Кіріспе

Даниялық және пруссиялық мемлекет қайраткері, граф Кристиан Гюнтер фон Бернсторф (Christian Günther Graf von Bernstorff; 3 сәуір 1769 – 18 наурыз 1835) – Дания және Пруссия мемлекет қайраткері және дипломаты.

Ерте өмір және мансап

Ол 1769 жылдың 3 сәуірінде Копенгагенде граф Андреас Петер фон Бернсторфтың отбасында дүниеге келді. Әкесінің басшылығымен дипломатиялық қызметке дайындалды. 1787 жылы Швеция диетасының ашылуында Дания өкіліне атташе ретінде мансабын бастады. 1789 жылы анасының ағасы, граф Леопольд Фридрих цу Стольбергтың Дания елшісі болған Берлинге легация хатшысы болып жіберілді. Оның ағасының ықпалы, сондай-ақ жеке қасиеттері оның жылдам жоғарылауына себеп болды; ол көп ұзамай іскерлік өкіл, ал 1791 жылы – толық өкілетті министр болды. 1794 жылы бұл лауазымды Стокгольмдегі елшілік лауазымымен ауыстырды, онда 1797 жылдың мамырына дейін қызмет етті, содан кейін әкесінің ауруы кезінде орынбасары ретінде әрекет ету үшін Копенгагенге шақырылды. Әкесінің қайтысынан кейін (21 маусым), ол сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшы және жеке кеңесші лауазымына ие болды. 1800 жылы министрліктің басшысы болды. Данияның сыртқы саясатына 1810 жылдың мамыр айына дейін жауапты болды, бұл кезеңде Копенгаген шайқасы (1801 жылдың 2 сәуірі), Копенгагеннің бомбалануы және 1807 жылы Дания флотының тұтқындалуы болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін 1811 жылы Венадағы Дания елшісі болып тағайындалғанға дейін лауазымсыз қалды. Дания Австриямен номиналды түрде соғыста болғанына қарамастан, 1814 жылдың қаңтарында Данияның Наполеонға қарсы коалицияға қосылуымен елшілік функцияларын қайта бастады. Император Франциске Парижге бірге ілесіп, Париждің бірінші бейбіт шартына қол қоюға қатысты. Ағасы Иоахиммен бірге Вена конгресінде Данияны өкілдік етті және Германия конфедерациясының істерін реттеу комиссиясының мүшесі ретінде Дания мен Германия мүдделерінің кейінірек Шлезвиг-Гольштейн мәселесінде ащы жемістерін беретін шатасуына жауапты болды. 1815 жылы одақтас монархтармен бірге Парижге қайта оралды және сол жылы Копенгагенге қайтты. 1817 жылы Берлинде Дания елшісі болып тағайындалды, ал оның ағасы Иоахим сонымен бірге Венаға кетті.

Пруссия қызметі

Келесі жылы ханзада Харденберг оған қызметін Пруссияға аудару туралы ресми ұсыныс жасады, ол өзінің билеушісінің рұқсатымен осылай істеді. Сондықтан Бернсторф Пруссия дипломаты ретінде 1818 жылғы қазанда Экс-ла-Шапель конгресіне қатысты, одан кейін Берлинге мемлекеттік министр және сыртқы істер департаментінің басшысы ретінде оралды. Бернсторфтың қызмет еткен көп жылдар бойындағы Пруссия саясатын басқаруы әртүрлі бағаланды. Ол табиғаты мен темпераменті бойынша революцияға қарсы болды және реакциялық Анкильон арқылы Пруссия министрі ретіндегі жаңа міндеттерімен танысты. Ол Пруссияның нақты мүдделерін Меттерних пен Киелі Одақтың еуропалық саясатына бағындырғаны үшін айыпталады. Басқа саясат ұзақ мерзімде Пруссияға жақсы қызмет етер ме, жоқ па – бұл болжау мәселесі. Бернсторф Карлсбад жарлықтары мен Веналық соңғы актіні қолдады, сонымен қатар Лайбах, Троппау және Верона конгрестерінде Меттернихтің адал ізбасары болды. Екінші жағынан, ол Германиядағы Пруссияның гегемониясының негізі болуға тиіс кеден одағының (Zollverein) құрылысын қалауға елеулі үлес қосты. 1828 жылы Ресейдің Түркияға қарсы әрекетін қолдауында ол Меттернихтің көзқарастарын соқыр түрде ұстанбағанын көрсетті. 1830 жылғы дағдарыста Берлиндегі әскери партияның соғысқа шақыруына қарсы оның салмақтылығы Бельгия мен Польшадағы проблемалардың жалпы еуропалық соғысқа ұласуын болдырмауға көмектесті. 1824 жылдан бастап Бернсторф тұқым қуалау нәтижесінде пайда болған подаградан (ішек қышу) үнемі зардап шегіп, тым көп жұмыс істегеннен күшейіп, асқынып кетті. 1832 жылдың көктемінде денсаулығының нашарлауы оны сыртқы істер министрлігінен Ансильонға тапсыруға мәжбүр етті, ол бір жыл бойы оның орынбасары болған еді. Ол 1835 жылы қайтыс болды. Адам Замойский, алайда, Бернсторфтың 1832 жылы Меттерних ұйымдастырған интрига салдарынан қызметтен босатылғанын мәлімдейді, онда император Франциск I-ден король Фридрих Вильгельм III-ке мөрі бұзылған хат Бернсторфтың кеңсесіне жасырылып, кейін «табылған».