсылман Минданаодағы Автономиялық Аймақ (; الحكم الذاتي الاقليمي لمسلمي مندناو Al ḥukm adh dhātī al 'iqlīmī li muslimī Mindanāu; қысқартылуы ARMM) – Филиппиннің Минданао арал тобында орналасқан, негізінен мұсылман халқы тұратын бес провинциядан – Базилан (Исабела қаласынан басқа), Ланао-дель-Сур, Магуинданао, Сулу және Тави-Тавиден құралған Филиппиннің автономиялық аймағы. Бұл аймақ өз үкіметіне ие болған жалғыз аймақ еді. Аймақтың де-факто үкімет орталығы – Котабато қаласы болды, бірақ бұл өзін-өзі басқаратын қала оның құзырына кірмейтін. АРММ 2006 жылы құрылғаннан бастап 2008 жылдың 16 шілдесіне дейін Шариф Кабунсуан провинциясын қамтыды, бірақ Филиппиннің Жоғарғы Соты оны құрған «201-ші Мұсылман Минданао автономиясы туралы» заңды Сема v. COMELEC және Дилангален ісінде конституциялық емес деп жариялағаннан кейін Шариф Кабунсуан провинциясы ретінде тоқтатылды. 2012 жылдың 7 қазанында президент Бениньо Акино III үкіметтің автономиялық аймақта бейбітшілік орнатуды көздегенін және оның «bangsa» (ұлт) және «Moro» сөздерінен құралған Бангсаморо Автономиялық Аймағы деп аталатынын мәлімдеді. 2018 жылдың 26 шілдесінде Акиноның ізбасары, президент Родриго Дутерте Бангсаморо Конституциялық Заңына (BOL) қол қойды, ол аймақта жаңа автономды саяси бірлік құруға жол ашты, ол Мұсылман Минданаодағы Бангсаморо Автономиялық Аймағы (BARMM) болды. АРММ BOL ратификацияланғаннан кейін номиналды түрде таратылды және аймақтың уақытша үкіметі Бангсаморо Кезеңдік Билігі құрылғаннан кейін BARMM-мен алмастырылады. Заң 2019 жылдың 25 қаңтарында 21 қаңтарда өткен плебисциттен кейін «ратификацияланған» деп есептелді.

География

Мусульмандық Минданаодағы Автономдық Аймақ (ММА) Филиппиннің оңтүстігіндегі Минданао аралының негізгі бөлігінде орналасқан және 1989 жылдың 1 тамызында президент Корасон Акино қол қойған №6734 Республикалық заңмен құрылды. Плебисцит 1989 жылдың 17 қарашасында Магуинданао, Ланао-дель-Сур, Сулу және Тави-Тави провинцияларында, ММА-ның жоспарланған аймағында өтті. Аймақ №9054 Республикалық заңды ратификациялау арқылы күшейтіліп, кеңейтілді, ол 2001 жылдың қыркүйегінде өзгертілген №6734 Республикалық заңға ("ММА-ны қамтамасыз ететін заң") түзетулер енгізді. Плебисцит Базилан провинциясы мен Марави қаласының ММА құрамына қосылуына мүмкіндік берді.

Тарих

Филиппин тарихының көп бөлігінде аймақ және Минданаоның көп бөлігі дербес аумақ болып келді, бұл оған өзінің мәдениетін және ұлттық ерекшеліктерін дамытуға мүмкіндік берді. Аймақ 15 ғасырдан бері мұсылман филиппиндіктердің дәстүрлі отаны болып табылады, тіпті 1565 жылы Филиппиннің көп бөлігін жаулауды бастаған испандықтар келгенге дейін де. Мұсылман миссионерлері 1380 жылы Тави-Тавиге келіп, аймақты жаулау және жергілікті халықты ислам дініне өткізуді бастады. 1457 жылы Сулу сұлтандығы құрылды, одан кейін Магуинданао және Буян сұлтандықтары да құрылды. Филиппиннің көп бөлігі испан билігінде болған кезде, бұл сұлтандықтар тәуелсіздіктерін сақтап, испандықтардың Филиппинге үстемдігіне қарсы тұрып, солтүстіктегі испандық жағалау қалаларына шабуылдар жасап, олардың аумағына жасалған қайта-қайта шабуылдарды тойтарды. Сулу сұлтандығы 19 ғасырдың соңында ғана испан билігін ресми мойындады, бірақ бұл аймақтар испандықтардың әлсіз бақылауында болды, өйткені олардың егемендігі әскери бекеттер мен гарнизондармен және Замбоанга мен Котабатодағы азаматтық елді мекендермен шектелді. Испан-американ соғысында жеңіліске ұшырағаннан кейін олар осы аймақты тастап кетуге мәжбүр болды. Моро халқы 400 жылдан астам уақыт бойы испандықтарға, американдықтарға және жапондықтарға қарсы күресті. Қазіргі Моро мұсылман лидерлері жапондықтарға, филиппиндіктерге, испандықтарға және американдықтарға қарсы күрес Бангсамороның (Моро ұлты) төрт ғасырлық "ұлттық азаттық қозғалысының" бір бөлігі деп есептейді. Жапондықтарға, американдықтарға және испандықтарға қарсы 400 жылдық қарсылық Моро мұсылмандарының филиппин мемлекетіне қарсы қазіргі тәуелсіздік соғысына ұласты. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Жапон императорлық әскерлері Минданаоға басып кіріп, жаулап алды, ал жергілікті Моро мұсылмандары жапондықтарға қарсы партизандық соғыс жүргізді. Үш жылдан кейін, 1945 жылы, АҚШ пен Филиппиннің одақтас әскерлері Минданаоны азат етті және жергілікті партизан отрядтарының көмегімен аймақты басып алған жапондық күштерді толық жеңді.

Алдын ала өнімдер

1970 жылдары үкіметтік күштер мен Моро Ұлттық Азаттық Фронты арасындағы қақтығыстардың күшеюі президент Фердинанд Маркосты Филиппиннің оңтүстігінде Автономиялық Аймақ құру туралы жарлық шығаруға мәжбүр етті. Бірақ, бұл плебисцитте қолдау таппады. 1979 жылы Батас Памбанса №20 заңы Батыс және Орталық Минданао аймақтарында Өңірлік Автономиялық Үкімет құрды.

АРММ-ді құру

Мұсылман Минданао аймағындағы Автономиялық аймақ алғаш рет 1989 жылғы 1 тамызда №6734 Республикалық заңмен (Органикалық акт деп те аталады) құрылды, оның авторы негізінен Аквилино Пиментел-младший болды. Бұл заң мұсылман Минданаодағы автономиялы аймақты қамтамасыз ету үшін конституциялық талапты орындау мақсатында қабылданды. Базилан, Котабато, Давао-дель-Сур, Ланао-дель-Норте, Ланао-дель-Сур, Магуинданао, Палаван, Оңтүстік Котабато, Султан-Кударат, Сулу, Тави-Тави, Замбоанга-дель-Норте және Замбоанга-дель-Сур провинцияларында, сондай-ақ Котабато, Дапитан, Диполог, Генерал-Сантос, Коронадал, Илиган, Марави, Пагадиан, Пуэрто-Принсеса және Замбоанга қалаларында тұрғындарының ARMM құрамына кіргісі келетінін анықтау үшін плебисцит өтті. Осы аймақтардың ішінде тек төрт провинция – Ланао-дель-Сур (Марави қаласынан басқа), Магуинданао, Сулу және Тави-Тави – жаңа автономиялық аймаққа қосылуға дауыс берді. ARMM 1990 жылғы 6 қарашада Котабато қаласында ресми түрде ашылды, ол оның уақытша астанасы болып белгіленді. Мұсылман Минданао автономиясы туралы №42 заң 1995 жылғы 22 қыркүйекте қабылданды, ол қажетті ғимараттар мен инфрақұрылым аяқталғанша Магуинданаодағы Парангта өңірлік үкіметтің орнын тұрақты етуді көздеді. RA 9054 2001 жылғы 31 наурызда президент Глория Макапагал Арройоның қол қоймауына байланысты заң күшіне енді. Алайда 2008 жылғы 16 шілдеде Филиппиннің Жоғарғы соты Шариф Кабунсуанды құруды жойды, RA 9054-тің 19-тармағын конституцияға қайшы деп жариялады, ол ARMM өңірлік жиналысына провинциялар мен қалаларды құруға өкілеттік берген болатын. Жоғарғы сот тек Конгресске ғана провинциялар мен қалаларды құруға құқық берілгенін мәлімдеді, себебі мұндай құру заңнамалық округтерді құру құқығын қамтиды, ал Конституцияға сәйкес, осы құқық Конгрестің эксклюзивті құзыретінде болады.

Ата-бабалар иелігінен бас тарту туралы келісім-шарт

2008 жылдың 18 шілдесінде сол кездегі президент Глория Макапагал Арройоның бейбітшілік жөніндегі кеңесшісі Гермогенес Эсперон Малайзиядағы Моро ислам азаттық фронтының (MILF) көтерілісшілерімен келіссөздер жүргізіп жатқанда, аймақтың жоспарланған кеңейтуін мәлімдеді. Бірақ филиппин үкіметі мен MILF өкілдерінің атамекендік жерлер туралы келісімге қол қоюына қарсы үлкен наразылықтар болды, себебі осы барангайларға қатысты жергілікті өкімет бірліктерінің көпшілігі 1989 және 2001 жылдары екі рет ARMM құрамына кірмеуді жөн көрді. 2008 жылдың 4 тамызында Котабатоның жергілікті шенеуніктері Жоғарғы Соттан филиппин үкіметі мен MILF арасындағы келісімге қол қоюға тыйым салуды сұрағаннан кейін, Сот филиппин үкіметі мен Малайзиядағы MILF көтерілісшілері арасындағы атамекендік жерлер туралы келісімге (MOA AD) қол қоюға уақытша шектеу бұйрығын шығарды. Бірнеше заң шығарушылар Жоғарғы Сотқа филиппин үкіметінің MOA AD-ны аяқтауын тоқтату туралы өтініштер жіберді, себебі келісімнің ашықтығы жеткіліксіз болды және MILF-тің «Әл-Қаидамен» байланысты террористік ұйым «Жамаа Исламия»мен байланысын үзуге келмейтін еді. Бұл ұйым Оңтүстік-Шығыс Азияда ислами мемлекет құруды мақсат етеді және MILF лагерлерін Оңтүстік Минданауда шабуылдарды жоспарлау және жүргізу үшін пайдаланады. 2008 жылдың 14 қазанында Филиппиннің Жоғарғы Соты 8-ке 7 дауыспен 2001 жылғы Триполи бейбіт келісімінің «Атамекендік жерлер аспектісін» (MOA AD) «заңға және Конституцияға қайшы» деп жариялады. 89 беттік шешімді сот судьясы Кончита Карпио Моралес жазды: «Қорыта айтқанда, бейбіт процеске жөніндегі президенттік кеңесші ЕО №3, RA 7160 және RA 8371 талаптарына сәйкес тиісті консультация процесін жүргізбегендіктен, өкілеттіктерін ауыртпалықпен пайдаланды. MOA AD жобаланған және жасалған құпия процесі заңды билікке қайшы келеді және одан асып түседі, сондай-ақ оның еркіндіксіз, ойсыз, зорлықпен, тәуелсізсіз және деспоттық түрде жүзеге асырылуына тең. Бұл - міндетті орындаудан жалтарғандық және оны орындаудан бас тарту».

Бангсаморо штаты

Бұрынғы басшылықтар кезеңінде Бангсаморо аймағын құрудағы қиындықтарға байланысты, Давао қаласының сол кездегі мэрі Родриго Дутерте 2016 жылғы Филиппин президенттік сайлау кампаниясы барысында бірыңғай үкімет түрін алмастыратын федеративтік үкімет құру ниетін жариялады, нәтижесінде ол сайлауда жеңіске жетті. Оның жоспарында 2001 жылы АРММ құрамына қосылуға дауыс берген аймақтармен қатар, Изабела және Котабато қалалары да федеративтік штаттың құрамына кіретін болды. Дутертеге жақын және федерализмді қолдайтын Аквилино Пиментел кіші бір сұхбатында Изабела қаласы, Базилан, Ламитан, Сулу және Тави-Тави бір федеративтік штатты құруы мүмкін екенін, ал Ланао-дель-Сур, Марави, Котабато қаласы және Магуинданао да бір федеративтік штат болуы мүмкін екенін айтты, себебі Сулу архипелагының мұсылмандары континенттік Минданаодағы мұсылмандардан өзге мәдени мұраға ие.

Әкімшілік бөлімшелер

Мұсылман Минданаодағы автономиялық аймақ 2 құрамдас қаладан, 116 муниципалитеттен және 2490 барангайдан тұрады. Исабела және Котабато қалалары АРММ-нің әкімшілік құзырына бағынбады, бірақ біріншісі Базиланның бөлігі болса, екіншісі Магуинданао провинциясының географиялық тұрғыдан қарастырылғанымен, саяси бөлігі емес еді.

Провинция Астанасы Халық саны Тығыздығы Қалалар Муни. (Муниципалитеттер) Барангай (Барагайлар) км² шат. миль /км² /шат. миль
Басилан Ламитан 1 11 210
Ланао-дель-Сур Марави 1 39 1,159
Магуинданао Булуан 0 36 508
Сулу Жоло 0 19 410
Тави-Тави Бонгао 0 11 203
Барлығы 3 781 387 12 535,79 2 116 2,490

Атқарушы

Облысты аймақтық губернатор басқарды. Облыстық губернатор мен облыстық вице-губернатор, басқа жергілікті атқарушы органдардың өкілдері сияқты, тікелей сайланды. Облыстық жарғылар облыстық ассамблеямен жасалды, ол тікелей дауыс беру арқылы сайланған ассамблея мүшелерінен құралды. Аймақтық сайлаулар әдетте жалпы сайлаулардан (ұлттық және жергілікті) кейін, Конгресс қабылдаған заңнамаға сәйкес, бір жыл өткен соң өтті. Аймақтық лауазым иелерінің өкілеттік мерзімі үш жылды құрады, оны Конгресс актісімен ұзартуға болатын. Облыстық губернатор аймақтық үкіметтің бас атқарушы органы болып табылды және оған 10 адамнан аспайтын кабинет көмектесті. Жоғары лауазымды шенеунік кабинет мүшелерін тағайындау құқығына ие болды, бірақ бұл тағайындамалар облыстық заң шығарушы ассамблеясымен бекітілуі керек еді, сондай-ақ ол барлық аймақтық атқарушы комиссияларға, агенттіктерге, басқармаларға, бюроларға және кеңселерге бақылау жүргізді.

Атқарушы кеңес

Атқарушы кеңес автономиялық аймақтың басқару мәселелері бойынша аймақтық губернаторға кеңес береді. Оның құрамына облыстық губернатор, 1 облыстық вице-губернатор және 3 облыстық губернатордың орынбасары кірді (әрқайсысы христиандарды, мұсылмандарды және жергілікті мәдени қауымдастықтарды ұсынушы). Облыстық губернатор мен облыстық вице-губернатордың өкілеттік мерзімі 3 жыл, ең көп дегенде 3 мерзімге дейін; орынбасарларының өкілеттік мерзімі оларды тағайындаған облыстық губернатордың өкілеттік мерзімімен аяқталады.

Мерзім Губернатор Партиясы Вице-губернатор Партиясы
1990–1993 Закария Кандао Лакас NUCD Бенджамин Лунг Лакас NUCD
1993–1996 Лининдинг Пангандаман Лакас NUCD UMDP Набил Тан Лакас NUCD UMDP
1996–2001 Нұраллаж Мисуари Лакас NUCD UMDP Гумид П. Маталам Лакас NUCD UMDP
2001 Альварес Иснажи Лакас NUCD UMDP
2001–2005 Парук С. Хуссин Лакас NUCD UMDP Махид М. Мутилан Лакас NUCD UMDP
2005–2009 Залди Ампатуан Лакас Кампи CMD Ансаруддин Абдулмалик А. Адионг Лакас Кампи CMD
2009–2011 Ансаруддин Абдулмалик А. Адионг Лакас Кампи CMD Реджи М. Сахали Generale Лакас Кампи CMD
2011–2019 Мужив С. Хатаман Либерал Харун Аль Рашид Лукман II Либерал

Заңнамалық

АРММ-де спикер басқаратын бірпалаталы аймақтық заң шығарушы ассамблея болды. Ол әрбір конгресс округінен үш мүшеден тұрды. АРММ таратылған кездегі мүшелер саны 24 болды, оның ішінде Марави қаласымен қоса Ланао-дель-Сурдан 6, Магуинданаодан 6, Сулудан 6, Базиланнан 3 және Тави-Тавиден 3 адам болды. Аймақтық заң шығарушы ассамблея – АРММ үкіметінің заң шығарушы органы еді. Тұрақты мүшелердің (әр округтен 3 мүше) және секторлық өкілдердің өкілеттік мерзімі үш жылды құрады, ең көп дегенде үш рет тікелей қайта сайлануға болады. Ол автономиялық аймақта заң шығару билігін жүзеге асырды, төмендегі мәселелерден басқа: сыртқы істер, ұлттық қорғаныс және қауіпсіздік, почта байланысы, ақша соғу және фискалдық және монетарлық саясат, сот жүйесін басқару, карантин, кедендік баждар, азаматтық, азаматтыққа қабылдау, иммиграция және депортация, жалпы аудит, ұлттық сайлаулар, теңіз, құрлық және әуе көлігі, байланыс, патенттер, тауарлық белгілер, фирмалық атаулар және авторлық құқықтар, сыртқы сауда, сондай-ақ мұсылмандардың діни заңдары – шариғатқа қатысты мәселелер бойынша заң шығару құқығына ие болды.

АРММ өкілеттіктері мен негізгі қағидаттары

RA 9054 ARMM "Республиканың ұлттық аумағының ажырамас және бөлінбес бөлігі болып қала береді" деп қарастырды. Президент Аймақтық Губернаторға жалпы басшылықты жүзеге асырды. Аймақтық Үкімет Конституциялық ережелерге және RA 9054 ережелеріне сәйкес өзінің кіріс көздерін құруға және салықтар, алымдар мен төлемдерді жинауға құқылы болды. Шариғат тек мұсылмандарға қатысты қолданылды; оның қолданылуы тиісті конституциялық ережелермен шектелген (қатыгез және ерекше жазаларды тыйым салу).

Салыстырулар

Орган Мусульмандық Минданаудағы автономиялы аймақ (тек орталық үкімет) Конституциялық құжат ARMM Органикалық заң (республикалық заң No. 6734) Филиппин Конституциясы Мемлекет басшысы / Аймақ Аймақтық губернаторы ARMM Филиппин президенті Үкімет басшысы АРММ Атқарушы департаменттері Филиппиннің Атқарушы департаменттері Заң шығарушы Бірпалаталы: Аймақтық заң шығарушы жиналыс Екіпалаталы: Сенат және Конгресс Сот жүйесі Жоқ (Филиппин үкіметі бойынша) Жоғарғы Сот Құқықтық қадағалау және Прокуратура Жоқ (Филиппин үкіметі бойынша) Әділет министрлігі Полиция күштері Жоқ (Филиппин үкіметі бойынша) Филиппин Ұлттық Полициясы Әскери Жоқ (Филиппин үкіметі бойынша) Филиппин Қарулы Күштері (AFP) Валюта Филиппин песо Филиппин песосы Тілдер Ресми: ағылшын, филиппин Қосалқы: араб, таус, маранао, замбоангуэно, якан, сама, баджао, магуинданао, иранун, манобо, багобо, тирурай, т’боли Ресми: филиппин, ағылшын Қосалқы: испан, араб Сыртқы қатынастар Жоқ (Филиппин үкіметі бойынша) Толық құқықтар Шарият заңын қолдану Иә, мұсылмандар үшін ғана Иә, мұсылмандар үшін ғана.