Кіріспе

ФИФА Конфедерациялар кубогы – ФИФА-ның төрт жыл сайын өткізілетін, ерлер құрама командалары арасындағы халықаралық футбол турнирі. Оған алты континенттік чемпионаттың (АФК, КАФ, КОНКАКАФ, КОНМЕБОЛ, ОФК және УЕФА) жеңімпаздары, сондай-ақ қазіргі ФИФА Әлем чемпионатының иегері және турнирді қабылдаған ел қатысып, командалардың санын сегізге жеткізетін. 2001 жылдан 2017 жылға дейін (2003 жылдан басқа) турнир келесі жылы Әлем кубогын қабылдайтын елде өткізіліп, үлкен турнирге дайындық ретінде қызмет етті. Соңғы чемпион – Германия құрамасы, ол 2017 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогының финалында Чилиді 1:0 есебімен жеңіп, тұңғыш рет жеңіске жетті. 2019 жылдың наурыз айында ФИФА турнир енді өткізілмейтінін растады. Оның орнына ФИФА Клубтар әлем чемпионаты кеңейтілді, ал 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының алдында 2021 жылғы ФИФА Араб кубогы өткізіледі.

Фад патша кубогы

Турнир бастапқыда Сауд Арабиясымен ұйымдастырылып, сол елде өткізілді. 1992 және 1995 жылдары Сауд Арабиясының ұлттық құрамасы және бірқатар континенттік чемпиондар бақ сынасты. Бұл турнир, сол кездегі Сауд Арабиясының билеушісінің құрметіне, оның елінің федерациясының көмегімен ұйымдастырылған Король Фахд кубогы (Конфедерациялар кубогы немесе Континенттер аралық чемпионат) деп аталды.

Конфедерациялар кубогы дәуірі

1997 жылы ФИФА турнирді ұйымдастыруды өз міндетіне алып, оны ФИФА Конфедерациялар кубогы деп атады және екі жылда бір рет өткізіп, 1997 жылғы алғашқы екі жарысты мойындады. 2005 жылдан кейін ол әр төрт жылда бір рет, келесі Әлем чемпионатына бір жыл қалғанда, Әлем чемпионатын қабылдайтын елде өткізілді (2001 жылғы жарыс Оңтүстік Корея мен Жапонияда өткізілді, төрт жылдық үлгі орнатылғанға дейін). Бұл жарыс алдағы Әлем чемпионатына дайындық репетициясы саналды, ол келесі жылғы жарысқа арналған стадиондардың шамамен жартысын пайдаланды және осы турнирге автоматты түрде қатысқан елге екі жыл бойы жоғары деңгейдегі бәсекелестік тәжірибесін сыйлады. Сонымен қатар, Оңтүстік Америка және Еуропа чемпиондары үшін қатысу міндетті емес болды. Әдетте, жарысқа қатысушы ел, Әлем кубогының чемпионы және алты континенттік чемпиондар іліккен. Егер команда біліктілік критерийлерінің бірінен асып кетсе (мысалы, 2001 жылғы турнирде Франция Әлем кубогы мен Еуропа чемпионатының чемпионы ретінде қатысуға іліккен), тағы бір команда шақырылды, көбінесе қосымша білікті команда жеңіп алған жарыста екінші орын алған команда. Төрт рет командалар турнирге қатыспауды шешті. Германия екі рет, 1997 жылы (Еуро-1996 жеңілісіндегі чехиялық командамен алмастырылды) және 2003 жылы Германия 2002 жылғы Әлем кубогының күміс жүлдегері ретінде үшінші орын алған түрік командасымен алмастырылды. Әлем чемпионы Франция 1999 жылғы Конфедерациялар кубогынан бас тартты, оның орнына 1998 жылғы Әлем кубогының күміс жүлдегері Бразилия келді. Италия, УЕФА Еуро-2000 турнирінің күміс жүлдегері, 2003 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогына қатысудан бас тартты. Бұрынғы Әлем чемпионаттарының жеңімпаздарын шақырған 1980 жылғы Mundialito турнирі, алғашқы Әлем кубогының 50 жылдығын тойлады. 1985 және 1993 жылдары Америка кубогы мен УЕФА Еуропа чемпионатының жеңімпаздары арасында өткен Артемио Франчи кубогы футбол конфедерациялары арасындағы бұрынғы жарыстың тағы бір мысалы болды. Кейбір адамдар осы екі турнирді Конфедерациялар кубогының ресми емес алдын ала нұсқасы деп санайды, бірақ ФИФА 1992 жылдан бастап өткен турнирлерді ғана Конфедерациялар кубогының жеңімпаздары деп мойындады.

2021 жылғы турнир және оны жою

2021 жылғы турнир бастапқыда Катарда, 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатының ұйымдастырушы елінде, 2010 жылдың 2 желтоқсанында жарияланғандай, 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатының ұйымдастыру құқығын алғаннан кейін өткізілуі тиіс еді. Алайда, жаз айларында Катардағы ыстық температуралар бойынша алаңдаушылықтар туындады (сонымен қатар Әлем чемпионатының дәстүрлі маусым-шілде айларындағы кестесін қараша-желтоқсанға ауыстыру туралы ұсыныстар да болды). 2015 жылдың 25 ақпанында ФИФА 2021 жылғы Конфедерациялар кубогын Азия футбол конфедерациясының басқа еліне көшіретінін ресми түрде хабарлады, осылайша оны 2021 жылдың маусым/шілде айларындағы дәстүрлі кезеңде, жергілікті лигаларға кедересіз өткізуге болады. Қарсылық ретінде, тағы бір ФИФА турнирі, мүмкін 2021 жылғы ФИФА клубтар әлем чемпионаты, 2022 жылғы әлем чемпионатының сынақ іс-шарасы ретінде 2021 жылдың қараша-желтоқсан айларында Катарда өткізілуі мүмкін. 2017 жылдың қазан айында ФИФА 2021 жылға қарай Конфедерациялар кубогын жоюды және оны төрт жылда бір рет өткізілетін 24 командадан тұратын ФИФА клубтар әлем чемпионатымен алмастыруды, ал соңғы турнирді желтоқсаннан маусымға ауыстыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2019 жылдың 15 наурызында ФИФА Конфедерациялар кубогы жойылатынын, оның орнына кеңейтілген ФИФА клубтар әлем чемпионаты өтетінін хабарлады.

Болашақ

2021 жылдың шілдесінде УЕФА президенті Александр Чеферин мен КОНМЕБОЛ президенті Алехандро Домингуес Копа Америка мен Еуропа чемпионатының жеңімпаздарын қатыстыратын жарысты ұйымдастыру жөніндегі бастама көтерді. Мақсаты – Еуропа чемпионаты мен Копа Американы әлем чемпионатына екі жыл бұрын өткізу, ал жаңа турнирді әлем чемпионатын қабылдайтын елде, әлем чемпионатына бір жыл бұрын өткізу. 2022 жылы турнирдің бірінші ойынын өткізу мүмкіндігі қарастырылды және 2022 жылдың 1 маусымында Аргентина Италияны 2022 жылғы Finalissima финалында жеңіп, КОНМЕБОЛ-УЕФА Чемпиондар кубогын қайта жандандырды.

ФИФА Конфедерациялар кубогы

Алғашқы екі турнир шындығында тоқтатылған Король Фахд кубогы болды. Кейіннен ФИФА оларды Конфедерациялар кубогының турнирлері ретінде мойындады. Басылымдар (Editions) Жыл Қабылдаушы ел Бірінші орынға арналған матч Үшінші орынға арналған матч Командалар саны (Number of teams) Чемпиондар Есебі Жеңілгендер Есебі Үшінші орын Есебі Төртінші орын1 1992 3–1 5–2 42 1995 2–0 1–1 63 1997 6–0 1–0 84 1999 4–3 2–0 85 2001 1–0 1–0 86 2003 1–0 2–1 87 2005 4–1 4–3 88 2009 3–2 3–2 89 2013 3–0 2–2 810 2017 1–0 2–1 8