Кіріспе

Француз жазушысы және контрреволюциялық философ Пьер Симон Балланш (4 тамыз 1776 – 12 маусым 1847) – француз жазушысы және контрреволюциялық философ, он тоғызыншы ғасырдың басында француз әдеби орталарында елеулі ықпал еткен прогресс теологиясын жасаған. Ол 1842 жылы Француз академиясының төртінші орындықа иеленуге сайланған тоғызыншы мүшесі болды.

Алғашқы жылдар

Лионда туған Балланш он жеті жасында француз төңкерісінің қасіреттері оның қиялын өмір бойына ойып тастады. 1793 жылы қаладағы революциялық Конвент билігіне қарсы роялистік көтеріліс 700-ге жуық адамды дарға асу немесе шұғыл атқылаумен аяқталды. Бұл, сондай-ақ өмірінің басындағы бақытсыз махаббат оқиғасы, оған өмірді қасиетті құрбандық ретінде тұрақты қайғылы көзқараспен қалдырды, ол өз шығармаларында бейнеленді, олардың ең танымал бөлігі – аяқталмаған көп бөлімді «Әлеуметтік палигенез туралы очерктер» (Essais de palingénésie sociale) атты еңбегі. «Палигенез» термині Балланш қоғамның бірінен соң бірі жаңаруын білдірді, және ол христиандық мәңгілік өзгермейтініне құрметпен қарағанмен, өз жұмысына христиандықтың прогрессивті көзқарасын енгізді.

Мансап

Баланш алғашқыда баспагер болып жұмыс істеді. Оның алғашқы жарық көрген еңбегі – «Du sentiment considéré dans son rapport avec la littérature» (1802), бұл Шатобрианның жақында жарияланған «Genie du christianisme» еңбегімен үндес туынды. Ол 1812 жылы Джули Рекамиемен танысып, көп ұзамай Парижге көшіп келді, онда ол үнемі оның l'Abbaye aux Bois салонына қатысты. «Антигона» (1814), «Essais sur les institutions sociales» («Әлеуметтік институттар туралы эссе», 1818), «Le Vieillard et le jeune homme» («Қарт пен жас», 1819), «L'Homme sans nom» («Аты жоқ адам», 1820) және «Élégie» («Элегия», 1820) сияқты туындыларында ол Француз революциясының құдайлық мәнге ие екендігі туралы идеяны дамытты. Мұндай көзқарас контрреволюциялық айналымдарда жиі кездесетін еді. Бірақ бұл мәнді түсіндіруді шіркеуге жүктеген діни ойшылдардан өзгеше, Балланш тіл теориясын жасады. Балланш пікірінше, бір нәрсені атау – жаратылысқа белгілі бір деңгейде қатысу еді. Балланш үшін сөздің осы шығармашылық күші поэзиямен бірдей мәнге ие болды, және ол символ поэтикасын дамытты, ол поэзия мен ақын туралы жаңа көзқарастың тууына ықпал етті, бұл көзқарас көп ұзамай романтизм деп аталды. Балланш өмірінің аяқталмаған еңбегі, әдетте, «Palingénésie» деп танылады. Бұл «үлкен туынды» идеясы 1820 жылдары бойында пісіп жетілді, және ол 1827 жылы жарық көрген «Пролегомен» атты алғашқы томында өткен, қазіргі және болашақ туралы кең философиялық-поэтикалық эпос жазуды жоспарлады. Онда ол «адамзат тарихын шын мәнінде жазуға» деген құштарлығын білдірді. Бірінші том Грекияға арналды – «Орфей» (1829), ал екіншісі, аяқталмаған, Рим Республикасына арналды – «Рим халқының тарихына қолданылатын барлық халықтар тарихының жалпы формуласы», оның үзінділері 1829 жылдан 1834 жылға дейін журналдарда жарияланды. Үшінші және соңғы том, аяқталмаған, бастапқыда «La Ville des expiations» («Азаттықтар қаласы») деп жарияланды, бірақ Балланш «La Vision d'Hébal» («Hébal’s Vision», 1831) жариялады. Балланш ойлары 1830 және 1840 жылдары дами бергендіктен, ол туындының жоспарларын бірнеше рет өзгертті, ал оның еңбектерінің тарихы өте күрделі және шатастыратын. Бұл, белгілі бір дәрежеде, Балланш өзіне қойған міндеттің қиындығын түсінуінен туындады. Ол өз жүйесін толыққанды қанағаттандыра алған жоқ. Тоғызыншы ғасырдағы француз тарихының құлпырауы оған үнемі жаңа ойлар сыйлады. Дегенмен, оның негізгі көзқарасының негізгі элементтерін белгілеу мүмкін.

Философия

Балланчтың өте ерекше жүйесі – сынақтар арқылы прогресс идеясын іске асыру болды. Бір жағынан, оның ойлауы – теологиялық прогрессивизмге бейімделген, "күнәдан құтылудың" секулярлы нұсқасы, Пол Бенишудың сөзімен айтқанда, ол Балланштің тарихи маңыздылығы туралы "Le Sacre de l'écrivain" (1973), "Le Temps des prophètes" (1977) және "Le Grand Œuvre de Ballanche", "Revue d'histoire littéraire de la France" (1975 жыл, қыркүйек-қазан), "Variétés critiques" (1996) жинағында кеңінен жазды. Балланш үшін саяси биліктің нақты бір түрі – мысалы, Людовик XVI – сыйлықсыз болғанымен құлауға тағдырланған болуы мүмкін. Ол дамытып жатқан тарихи көзқарас, көптеген адамдарға түсініксіз болған символдық тілмен жеткізілді, өткен дәуір өз құқықтылығы мен заңдылығына ие болуы мүмкін, тіпті жалғасу құқығынан айырылса да. Балланш өзін мифологиядағы екі басты Янус құдайымен теңестірді, себебі ол бірден екі бағытқа қарады. Оның тарихқа қатысты трагикалық көзқарасы өзгерістерді қабылдады, бірақ оларды іске асыру құралдарын болашақта тәубе етудің шексіз қажеттілігінің бастауы ретінде қарастырды.

Мұра

Балланш прогрессивті және контрреволюциялық лагерьлер арасындағы беймаза шекараны иеленді – және осы күнгі күнге дейін иеленуде. Ол өзін оларды жақындастыра алатын адам деп, тартыншақты түрде армандады. Бірақ мұндай болған жоқ: оның әлеуметтік тәртіпті құдайға жақын нәрсе ретінде қарауы сол жақтағыларға түсініксіз (немесе қабылдамас) болды, ал радикалды өзгерістердің заңдылығын мойындауы оны оң жақтағыларға жағыстырмады.