Аргентинаның Санта-Фе қаласы Росарио туралы мәліметтер

Кіріспе

Санта-Фе қаласы, Аргентина

Росарио (roˈsaɾjo) – Аргентинаның орталық Санта-Фе провинциясының ең ірі қаласы. Буэнос-Айрестің солтүстік-батысында, Парана өзенінің батыс жағалауында орналасқан бұл қала елдегі халық саны бойынша үшінші қала және Аргентинадағы провинциялық немесе ұлттық астана емес, ең көп халқы бар қала. Дамып келе жатқан және маңызды қалалық аймақ ретінде 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, Үлкен Росарионың халқы шамамен 1 750 000 адамды құрайды. Қаланың басты тартымдылықтарының бірі – жүздеген тұрғын үйлерде, үйлерде және қоғамдық ғимараттарда сақталған неоклассикалық, модерн және арт-деко архитектурасы. Росарио – Росарио департаментінің орталығы және Аргентинаның маңызды өнеркәсіптік дәлізінің төңірегінде орналасқан. Бұл қала ірі теміржол терминалы және Аргентинаның солтүстік-шығыс аймағындағы кеме қатынасының маңызды орталығы болып табылады. Парана өзені арқылы кемелер қалаға жетеді, мұнда 10 метр тереңдігі бар порт бар. Росарио порты лайлануға бейім, сондықтан оны мерзімімен кезең-кезеңімен тереңдету қажет. Экспортқа бидай, ұн, сабан, зығыр және басқа да өсімдік майлары, жүгері, қант, ағаш, ет, тері және жүн кіреді. Өндірілетін тауарларға ұн, қант, ет өнімдері және басқа да азық-түлік жатады. 2004 жылы ашылған Росарио-Виктория көпірі Парана өзенін жалғап, Росарионы Парана дельтасы арқылы Виктория қаласымен байланыстырады. Қала ауыл шаруашылығы саудасында маңызды рөл атқарады және соя сияқты ірі ауыл шаруашылығы тауарларына салынатын салықтар туралы үнемі пікірталас тудырады. Росарио, Парана сияқты, Аргентинадағы өзінің негізін қалаушысы ретінде нақты тұлғаны көрсетуге мүмкіндік бермейтін сирек қалалардың бірі. Қаланың қасиетті қамқоршысы – "Розарийдің Әйелі", оның мерекесі 7 қазан күні тойланады.

Ерте тұрақтандыру

Қаланың нақты құрылған күні немесе оның ресми мойындалуы болмаса да, көптеген зерттеушілер Росарио қаласы 1793 жылғы 7 қазанда 457 тұрғыны бар жергілікті халықпен құрылғанын айтады. Дегенмен, қала 1852 жылғы 3 тамызда ресми түрде қала деп жарияланды, сол кезде ол Паго-де-лос-Арройос, яғни «өзендер елі» деп аталды, бұл Санта-Фе облысының оңтүстік бөлігінен өтетін көптеген шағын өзендерге сілтеме жасады, мысалы Люденья өзені, Саладильо өзені және тағы басқалары, олар Парана өзеніне құяды. 1689 жылы капитан Луис Ромеро де Пиньеда Испания короліне көрсеткен қызметтері үшін патша жарлығымен Паго-де-лос-Арройостың жерлерінің бір бөлігін алды. Осыған дейін бұл аймақта әртүрлі үнді тайпалары тұрған, олардың кейбіреулері францискандық миссияларда – миссия типтерінде өмір сүрген. Бұл миссиялар ақырында Чако аймағының жауымдас тайпалары тарапынан шабуылға ұшырап, қиратылды. Ромеро де Пиньеда алғашқы тұрақты елді мекенді – эстансияны құрды, ол қала емес, егістік жер ретінде жоспарланған. 1719 жылы иезуиттер тағы бір бөлігін сатып алып, Эстансия Сан-Мигельді құрды. Аймақ әлі де сирек қоныстанғандықтан, орталық билік болған жоқ; ол провинциялық астанадан (Санта-Фе) және одан әрі Буэнос-Айрестен басқарылды. 1724 жылы Сантьяго де Монтенегро тағы бір отарлық қоныс құрды, ол диірмен салған, болашақ қаланың жоспарларын жасаған, шіркеу салдырған және 1751 жылы қала әкімі болып тағайындалған. Бұл жергілікті биліктің бақылау аймағы қазіргі Росариодан солтүстікке қарай созылды; ол 1784 жылы ғана екі кішігірім юрисдикцияға бөлінді. 1812 жылғы 27 ақпанда генерал Мануэль Бельграно Парана өзенінің жағасында жаңадан құрылған Аргентина туын алғаш рет көтерді. Осы себепті Росарио «Аргентина туының алғашқы бесігі» деп белгілі. Осы оқиғаны еске алу үшін Ұлттық ту ескерткіші салынды.

19 ғасыр

Санта-Фе провинциясы 1820 жылдан кейін Аргентинаны шарпыған азаматтық соғыстан ауыр зардап шекті. Демографиялық өсім салыстырмалы түрде жай болды. Осы кезеңде Росарио шағын елді мекен болып, Санта-Фе қаласынан Буэнос-Айреске қарайтын жолдың бір аялдамасы еді. 1823 жылы ол "ауыл" (Ilustre y Fiel Villa del Rosario) мәртебесіне көтерілді. 1832 жылы Чарльз Дарвин бұл аймақтан өтіп, Росарионы шамамен 2000 тұрғыны бар "ірі қала" деп сипаттады. 1841 жылы Буэнос-Айрес каудильосы және губернаторы Хуан Мануэль де Росас Парана және Парагвай өзендерінде Аргентинаға тиесілі емес кемелердің қатынасын тыйымдап, Росарио портын шетелдік саудадан тоқтатты. 1851 жылдың 25 желтоқсанында қала тұрғындарының шағын тобы мен қаланың әскери күзеті бәсекелес каудильо Жюсто Хосе де Уркизаны қолдауын жариялады. Касерос шайқасына қатысқандары үшін сыйлық ретінде, жеңіске жеткен Уркиза 9 маусымда Санта-Фе губернаторына Росариоға қала мәртебесін беруді сұрап хат жолдады. Губернатор Доминго Креспо провинциялық заң шығару органында бұл сұранысты ұлттық және халықаралық сауда үшін қаланың географиялық стратегиялық маңыздылығымен негіздеді, және 5 тамызда Росарио ресми түрде қала деп жарияланды. Уркиза өзенді еркін халықаралық сауда үшін ашты. Қаланың экономикасы мен халқы қарқынды түрде өсті. 1880 жылы Росарио Аргентинаның ең ірі экспорттық портына айналды. XIX ғасырдың соңғы 15 жылында қала халқы иммиграцияның нәтижесінде екі еседен астам өсті. 1887 жылы қалада 50 000-ға жуық тұрғын болды, олардың 40%-ы Еуропадан келген иммигранттар еді, олар Еуропадан жаңа идеялар әкеліп, Росарионы саяси жағынан прогрессивті қалаға айналдыра бастады (бұл консервативті, аристократиялық Санта-Феден өзгеше). XIX ғасырдың екінші жартысында Росарио қаласын республика астанасы етуді қолдайтын қозғалыс пайда болды. Аргентинаның ең көне газеті "La Capital" газетінің негізін қалаушы Овидио Лагос осы идеяның ең белсенді жақтаушыларының бірі болды (қазір Росариодағы маңызды даңғылдардың бірі оның есімімен аталады). Шындығында, Росарио үш рет федералды астана деп жарияланды, бірақ әр жолы заң атқарушы билік тарапынан ветоланып, қабылданбады (бір рет Бартоломе Митре және екі рет Доминго Фаустино Сармьенто вето қойды). 1911 жылы француздық теміржол компаниясы Ferrocarril Rosario y Puerto Belgrano Росарио мен Аргентинаның негізгі теңіз базасы Пуэрто-Белграно арасында теміржол желісін ашты. 1926 жылы Росариода 407 000 тұрғын болды, олардың 47%-ы шетелдіктер, олардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропадан келді.

The province of Santa Fe suffered greatly from the civil war that afflicted Argentina after 1820. Demographic growth was relatively slow. During this period, Rosario was a small settlement and a stop on the way from the city of Santa Fe to Buenos Aires. In 1823, it was elevated to the category of "village" (Ilustre y Fiel Villa del Rosario). Charles Darwin travelled through the area in 1832 and described Rosario as "a large town" with about 2,000 residents. In 1841, a decree of the caudillo and Governor of Buenos Aires, Juan Manuel de Rosas, banned navigation of the Paraná and Paraguay rivers to non Argentine vessels, and thus shut off the Port of Rosario to foreign trade. On 25 December 1851, a small group of locals and the military guard of the city declared their support for the rival caudillo Justo José de Urquiza. As a reward for their participation in the Battle of Caseros, triumphant Urquiza wrote to the governor of Santa Fe on 9 June 1852 asking for Rosario to be granted city status. Governor Domingo Crespo justified the request at the provincial legislative body, marking the geographically strategic position of the town for national and international trade, and on 5 August, Rosario was formally declared a city. Urquiza opened up the river for free international trade. The city's economy and population expanded at an accelerated rate. By 1880, Rosario had become the first export outlet of Argentina. During the last 15 years of the 19th century, the city more than doubled its population, in part due to immigration. By 1887 it had about 50,000 inhabitants, of whom 40% were European immigrants, who brought new ideas from Europe and began to turn Rosario into a politically progressive city (contrasting with the more conservative, aristocratic Santa Fe). During the second half of the 19th century, there was a movement promoting that the city of Rosario become the capital of the republic. Ovidio Lagos, founder of the oldest Argentine newspaper, La Capital, was one of the strongest proponents of this idea (one of the main avenues in Rosario now carries his name). Rosario was indeed declared the federal capital on three occasions, but each time the law was vetoed by the Executive Branch (once by Bartolomé Mitre and twice by Domingo Faustino Sarmiento). In 1911, the French owned railway company Ferrocarril Rosario y Puerto Belgrano opened a line between Rosario and Puerto Belgrano, Argentina's main naval base. By 1926, Rosario had 407,000 inhabitants, 47% of them foreign, many coming from Europe in the wake of World War I.

Қазіргі заманғы тарих

1969 жылы жұмысшылар мен студенттер көшеге шығып, диктатураға қарсы "Росариязо" деп аталған ереуіл ұйымдастырды. Бірнеше жыл өткен соң, 1976 жылы әскери диктатура жүздеген наразы азаматтарды "Қырқыраған соғыс" деп белгіленген оқиғада "жоғалды". 1983 жылы Аргентина демократиялық үкіметке оралды, бірақ 1989 жылы жоғары инфляция елдің экономикалық құлдырауына әкеп соқты. Росариода тәртіпсіздік пен қарақшылық оқиғалары болды. Менем басшылығымен жағдай нашарлады, себебі қаланың өнеркәсіптік секторы шетелдік бәсекелестікке тап болды және ауыл шаруашылығы экспорты тоқтап қалды. 1995 жылы аймақтағы жұмыссыздық 21,1%-ға жетті және Росарио халқының көп бөлігі кедейлік шегінен төмен түсті. 2001 жылғы құлдыраудан кейін ұлттық экономиканың жаңаруынан бастап Росарионың экономикалық жағдайы жақсарды. Ауыл шаруашылығы экспортының өсуі тұтынушылыққа жұмсалатын қаражаттың және инвестициялардың күрт өсуіне себеп болды. Социалистік партия 1989 жылы кеңесші Гектор Каваллеро сайланғаннан бері барлық сайлауларда қала әкімі лауазымына ие болды. Каваллероның ізбасары Гермес Биннер (1995 жылы сайланған) 2007 жылы Санта-Фе облысының губернаторы болып сайланды және 2011 жылғы президенттік сайлауда FAP партиясынан екінші орын алды. 2007 жылы сайланған Мигель Лифшиц әкімшілігі экономикалық өркендеуді пайдаланып, қоғамдық жұмыстарға және денсаулық сақтауға (бюджеттің шамамен төрттен бір бөлігі осы салаға жұмсалады) көп инвестиция жасады. 2011 жылы Моника Фейн Аргентина тарихында социалистік идеологияны ұстанатын әйелдер арасында тұңғыш рет қала әкімі болып сайланды. 1990-жылдардан кейін Росарио Аргентинадағы заңсыз есірткі саудасының ірі орталығына айналды, оған "Лос Монос" ("Маймылдар") деп аталатын есірткі сатумен айналысатын отбасы жетекшілік етті. 2018 жылдың басында ұлттық жаңалықтар агенттіктері жергілікті есірткі бандалары арасындағы ("Лос Фунес" және "Лос Камино") қақтығыс әр жиырма бес сағат сайын орташа есеппен бір адамның өмірін талап ететінін хабарлады.

Үкімет

Росарио қаласы әкімшілік тармақпен (орны: Паласио де лос Леонс) және заң шығарушылық тармақпен, яғни Делиберативтік Кеңеспен (орны: Паласио Вассалло) басқарылады. Қала әкімі төрт жылдық мерзімге сайланады, ал Кеңес әр екі жыл сайын өзінің 21 мүшесінің жартысын жаңарып отырады.

Қалалық орталық ауданы (CMD)

1997 жылдан бері заңнамалық қызметті орталықтандыру бойынша муниципалдық бағдарлама іске асырылды, ол 6 аудандық муниципалдық орталықта (Орталық, Солтүстік, Оңтүстік, Батыс, Солтүстік-Батыс және Оңтүстік-Батыс) көрініс тапты. Қала алты ірі әкімшілік ауданға (Орталық, Солтүстік, Солтүстік-Батыс, Батыс, Оңтүстік-Батыс және Оңтүстік) бөлінген, олар тұрғындарға қызмет көрсететін муниципалдық аудандық орталықтармен жабдықталған. Жылдар бойы жергілікті халық пен мекемелер провинциялық үкіметтен Росариоға автономды қала мәртебесін беруді сұрап келеді. Санта-Фе, Энтре-Риос және Кордова облыстарының губернаторлары, сондай-ақ басқа да маңызды саясаткерлердің қолдауымен кейбір тараптар Ұлттық Конгрессті Росариоға көшіру жөніндегі заң жобасын ұсынды, бұл ұлттық үкіметті орталықтандыруға бағытталған. 1983 жылы демократияға оралудан бері Росарионың қала әкімдері Хорасио Усандизага, Гектор Каваллеро (Усандизаганың орнын басып, кейін қайта сайланды), Гермес Биннер (бір рет қайта сайланды), Мигель Лифшиц (бір рет қайта сайланды) және 2011 жылдың желтоқсанынан 2019 жылдың желтоқсанына дейін Моника Фейн болды. Қазіргі уақытта қала әкімі Пабло Жавкин, оның өкілеттігі 2019 жылдың желтоқсанынан 2023 жылға дейін созылады. Каваллеродан бастап (1989 жылдан) қала әкімі Социалистік партияның мүшесі болды, ал 2019 жылдың желтоқсанынан бастап Росарионың әкімі басқа саяси партиядан тағайындалды, бұл 30 жылдан астам социалистік үкіметке нүкте қойды. Қаланың өз полиция күштері жоқ (оған провинциялық полиция қызмет көрсетеді), бірақ 2004 жылы қарусыз офицерлерден тұратын арнайы патрульдік күш құрылысын бастады – «Муниципальді қалалық күзет» (Guardia Urbana Municipal), бұл кейіннен Буэнос-Айрес және басқа қалалар үшін үлгі ретінде пайдаланылды.

Муниципальді статистика

Росарио муниципалитеті 6306 тұрғын үй блогынан тұрады, оның ішінде урбанизацияланған аумақ бөлігі бар. Бұл аумақтың 5,3%-ы жасыл кеңістіктерге (парктер, бульварлар, алаңдар) бөлінген, бұл әр тұрғынға 10 м²-ден астам жасыл кеңістік береді. Электр қуаты қаланың барлық аумағына жеткізіледі, ал су құбыры халықтың 97%-ына (шамамен 350 000 үйге) жетеді. Табиғи газ 227 152 үйге тартылған. 2002 жылдан бері ұлттық экономиканың жаңаруына байланысты қалада жылжымайтын мүлік нарығында өсім байқалды. 2003–2006 жылдар аралығында құрылыс секторы 2 миллион м² жаңа аумақ салса, шамамен 900 миллион доллар инвестиция тартты. Бұл ұсыныстың артуына қарамастан, бағалар мен жалдау төлемдері 1990 жылдармен салыстырғанда күрт өсті. Сарапшылардың пікірінше, бұл өсім Росарио маңындағы шаруалардың сатып алу қабілетінің артуымен, бәсекеге қабілетті экспортпен және жалпы қауіпсіз инвестициялық мүмкіндіктерге басымдық берумен байланысты.

Денсаулық

Росариода бірнеше қоғамдық денсаулық сақтау орталықтары бар: бес муниципалды аурухана (оның ішінде балалар ауруханасы және жедел жәрдем/травматологиялық орталық) және тек амбулаториялық көмек көрсететін муниципалды орталық, сондай-ақ екі ірі провинциялық аурухана (Провинциялық аурухана және Centenario ауруханасы) және оларға қарасты алғашқы медициналық көмек орталықтары қаланың өзінде және оның агломерациялық аймағында орналасқан.

Экономика

Росарио – қызмет көрсету және өнеркәсіпке негізделген метрополиялық аймақтың орталығы, Аргентинаның екінші ірі қалалық жалпы өңірлік өнімін (Буэнос-Айрес қаласынан кейін) құрайды. Басты өңдеу саласы – агроөнеркәсіп, оның кәсіпорындары Үлкен Росарионың солтүстік және оңтүстік аймақтарында орналасқан. Соңғы он жылдағы инвестициялар Росарионы әлемдегі мұнай өңдеудің маңызды орталығына айналдырды. Қаланың әртараптандырылған өнеркәсіптік ұсыныстарына көптеген басқа да секторлар үлес қосады. Росарио және оның аймағы Аргентинада өндірілетін автомобильдердің 20%-ын, тұрмыстық тоңазытқыштардың 4%-ын, азық-түлік өнеркәсібіне арналған машиналардың 80%-ын және қашықтықтан жүретін автобустарға арналған автокөлік кузовтарының 100%-ын шығарады. Басқа маңызды секторлар: Сан-Лоренцо және Порт-Сан-Мартин маңындағы үш зауыты бар мұнай-химия саласы; күкірт қышқылы, тыңайтқыштар, шайыр және басқа да өнімдерді шығаратын химия саласы; целлюлоза өнеркәсібі; ет өнеркәсібі; темір және болат зауыттары; автокөлік бөлшектері; бөтелкедегі майға арналған зауыттар мен жабдықтар; ауыл шаруашылығы машиналары; құрылыс индустриясы үшін материалдар мен жабдықтар. Росариода орналасқан ірі халықаралық компаниялар: General Motors, Cargill, Unilever, John Deere, Petrobrás, ICI, Dow, Tenneco және Mahle. Қаланың негізгі қаржы банкі – Росарио қалалық банкі. Оның бас кеңсесі Сан-Мартин көшесіндегі қаржы ауданында орналасқан, ал қала бойынша бірнеше қосымша кеңселер бар. Ол шағын және орта кәсіпорындарға, сондай-ақ микрокредиттер арқылы басқа да ұйымдарға бағытталған және «этикалық банк» деп санауға болады. Қалалық банк 1896 жылы Росарио аймағындағы, оңтүстік Санта-Фе провинциясының қаржылық қажеттіліктерін қолдау үшін құрылған. Ол кезде қалада 92 мыңға жуық адам тұрған және ол Парана өзеніндегі маңызды порт болған. 1893 жылы қала әкімі Флодуардо Грандоли муниципалдық қаржы институтын құру туралы идеяны білдірді, себебі несиеге мұқтаж, әсіресе кедей адамдарды пайдаланған «пайдакөрушілердің» саны көбейген (Санта-Фе провинциялық банкінің міндеттеріне кірмейтін мәселе, ол тек төлем қабілеттілігін дәлелдеген адамдарға ғана несие берді). Осыған байланысты, қалалық кеңес комиссиясы (1 ақпан 1895 ж.) «Қалалық несие және жинақ банкінің» жарғысын бекіткен заң жобасын қабылдады, ал банк бір жылдан кейін ашылды. Банктің бас кеңсесі 1905 жылы көшірілді. 1940 жылдың 14 мамырында қалалық заң жобасымен оның атауы қазіргі түріне өзгертілді. Оның орны 1986 жылы соңғы рет ауыстырылды. Саяси даулардан кейін, 2006 жылы банк Орталық банк белгілеген жаңа ережелерге сәйкес келу үшін муниципалитетпен капиталдандырылды және акционерлік қоғамға айналдырылды, акцияларының тек 1%-ы муниципалдық мемлекетке тиесілі болды. Жекешелендіруге бағытталған әрекеттерге жол бермеу үшін бұл ең төменгі үлесті өзгертуге болмайтын арнайы тармақ қосылды. Росарио сауда тақтасы елдегі ең ірі тауар нарығын (астық және майлы дақылдар) және ең ірі фьючерстік биржаны (ROFEX) ұйымдастырады. Банктік секторға мемлекеттік Росарио қалалық банкі (қала бойынша филиалдары мен кеңселермен) және Санта-Фе жаңа банкінің орталық бөлімшесі кіреді. Аргентинаның ең ірі технологиялық орталығы – Поло Технологико Росарио (PTR) – Ла Сибирия аумағында, Росариода орналасқан. Орталық негізінен үш саланың зерттеулері мен әзірлемелеріне бағытталған: биотехнология, бағдарламалық жасақтаманы дамыту және телекоммуникациялар. Қазіргі уақытта 3500 адам жұмыс істейді, және 2015 жылға қарай 100%-ға өсуі күтілуде, бұл Латын Америкасындағы ең ірі орталықтардың біріне айналады.

Rosario is the centre of a metropolitan region whose economy is based on services and industry, generating the second largest urban gross regional product of Argentina, after Greater Buenos Aires. The principal manufacturing sector is the agro industry, whose industries are placed in the northern and southern areas of Greater Rosario; the investments over the last decade have transformed Rosario into a major role of processing oil of the world Many other sectors contribute to the diversified industrial offerings of the city. Rosario and its metropolitan area produce 20% of the cars, 4% of the domestic refrigerators, 80% of the machinery for the food industry and 100% of the auto bodies for long distance buses made in Argentina. Other important sectors include the petrochemical sector, with three plants located in the suburbs of San Lorenzo and Port San Martin; the chemistry sector, with plants for sulphuric acid, fertilizers, resins and other products; the cellulose industry; the meat industry; ironworks; auto parts; the plants and equipment for bottled oil; agricultural machinery; and the materials and equipment for the construction industry. Worldwide international companies settled in Rosario include, among others, General Motors, Cargill, Unilever, John Deere, Petrobrás, ICI, Dow, Tenneco and Mahle. The main financial bank at the city of Rosario is the Municipal Bank of Rosario. Its central offices are located in the financial district, on San Martín St., and there are several additional offices throughout the city. It is focused on small and medium enterprises and other organizations, especially through micro credits, and may be considered an "ethical bank." The Municipal Bank was founded in 1896 to support the financial needs of the citizens and small businesses in the highly productive region of southern Santa Fe Province, centered in Rosario. At the time, the city had around 92,000 inhabitants and was already the most important port on the Paraná River. The idea of creating a municipal financial institution was expressed in 1893 by Mayor Floduardo Grandoli, citing the proliferation of "centers of usury" that exploited those in need of credit, especially the poor (something not addressed by the profile of the Provincial Bank of Santa Fe, which granted loans only to demonstrably solvent persons). Acting on this, the municipal Counseling Commission passed a bill (on 1 February 1895) dictating an "Organic Charter of the Municipal Bank of Loans and Savings Accounts;" the bank opened exactly one year later. The seat of the bank was moved in 1905. Its name was changed to its present form on 14 May 1940 by a municipal bill. Its location was moved again, for the last time so far, in 1986. Following some political controversy, the bank in 2006 was capitalized by the municipality to comply with new regulations dictated by the Central Bank, and transformed into a joint stock company, with only 1% of the stock belonging to the municipal state. A special clause was added, dictating that this minimum share is unchangeable, to prevent hypothetical attempts at privatization. The Rosario Board of Trade hosts the country's largest commodity market, dealing in cereals and oilseeds, and also the largest futures exchange (ROFEX). The banking sector includes the state owned Municipal Bank of Rosario, with branches and offices throughout the city, and the central branch of the New Bank of Santa Fe. The largest technological center in Argentina – Polo Tecnológico Rosario (PTR) – is located in Rosario within La Siberia site. The center focuses mainly on research and development of the three following areas: biotechnology, software development, and telecommunications. It currently employs 3,500 people, and it is expected to grow 100% by 2015 to become one of the largest in Latin America.

Мәдениет

Росариода ұлттық және халықаралық деңгейде көптеген көркем салаларда көптеген мәдени шаралар өтеді. Қала музыка, сурет, философия, саясат, поэзия, әдебиет, медицина және құқық салаларында көрнекті тұлғаларды өндірді. Қаланың маңызды театрларының қатарында El Círculo, Sala Lavardén, Broadway, Astengo Auditorium және La Comedia бар. Бразилияның белгілі архитекторы Оскар Нимейердің жобасымен Парана өзенінің жағасында "Пуэрто-де-ла-Музика" мәдени кешені салынуы тиіс. Егер аяқталса, Латын Америкасындағы музыкалық өнер орындарындағы ең ірі орталықтардың біріне айналады. 2012 жылы, жылдар бойы ешқандай прогресс болмағаннан кейін, қаржылық қиындықтарға байланысты құрылысы күшін жойды. 1995 жылдың қаңтарында Парана өзенінде Росарио ауданының балық аулау чемпионаты басталды. Үш жыл өткен соң, 1998 жылы 10 жасар Лионель Месси жас чемпион атанды. Қалада Хуан Б. Кастагнино атындағы Көркем өнер мұражайы, Firma y Odilo Estévez атындағы қалалық сәндік өнер мұражайы, доктор Хулио Марк атындағы провинциялық тарихи мұражайы, қалалық мұражай және Росарионың қазіргі заманғы өнер мұражайы (MACRo) сияқты бірнеше мұражайлар бар. Доктор Анхель Галлардо атындағы провинциялық табиғат ғылымдары мұражайы 2003 жылы болған өрттен кейін қайта жаңартылып, 2006 жылы жаңа орналасқан жерінде қайта ашылды. Росариода сондай-ақ Үркиза саябағында орналасқан қоғамдық астрономиялық кешені бар, ол 1970 жылы ашылған обсерваториядан және 1984 жылғы планетарийден тұрады. Fundación Italia – 1985 жылы «Италиямен мәдени байланыс» ретінде құрылған мәдени институт. Ол неаполитан музыкасының концертін, «Мадам Баттерфлай» қойылымдарын және Аргентинаның қазіргі және болашағы туралы көптеген лекцияларды ұйымдастырды. Осы лекцияларға экономистер Доминго Кавалло және Альфонсо Прат Гей, танымал ғалымдар Беатрис Сарло және Сильвия Блейхмар, журналистер Алехандро Розичнер және Хорхе Асис, кинорежиссер Фернандо Соланас, сондай-ақ Чилидің (Рикардо Лагос), Аргентинаның (Эдуардо Духальде) және Уругвайдың (Луис Альберто Лакаль Эррера) бұрынғы президенттері шақырылды.

Rosario has many cultural activities in many artistic disciplines with national and international reach. The city has produced important personalities in the fields of music, painting, philosophy, politics, poetry, literature, medicine, and law. Among the city's important theaters are El Círculo, Sala Lavardén, Broadway, Astengo Auditorium, and La Comedia. A cultural complex known as Puerto de la Música, designed by the modernist architect Oscar Niemeyer (of Brasilia fame), is to be built along the banks of the Paraná River. If completed, it will be one of the largest centers for musical performance in Latin America. In 2012, after years without progress, it was put on indefinite hold due to financial constraints. January 1995 saw the launch of the Rosario District Fishing Championship, held in the Parana River. Three years later, in 1998, a 10 year old Lionel Messi was crowned Junior Champion. The city has several museums, including Juan B. Castagnino Fine Arts Museum, Firma y Odilo Estévez Municipal Decorative Art Museum, Dr. Julio Marc Provincial Historical Museum, City Museum, and Museum of Contemporary Art of Rosario (MACRo). The Dr. Ángel Gallardo Provincial Natural Sciences Museum was rebuilt after a fire in 2003 and re opened at a new location in 2006. Rosario also has a public astronomy complex, located in Urquiza Park, which consists of an observatory (inaugurated in 1970) and a planetarium (1984). The Fundación Italia is a cultural institution created in 1985 as a "cultural bond with Italy". It has organized a Neapolitan music concert, performances of Madame Butterfly and numerous talks about the present and future of Argentina. Among the people invited to give these talks were economists Domingo Cavallo and Alfonso Prat Gay, renowned scholars Beatriz Sarlo and Silvia Bleichmar, journalists Alejandro Rozitchner and Jorge Asís, filmmaker Fernando Solanas and former presidents of Chile (Ricardo Lagos), Argentina (Eduardo Duhalde), and Uruguay (Luis Alberto Lacalle Herrera).

Ұлттық ту ескерткіші

Росариодағы Ұлттық ту мемориалы – Парана өзенінің жағасына жақын салынған монументалды кешен. Ол 1944 жылы тапсырылып, Аргентина туын жасаған Мануэль Белграноның қайтыс болған күніне орай, 1957 жылдың 20 маусымында ашылды. Белграно алғаш рет 1812 жылдың 27 ақпанында өзендегі аралда осы туды көтерген. Кешеннің жалпы ауданы шамамен 680 м² және негізінен Анд тауларынан алынған тастармен салынған. Құрылысын архитекторлар Анхель Гидо мен Алехандро Бустильо жобалаған, ал ескерткішті Лола Мора, Эдуардо Барнс, Альфредо Бигатти және Хосе Фиораванти сынды мүсіншілердің туындыларымен безендірген. Мемориал (Monumento) үш бөліктен тұрады: 1810 жылғы мамыр революциясын еске түсіретін және негізінде Мануэль Белграноның мазарат орналасқан Мұнара (Torre) немесе мачта; мемлекеттік құрылымның күш-жігерін бейнелейтін (аула үлкен ашық ауадағы қойылымдар үшін пайдаланылады) Азаматтық алаң (Patio Cívico); және 1853 жылғы Конституциядан кейін құрылған ұлтты символдайтын Триумфалдық пропилей (Propileo Triunfal). Пропилейдің астында Америка туларына арналған Құрмет залы (барлық американдық елдердің тулары ілінген) орналасқан. Кешен Белграно даңғылына қарап тұр және Кордова мен Санта-Фе көшелерімен шектеледі, соңғысы осы жерде өзенге қарай төмендейді. Пропилейге «Сертілеу жолы» (Pasaje Juramento) деп аталатын жаяу жол арқылы кіруге болады, ол Буэнос-Айрес көшесіндегі муниципалитет ғимаратының (Palacio de los Leones) мен Кафедральдың арасынан басталады, және 25 мамыр алаңына (Plaza 25 de Mayo) қарап тұр. Атақты мүсінші Лола Мораның мүсіндері жолдың екі жағынан орын алған. Мемориал мен оның алдындағы Ұлттық ту паркі 20 маусымдағы Ту күнінің негізгі салтанаттарының өтетін орны болып табылады. Кешеннің ашылуының 50 жылдығы, 2007 жылы, арнайы салтанатты шаралармен және жаңа жарықтандыру жүйесінің ашылуымен аталып өтті. «El Puerto de la Música» Парана өзенінің жағасында орналасқан, жалпы сыйымдылығы 30 000 адамдық театр болады. Архитектор Оскар Нимейер театр ішіндегі қойылымды сыртқы көпшілікке тарату арқылы осы тұжырымды ұсынды. 74,5 гектар аумақты қамтитын, қисық сызықты бетон ғимарат Аргентинадағы Оскар Нимейердің алғашқы жобасы. Бұл жоба Росарио қаласының ерекше бөлігіне айналады. Құрылыс 2010 жылдың соңында басталып, 2014 жылға дейін аяқталуы күтілуде.

The National Flag Memorial in Rosario is a monumental complex built near the banks of the Paraná River. It was commissioned in 1944 and inaugurated on June 20, 1957 – the anniversary of the death of Manuel Belgrano, creator of the Argentine flag, who raised it for the first time on an island in the river on February 27, 1812. The complex has a total area of about and was constructed using stone primarily sourced in the Andes. The structure was designed by the architects Ángel Guido and Alejandro Bustillo, and the monument was adorned with works by sculptors Lola Mora, Eduardo Barnes, Alfredo Bigatti, and José Fioravanti. The Memorial (Monumento) has three parts: the Tower (Torre) or mast, high, which commemorates the Revolution of May 1810 and houses Manuel Belgrano's crypt in its base; the Civic Courtyard (Patio Cívico), which symbolizes the effort of the organization of the state (the Courtyard is used for massive open air shows), and the Triumphal Propylaeum (Propileo Triunfal), representing the nation as organized after the 1853 Constitution. Under the Propylaeum there is the Honor Room for the Flags of America (where the flags of all American nations are displayed). The complex faces Belgrano Avenue, and is delimited by Córdoba and Santa Fe Streets, the latter of which slopes down towards the river at this point. The Propylaeum can be accessed from the pedestrian passage called Pasaje Juramento ("Oath Passage"), which starts at Buenos Aires St. between the municipal building (Palacio de los Leones) and the Cathedral, in front of Plaza 25 de Mayo (May 25 Square). Statues flank the passage by famous sculptor Lola Mora. The Memorial and the National Flag Park located in front of it are the seat of the main celebrations of Flag Day on June 20. The 50th anniversary of the inauguration of the complex, in 2007, was marked by a special celebration and by the unveiling of a new lighting system. El Puerto de la Música will be a theater with a total capacity of 30,000 people located by the Paraná River. Architect Oscar Niemeyer came up with the concept by expanding the show from inside the theater to a much larger outside audience. The concrete curvilinear shape building with an area of is the first design of Oscar Niemeyer in Argentina. The project will be a distinctive part of Rosario's skyline. Construction will begin at the end of 2010 and is expected to be completed by 2014.

Планетарий

Уркиса саябағында орналасқан Росарио қаласының муниципалды астрономиялық кешені – аймақтың маңызды астрономиялық орталықтарының бірі. Планетарий негізгі командасымен қатар, оның қосалқы элементтері де дисплей қызметін атқаратын, бекітілген жарты шар пішіндес күмбезге проекциялар арқылы аспанның жасанды суретін ұсынады. Бұл құрылым комета пішіндес әсем ғимараттың ортасында орналасқан "Оскар Клаудио Каприле" залына орнатылған. Өлшемдері, дыбыс және бейне сапасы, ішкі ыңғайлылығы тұрғысынан техникалық ерекшеліктеріне байланысты бұл зал әлемдегі үздік залдардың қатарында саналады. Комета пішіндес ғимарат "Профессор Виктор Каполонго" обсерваториясы және тәжірибелік ғылым мұражайын қамтитын кешеннің бір бөлігі болып табылады.

Обсерватория

1970 жылы 18 маусымда "Профессор Виктор Каполонго" атындағы қалалық астрономиялық обсерватория ашылды және оның алғашқы директоры тағайындалды. Обсерватория астрономия және оған байланысты ғылымдар саласындағы білім тарату, оқыту және зерттеу жұмыстарын жүзеге асырады, сондай-ақ тұтылулар, планеталардың орналасуы, кометалардың өтуі сияқты аспандағы құбылыстар туралы халыққа мәлімет береді. Осы мақсатта обсерваторияда екі телескоп орнатылған. Бір Куде рефракторының апертурасы және фокустық қашықтығы бар, ол күн бақылауы үшін Лионың монохроматикалық фильтрімен жабдықталған. Екінші Кассегрен рефлекторының апертурасы Карл Цайс компаниясымен жасалған. Росарио аспанындағы барлық көрінетін аспан денелерінің, жыл мезгіліне және әсіресе Күн, Ай, Юпитер, Сатурн, Марс және Венера планеталарына сәйкес байқаулары мен астрофотографиясы жүргізіледі. Осының нәтижесінде 14812 Росарио астероиді қаланың құрметіне аталды.

Эксперименталды ғылым мұражайы

Бұл мұражай 1987 жылдың 24 қыркүйегінде ашылды. Аргентинадағы алғашқы мұражай болып табылатын ол, дәстүрлі мұражайлардан табиғат заңдарын көрсететін жабдықтар мен құралдары арқасында ерекшеленеді, оларды жұртшылық интерактивті түрде қолдана алады. Осылайша, кез келген жастағы келушілер телескоптар мен микроскоптарды пайдалана алады немесе лазерлермен, дыбыс араластырғыштармен, түрлі радиолармен, компьютерлермен, күн панельдерімен және тағы да басқаларымен тәжірибелер жүргізе алады. Бұған қоса, көрме стендтерінде ғылым мен технологияның суреттері мен түсіндірме мәтіндері ұсынылған: математика және информатика, инженерия, физика, астрономия, астронавтика, геология, химия және биология. Сонымен қатар, маңызды бөлігі уақытша көрмелерге арналған, мысалы, ғарыш дәуірі, энергия: жаңару және тиімді пайдалану, құмнан шыны жасау және тағы да басқалары. Мұражай қызметкерлері Ғылым және Технология министрлігінің кеңсесі, Росарио қалалық әкімдігі, сондай-ақ мекемелер мен жеке тұлғалардың үлесімен қамтамасыз етіледі. Мұражайдың аудиовизуалды көрсетілімдері "CIENCIANIÑO" (ChildScience) деп аталатын, 4-тен 10 жасқа дейінгі балаларға арналған Видео секторының ғылым бөлімінде жүзеге асырылады. Мұражай планетарий сияқты кешкі уақытта жұмыс істейді. Барлық деңгейдегі білім беру ұйымдары кезеңдік кесте бойынша қабылданады.

Че Гевараның мүсіні

Че Гевараның 4 метрлік қола мүсіні 2008 жылдың 14 маусымында оның туғанына 80 жыл толуының құрметіне ашылды. Ол Аргентинаның елінен жиналған 75 000 қола кілттен жасалған.

Демографиялық үлестірімі

Росарио Аргентинаның Санта-Фе провинциясында орналасқан. Бұл мегаполисте шамамен 1,2 миллион адам тұрады (1 159 004 адам, шамамен), бұл Аргентинаның Кордовадан кейінгі үшінші ең көп халқы бар қалалық елді мекені. Үлкен Росарио Росарионың өзін (халық саны шамамен 910 000) және оның төңірегіндегі кең аумақты қамтиды, тек шығысқа қарай ғана емес, барлық бағытта таралады (Парана өзенінің кедергісінен). Оңтүстікке қарай Вилла Губернадор Гальвес қаласы орналасқан, онда шамамен 75 000 адам тұрады, ол Росарио қаласының орталығынан шамалы қашықтықта. Батыс және оңтүстік-батыста Фunes, Рольдан, Перес, Солдини сияқты бірнеше кішкентай қалалар мен кенттер бар. Рольдан Росарио қаласының орталығынан белгілі бір қашықтықта орналасқан. Бұл елді мекендер Росариоға келіп тоғысатын маңызды жолдардың жанында орналасқандықтан мегаполис құрамына енді, және көптеген тұрғындары күнделікті Росариоға жұмысқа барып қайтады. Солтүстікке қарай, өзен жағалауын бойлап, ең алыс нүкте орналасқан. Росариодан бастап, бірінен соң бірі, көбінесе бірігіп жататын Гранадеро Байгоррия, Капитан Бермудес, Фрай Луис Белтран, Сан-Лоренцо (бұл басқа департаментте, 40 000-нан астам халқы бар) және Пуэрто-Генерал Сан-Мартин қалалары кездеседі. Үлкен Росарионың солтүстігі дәстүрлі түрде "Индустриалдық дәліз" деп аталатын Кордон Индустриалдық аймағының бір бөлігін құрайды, себебі бұл өте дамыған өнеркәсіптік өндіріс аймағы болған. 1990 жылдардағы экономикалық дағдарыс өнеркәсіптік инфрақұрылымды көптеп бұзды және ауыл шаруашылығы экспортына зиян келтірді. 2006 жылға қарай ұлттық экономиканың жаңаруымен бірге бұл секторлар қайта жанданды, бірақ қаланың батыс аудандарында кедейлік пен жұмыссыздық деңгейі жоғары болып қала береді (ресми сараптамалар 2011 жылы метрополия тұрғындарының 6,5% кедейлік шегінен төмен екенін көрсетті, ал 2012 жылы жұмысқа қабілетті халықтың 8,3% жұмыссыз болды). 1876 жылы жалпы халық саны 203 509 адамды құрады, ал 1926 жылы Росариода 407 000 тұрғын болды, олардың 47% шетелдіктер, олардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропадан келді. Олардың көпшілігі итальяндықтар еді, және олардың көп бөлігі Лигурияның солтүстік-батыс аймағынан шыққан. 2010 жылғы халық санауы бойынша қала мен оның айналасындағы 31 ауданда 1 193 605 адам тұрады, бұл Росарионы Аргентинаның үшінші ірі метрополиялық аймағына айналдырды, тіпті халық санының өсуі баяулағанмен де. 2010 жылғы халық санауы сонымен қатар тұрғындардың жасы ұлғайғанын көрсетті. Халықтың 21% 15 жасқа дейінгі балалар, ал 17% 60 жастан асқан адамдарды құрайды, бұл жас құрылымы Солтүстік Американың көптеген қалаларындағы жас құрылымына ұқсас. Олар, сонымен қатар, Аргентина халқының орташа жасынан да үлкен (олардың 25% 15 жасқа дейінгі, 14% 60 жастан асқан). Көшіп келгендердің көпшілігі, шығу тегіне қарамастан, қаланың өзінде немесе Үлкен Росарио төңірегінде қоныстанды. Алайда, көші-қонның алғашқы кезеңдерінде кейбір адамдар қаланың әртүрлі аймақтарында, көбінесе Аргентина үкіметінің қолдауымен немесе жеке тұлғалар мен ұйымдардың демеушілігімен колониялар (әсіресе ауыл шаруашылығы колониялары) құрды. Христиан діні басым, оның ішінде Рим-католик діні ең көп таралған, одан кейін протестантизм келеді. Росарио Аргентинадағы ең ірі еврей қауымдастықтарының біріне ие болғандықтан, иудаизм қаладағы екінші ең көп таралған дін. Сондай-ақ, жергілікті ислам қоғамы да бар.

Rosario is located in the Province of Santa Fe, Argentina. This metropolis has a population of about 1.2 million (1,159,004 est. ), thus being Argentina's third most populated urban settlement, after Córdoba. Greater Rosario comprises Rosario itself (population about 910,000) and a large area around it, spreading in all directions except eastward (because of the Paraná River). Directly to the south, it includes the city of Villa Gobernador Gálvez, with a population of about 75,000, about from Rosario city center. To the west and south west there are several smaller towns and cities (Funes, Roldán, Pérez, Soldini); Roldán is from the Rosario city centre. These settlements were incorporated into the metropolis due to their vicinity to major roads leading into Rosario, and many people living there habitually commute to Rosario. The farthest end is to the north, following the coast of the river; from Rosario, one finds, in succession and usually merging into each other, the towns of Granadero Baigorria, Capitán Bermúdez, Fray Luis Beltrán, San Lorenzo (already in a different departamento, with a population of over 40,000), and Puerto General San Martín, the last being at a distance of from Rosario. The north of the Greater Rosario is one end of an area traditionally called Cordón Industrial ("Industrial Corridor"), since it was traditionally a heavily industrialized productive region. The prelude to the economic crisis in the 1990s largely dismantled the industrial infrastructure and damaged agricultural exports. These sectors were largely revitalized by 2006 as the national economy continued to recover, but high levels of poverty and unemployment persist in the city's western neighborhoods (official surveys indicated that in 2011, 6.5% of the metro area population was under the poverty line; and that in 2012, 8.3% of the labor force was unemployed). In 1876 the total population was 203,509; by 1926, Rosario had 407,000 inhabitants, 47% of them foreign, many having arrived from Europe in the wake of World War I. Most of these were Italian, and among them, a majority from the north western region of Liguria. As of the 2010 Census, there were 1,193,605 people residing in the city and 31 surrounding districts, making Greater Rosario the third largest metro area in Argentina even as its population growth has leveled off. The 2010 Census also showed a relatively aged population. With 21% under the age of fifteen and 17% over sixty, the people have an age structure similar to those in many North American cities. They are, likewise, more elderly on average than Argentines as a whole (of whom 25% were under 15 and 14%, over 60). Most immigrants, regardless of origin, settled in the city or around Greater Rosario. However, in the first stages of immigration, some formed colonies (especially agricultural colonies) in different parts of the city, often encouraged by the Argentine government and/or sponsored by private individuals and organizations. Christianity is the dominant faith with Roman Catholicism as the most practiced, followed by Protestantism. Judaism is the second most professed religion in the city as Rosario has one of the largest Jewish communities in Argentina. There is also a local Islamic society.

Орталық ауданы

Росарио қаласының орталығында Кордова көшесі – басты даңғыл. Ол Флаг ескерткіш саябағынан басталып, аудандық аймаққа қарай көтеріледі және Плаза 25 де Майо мен Плаза Принглес арасында жеті блокқа дейін жаяу жүргіншілерге арналған жолға айналады. Кордова даңғылының батыс жағында бай отбасылардың бұрынғы үйлері орналасқан «Ғасырдың серуені» (Paseo del Siglo) жатыр, соңында Сан-Мартин алаңы, ал басқа жерде – Плаза Монтенегро (Сан-Мартин көшесінің жаяу жүргіншілерге арналған төрт блогы, Peatonal San Martín) және Плаза Сармиенто орналасқан. Ороньо бульвары (солтүстік-оңтүстік бағытта) және Пелегрини даңғылы (шығыс-батыс бағытта) өзенмен бірге қала орталығының шекарасын белгілейді. Олардың тоғысқан жерінде тәуелсіздік саябағы (Parque de la Independencia) басталады, онда Хуан Б. Кастаньино атындағы Көркем өнер мұражайы, «Ньюэллс Олд Бойз» футбол клубы, «Провинциал» және «Гимнасия и Эсгрима» спорт клубтары, сондай-ақ ат жарыс жолы және бұрынғы «Ауылдық қоғам» (Sociedad Rural) орналасқан. Оңтүстікке қарай, Пелегрини даңғылынан өтетін 27 ақпан және Сегуи бульварлары, сондай-ақ Урибуру, Арихон және Батль-и-Ордонес даңғылдары бар. Батыста, Ороньодан кейін Овидио Лагос және Франсия даңғылдары, Авельянеда бульвары және Провинсиас Унидас даңғылы орналасқан. Оңтүстік аймақтағы негізгі бариолар – Ла Табладо, Парке Касадо, Лас Эрас, Лас Делисиас және Лас Флорес. Қала Саладильо арнасында аяқталады. Батыстағы аудандардың арасында Эчесорту, Бельграно, Триангуло, Модерно, Годой және Фишертон бар. Солтүстік-шығысында Пичинча, Людуэнья, Лисандро де ла Торре (Росарио Централ стадионының үйі) және Эмпальме Гранерос жатыр. Стадионның жанында Парке Алем орналасқан, ал жақын жерде Сорренто жылу электр станциясы бар. Солтүстікке қарай Альберди, Ла Флорида (осы атпен танымал жағажайлы курорт), Парке Филд (АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің «Прогресс үшін альянс» даму жоспары бойынша салынған) және Руччи аудандары орналасқан. Басты көшелер – Альберди даңғылы және оның жалғасы Рондо бульвары (Росарио-Виктория көпіріне және Гранадеро Байгоррия қаласына жетелейді). Оларды Лас Трес Виас, Хенова, Сорренто және Пуччо даңғылдары кесіп өтеді. Росарио қаласының ерекшелігінің маңызды бөлігі – өзен жағалауы. Қала жақында ғана бұрын портқа және ұлттық теміржол жүйесіне тиесілі болған жерлерді қайта ұйымдастырудың арқасында Парана өзенінің жағалауын қалпына келтірді. Порттың солтүстігіндегі орталықтан бастап өзен жағалауы көптеген саябақтармен қоршалған: Аргентина туының ескерткіші, Испания саябағы (Parque de España), Ұлттар саябағы (Parque de las Colectividades) және Сунчалес саябағы (Parque Sunchales).

At Rosario city center, Córdoba Street is the main avenue. It begins at the Flag Memorial Park, climbs towards the district area, and becomes a pedestrian walk for seven blocks, between Plaza 25 de Mayo and Plaza Pringles. Along Córdoba Ave to the west Paseo del Siglo ("Walk of the Century") was settled, with former houses of wealthy families, finally there is also the San Martín Square, and elsewhere, Plaza Montenegro (on Peatonal San Martín, the pedestrian only four blocks of San Martín Street) and Plaza Sarmiento. Oroño Boulevard (going north–south) and Pellegrini Avenue (east west) mark the boundaries of the town center together with the river. At their confluence starts the Parque de la Independencia, that houses the Juan B. Castagnino Fine Arts Museum, the Newell's Old Boys football club, and the sports clubs Provincial and Gimnasia y Esgrima, as well as the horse racetrack and the former Sociedad Rural (Rural Society). Towards the south, beyond Pellegrini Avenue, there are two more boulevards, 27 de Febrero and Seguí, and avenues Uriburu, Arijón and Battle y Ordóñez. To the west, after Oroño, there are the avenues Ovidio Lagos and Francia, Avellaneda Boulevard and Provincias Unidas Avenue. The main barrios in the south are La Tablada, Parque Casado, Las Heras, Las Delicias and Las Flores. The city ends in the Saladillo Stream. Among the districts in the west are Echesortu, Belgrano, Triángulo, Moderno, Godoy and Fisherton. To the north east there lie Pichincha, Ludueña, Lisandro de la Torre (home of Rosario Central's stadium) and Empalme Graneros. Next to the stadium, there is the Parque Alem, and nearby the Sorrento thermal power plant. To the north lie the districts of Alberdi, La Florida (with a popular beach resort of the same name), Parque Field (built under US President John F. Kennedy's Alliance for Progress development plans) and Rucci. The main streets are Alberdi Avenue and its continuation, Rondeau Boulevard (which leads to the Rosario Victoria Bridge and the city of Granadero Baigorria). These are crossed by the avenues Las Tres Vías, Génova, Sorrento, and Puccio. An important part of Rosario's urban character is its riverbank. The city recovered the riverbank of the Paraná not long ago, thanks to a reorganization of terrains formerly owned by the port and the national railroad system. Going from the center immediately north of the port, the riverbank is surrounded by a large number of parks; Argentine flag Memorial, Parque de España, Parque de las Colectividades and Parque Sunchales.

Үлкен Росарио

Жылдар өте келе Росарио барлық бағытта кеңейді. Оңтүстікке қарай, Пелегриниден әрі екі бульвар – 27 de Febrero және Seguí, сондай-ақ Урибуру, Арижон және Батл и Ордонес даңғылдары орналасқан. Батысқа қарай, Оронодан кейін Ovidio Lagos және Francia даңғылдары, Avellaneda бульвары және Provincias Unidas даңғылы жатыр. Оңтүстіктегі негізгі аудандар – Ла Таблада, Парке Касадо, Лас Херас, Лас Делисиас және Лас Флорес. Қала Саладильо өзенінде аяқталады (Вилла Губернатор Гальвеспен шектесетін табиғи шекара). Бұл Грандоли ауданының оңтүстігінде орналасқан. Батыстағы аудандардың ішінде Эчесорту, Белграно, Триангуло, Модерно, Годой және Фишертон (қаланың батыс шетіне жақын, бұрын Росариодағы ағылшын теміржол компанияларының жоғары лауазымды қызметкерлері тұрған жер) бар. Солтүстік-шығысқа қарай Пичинча (20 ғасырдың басында қызыл шамдар ауданы болған, қазір ашық аудандағы антиквариат жәрмеңкесі: Mercado de antigüedades "Feria Retro La Huella"), Людуэня, Лисандро де ла Торре (Росарио Централь футбол клубының үйі) және Эмпальме Граньерос аудандары жатыр; осы үш аудан Людуэня өзенінің ықпал ету аймағында, қазір құбырларға жиналған, бірақ 1980 жылға дейін су тасқынының себебі болған. Росарио Централь стадионының жанында Парке Алем атты үлкен саябақ орналасқан, ал одан алыс емес жерде Сорренто жылу электр станциясы тұр. Лисандро де ла Торре ауданының солтүстігінде Альберди (бұрынғы тәуелсіз қала), Ла Флорида (осы аттас танымал жағажайлы курорт) және Руччи жатыр. Солтүстіктегі басты көшелер – Альберди даңғылы және оның жалғасы Рондо бульвары (қаланың солтүстік шығысына, Росарио-Виктория көпіріне және Гранадеро Байгоррия қаласына жетеді). Бұл маңызды магистральдарды бірнеше даңғылдар кесіп өтеді: Лас Трес Виас, Генова, Сорренто және Пуччо.

Көлік

Росарионың стратегиялық орналасуы маңызды көлік хабына айналуға және Рио-Гранде-ду-Сул штатын (Бразилия) байланыстыратын екі мұхиттық дәлізге айналуға тиіс. Бұл әлемдік таратудың маңызды бөлігі және Оңтүстік ортақ нарығы Меркосурдың негізгі дәлізінің орталық нүктесі болып табылады. Мысалы, Росариода жұмыс күнінде қоғамдық көлікпен жұмысқа барып-қайтуға жұмсалатын орташа уақыт 50 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 9%-ы күніне 2 сағаттан астам уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 14 минутты құрайды, ал жолаушылардың 19%-ы күн сайын 20 минуттан астам күтеді. Қоғамдық көлікпен бір жолға жүрілетін орташа қашықтық 4,3 км, ал 4%-ы бір бағытта 12 км-ден астам қашықтықты жүреді.

Жол көлігі

Росарионың қоғамдық көлік жүйесі автобустар, троллейбустар және таксилерді қамтиды. Росарио троллейбус жүйесі тек бір негізгі магистральдық желіден тұрады. Қазіргі уақытта оны мемлекеттік корпорация SEMTUR (Sociedad del Estado Municipal para el Transporte Urbano de Rosario, "Росарио қалалық көлігі үшін муниципалды мемлекеттік қоғам") басқарады, сондай-ақ Росарионың басқа да қалалық автобус желілері де осы корпорацияның басқаруында. Плаза Сармиенто қалалық автобус жүйесінің торабы болып табылады, онда метрополитен аймағындағы 40-қа жуық қалалық желі әр 5-10 минут сайын қызмет көрсетеді. Автобус бағасы қайта зарядталатын пластикалық карта немесе пошта бөлімдерінен, автоматтандырылған сату автоматтарынан және жеке кәсіпкерлерден сатып алуға болатын магниттік жолақты қағаз карта арқылы алдын ала төленеді. Сирек пайдалану үшін автобустағы монета қабылдағыш арқылы жоғары баға төлеуге болады. Қалааралық бағыттарда тарифтер әртүрлі, ал кейбіреулерінде тек қолма-қол ақшамен төлеуге рұқсат етіледі. Қалалық әкімшілік 2012 жылдың екінші жартысында қағаз карталарды пластикалық карталарға алмастыруды жоспарлап отыр. Қалалық автобус паркі 2003 жылдан бастап ұлттық экономиканың жаңаруына байланысты жартылай жаңартылды және шамамен 730 бірліктерден тұрады. 2005 жылы автобустардың орташа жасы 5 жыл 11 айды құрады. Экономиканың жақсаруы қоғамдық көліктің жиі пайдалануына және велосипедтерді салыстырмалы түрде аз пайдалануына әкелді. Росарио көлік басқармасының мәліметінше, 2005 жылы айына шамамен 11 миллион автобуспен сапар жасалса, 2007 жылы бұл көрсеткіш күн сайын 420 мың адамға (айына 12,6 миллион) жеткен. Автобустардың көп бөлігі табиғи газбен жұмыс істейді, бұл Аргентинада да кең таралған, себебі бұл отынның бағасы баламалы отындарға қарағанда төмен. Барлық автобустарды осы жүйеге көшіру жоспары іске аспады, көптеген автобустар субсидияланған дизель отынымен жұмыс істейді. 2012 жылы қала орталығынан өтетін бірнеше параллель көшелерге автобусқа арналған бөлімшелер қосылды. Росариода орташа көлемді такси паркі бар, көліктер қара түске боялған және сары сызықпен шеберленген. Олардың кейбіреулері радиотакси компанияларына тиесілі және телефон арқылы брондауға болады, ал қалғандары көшеде күтеді. Аргентина экономикасының жаңаруымен қатар, такси паркінің мүмкіндіктері жоғары сұранысқа байланысты шектелді. 2005 жылдың қыркүйегінде қалалық кеңес барлық таксилерде радио байланыс жүйесін міндетті түрде орнатуды бекітті, бірақ бұл талап орындалмады. Росарио сонымен қатар Мариано Морено автобус терминалынан (Terminal de Omnibus) қашықтыққа жол тасымалын ұйымдастырудың маңызды торабы болып табылады, ол Патио де ла Мадера конгресс-жарқын орталығының қарсы жағында, Плаза Сан Мартиннен шамамен 15 блок қашықтықта орналасқан. Бұл көлік орталығы қысқа, орта және ұзақ қашықтыққа жүретін 73 автобус компаниясына қызмет көрсетеді, ай сайын 1,1 миллион жолаушыны 784 ұлттық және халықаралық бағытқа тасымалдайды, олардың ішінде Пуэрто-Игуасу, Сальта және Барилоче сияқты ірі қалалар, сондай-ақ Асунсьон (Парагвай), Куритиба және Рио-де-Жанейро (Бразилия) және Монтевидео (Уругвай) сияқты халықаралық бағыттар бар. Бағыттар ұзақ болуы мүмкін, бірақ ақ киімдегі жүргізушілер заманауи жабдықталған, жайлы ұзақ қашықтыққа арналған автобустарды басқарады.

The Rosario public transport system includes buses, trolleybuses and taxicabs. The Rosario trolleybus system consists of only one main trunk line. It is presently operated by a government owned corporation, SEMTUR (Sociedad del Estado Municipal para el Transporte Urbano de Rosario, "Municipal State Society for Rosario Urban Transport"), as are some of Rosario's other urban bus lines. Plaza Sarmiento is the hub of the city bus system, about 40 urban lines in the metropolitan area that provide service every 5 to 10 minutes. Bus fares are pre paid by means of either a rechargeable plastic card or a disposable paper card with a magnetic stripe which can be bought from post offices, automatic vending machines, and private businesses. For occasional use, a larger fare can be paid using a coin machine in the bus unit. The interurban lines have differential fares, and some allow payment in cash only. The municipal administration is phasing out the paper cards, in favor of the plastic ones, during the second half of 2012. The urban bus fleet was partially renewed during the recovery of the national economy, since 2003, and consists of about 730 units. In 2005 the average age of the buses was five years and 11 months. Improvements in the economy have led to increased use of public transport and comparatively less use of bicycles. According to the Rosario Transportation Office, in 2005 there were about 11 million bus journeys per month, by 2007, usage has climbed to 420,000 people every day (12.6 million per month). A significant number of buses run on natural gas, as it also happens in Argentina as a whole since the price of this fuel is quite low compared to the alternatives. The idea to transform all buses to this system did not prosper; most buses run on heavily subsidized diesel fuel. In 2012 bus lanes were added to several pairs of parallel streets traversing the downtown area. Rosario has a medium sized taxi fleet, with units painted black and outlined in yellow. Some belong to radio taxi companies and can be reserved by telephone; others only in the streets. As the economy of Argentina recovers, the capacity of the taxi fleet has been strained by higher usage. In September 2005, the Deliberative Council approved the compulsory installation of radio call systems in all taxi units, but this requirement has not been fulfilled. Rosario is also a major hub for long distance overland transportation from the Mariano Moreno Bus Terminal, (Terminal de Omnibus), across from the Patio de la Madera Convention and Exposition Centre complex, about 15 blocks west of Plaza San Martin. The transportation facility serves 73 bus companies in short, medium, and long distance travel, carrying 1,100.000 passengers per month to 784 national and international destinations, which comprise most major domestic cities including Puerto Iguazú, Salta and Bariloche and international destinations such as Asunción, Paraguay, Curitiba and Rio de Janeiro, Brazil and Montevideo, Uruguay, destinations may be long but white clad chauffeurs handle comfortable long distance coaches with modern conveniences.

Жобалар

2008 жылы басталуы жоспарланған Буэнос-Айрес, Росарио және Кордоба қалаларын байланыстыратын жоғары жылдамдықты пойыз салу жобасы болды. Оның 2012 жылы ашылуы күтілген. Бұл пойыз Росарио мен Буэнос-Айресті 85 минутта, ал Кордобаны тағы 90 минутта жететін болды. Бірақ жоба ешқашан іске аспады және азаматтар мен БАҚ өкілдері арасындағы қызу пікірталас пен жоғары құнына байланысты ақыры тоқтатылды.

Трамвайлар

Бір кезде қалада орталық бөлігінде 192 км-ге созылған үлкен трамвай желісі болған, алайда қаладағы автобус көлігінің күшті бәсекесінен кейін 1963 жылы ол тоқтатылды. Қазір қалада екі мұражай трамвайы бар, олардың біреуі резеңке дөңгелектерде жүру үшін қайта жабдықталған ескі трамвайларды пайдаланады, ал екіншісі – қаланың түпнұсқа трамвайларын, рельстерде жүру үшін жаңартылған түрде қолданады. Соңғы кезде қала үшін метро жүйесі ұсынылды, бірақ одан бас тартылып, жаңа қалалық трамвай желісі құруға басымдық берілді. Қазір желіні салуға конкурс жарияланды, Siemens және Қытайдың Өнеркәсіп және Коммерциялық Банкі сияқты ірі компаниялар оған қатысуда. Жобаның жақында ашылған Росарио Сур станциясынан басталып, қаланың солтүстік жағына қарай жүруі күтілуде.

Жолдар

Росарио елдің қалған бөлігімен бірнеше жолдар арқылы байланысты: Арамбуру тас жолы (оңтүстік-шығысқа, Буэнос-Айреске), 9-шы ұлттық жол (Буэнос-Айрестен Росариоға дейін, содан кейін солтүстікке және батысқа қарай Жужуй мен Боливияға дейін), Бригадир Эстанслао Лопес тас жолы (солтүстікке, Санта-Фе қаласына), 11-ші ұлттық жол (Санта-Фе, Формоза және Парагвайға солтүстікке қарай), 33-ші ұлттық жол (Санта-Фе және Буэнос-Айрес провинциясынан оңтүстік-батысқа қарай, содан кейін 7-ші ұлттық жол арқылы Сан-Луис, Мендоса және Чилиге), 34-ші ұлттық жол (солтүстікке Сантьяго-дель-Эстероға, Тукуман мен Боливияға) және 174-ші ұлттық жол (шығысқа, Росарио-Виктория көпірі арқылы Энтре-Риосқа). Қаланы екі белдеулі автомобиль жолының кең жүйесі қоршап тұр: Circunvalación автожолы және A012, олар қала шекараларын белгілейді. Белдеу жолы қала орталығындағы тығырықтан сақтау үшін салынған, жүргізушілерге қаланы айналып өтуге мүмкіндік береді, бұл уақытты қысқартады. Оның ұзындығы бойынша 9-шы, 3-ші, 34-ші, 11-ші және 174-ші ұлттық жолдармен қиылысады. Ресми нөмірлеу жүйесінде бұл жол "A008" деп белгіленген, бірақ жергілікті тұрғындар арасында көбінесе "25 мамыр белдеуі" (Avenida de Circunvalación 25 de Mayo) деп аталады, ол 1810 жылғы мамыр революциясын еске түсіреді. Кейбір бөліктері жергілікті жарлықтармен әртүрлі тұлғалардың есімдерімен аталады. Мысалы, 27-бульвардың шығыс жағынан Аякучо көшесіне дейінгі бөлік (Росарио-Буэнос-Айрес тас жолына бұрынғы шығу, қазір 21-провинциялық жолға қосылу) 1981 жылғы 14 мамырдағы №232 жарлық бойынша "A008 генерал-лейтенант Хуан Карлос Санчес ұлттық жолы" деп аталады. 9-шы ұлттық жол мен Санта-Феге (штат орталығына) шығу арасындағы, Рондо бульварымен қиылысатын 11-ші ұлттық жолдың бөлігі 2003 жылғы 1 қыркүйектегі №25769 заң бойынша "A008 доктор Константино Раццетти ұлттық жолы" деп аталады. A012 – қаланың оңтүстік-шығысындағы екінші белдеу жолы. Ол қаланың төңірегінде жартылай шеңбер пішіндес, ұзын белдеу болып созылады. Ұлттық 9-жолдың 278-ші шақырымындағы Эстер қаласындағы қиылысынан Сан-Лоренцо қаласындағы 11-ші ұлттық жолдың 326-шы шақырымындағы қиылысына дейін созылады. Бұл жол үлкен Росарио агломерациясымен шекаралас болғандықтан "Екінші Росарио белдеуі" деп жиі аталады. 1979 жылғы 1595-ші нөмірлі Ұлттық Жарлық бойынша бұл жол федералдық басқаруға берілді. Бұрын ол 16-шы провинциялық жол деп аталған.

Rosario is linked to the rest of the country by a number of roads: the Aramburu Highway (southeast, to Buenos Aires), National Route 9 (from Buenos Aires to Rosario and then north and west up to Jujuy and Bolivia), the Brigadier Estanislao López Highway (north, to Santa Fe City), National Route 11 (to the north of Santa Fe, Formosa and Paraguay), National Route 33 (to the southwest of Santa Fe and the province of Buenos Aires, and then through National Route 7 to San Luis, Mendoza and Chile), National Route 34 (north to Santiago del Estero, Tucumán and Bolivia), and National Route 174 (east, to Entre Ríos, over the Rosario Victoria Bridge). It is surrounded with an extensive system of two belt highways called Circunvalación Motorway and A012 which in turn set the limits of the city. The beltway is and was built for traffic to avoid the congested city centre, allowing drivers to bypass the city going around it in a much shorter time. In its length, it intersects with National Route 9, National Route 3, National Route 34, National Route 11 and National Route 174. The official numbering system denotes this road as "A008" but this denomination is mostly unknown by the locals as it is still called "Avenida de Circunvalación 25 de Mayo" ("25 of May Beltway Avenue") commemorating the May Revolution of 1810. Some sections are named after different personalities by local decree. For example:

The section from the east end on 27 Boulevard to the crossing of Ayacucho Street (old exit to the Rosario Buenos Aires Highway, now access to Provincial Route 21), is called "National Route A008 Tte. General Juan Carlos Sánchez" by decree #232 of 14 May 1981. The section between National Route 9 and the exit to Santa Fe (the state capital) National Route 11 on the intersection with Rondeau Boulevard is called "National Route A008 Dr. Constantino Razzetti" by law #25769 of 1 September 2003. The A012 is the second beltway at the southeast of the city. It has a semi circular length centered around the city, running as a long length beltway. From the National Route 9 junction on km marker 278, in the town of Esther, to the junction with National Route 11 on km marker 326 in the city of San Lorenzo it runs for
This road is popularly known as the Second Rosario Beltway, as it borders the metropolitan area of greater Rosario. Through National Decree 1595 of 1979 this road switched to federal control. Beforehand this road was called Provincial Route 16.

Әуежайлар

Росарио – Islas Malvinas халықаралық әуежайы Аргентинаның Санта-Фе провинциясындағы Росарио қаласының батыс-солтүстік бағытында орналасқан. Фунес қаласы әуежайдың батысында жатыр, және қала шекарасының бір бөлігі әуежай аумағымен шектеседі. Әуежай белгілі бір аумақты алып жатыр және оны Санта-Фе провинциясы басқарады. Әуежай Үлкен Росарио аймағына қызмет көрсетеді және Sol Líneas Aéreas компаниясының негізгі хабы болып табылады, сонымен қатар Aerolíneas Argentinas, Copa және Gol Transportes Aéreos компаниялары да қызмет көрсетеді. Росариодан Аргентина ішінде Буэнос-Айрес, Кордова, Мар-дель-Плата (Буэнос-Айрес арқылы), Мендоса (Кордова арқылы), Санта-Фе және Вилла-Геселл (Буэнос-Айрес арқылы) қалаларына, сондай-ақ Порту-Алегреге (Бразилия), Пунта-дель-Эстеге (Уругвай) халықаралық рейстер бар (жазда тікелей рейстер, ал күз, қыс және көктемде Буэнос-Айрес арқылы). Әуежайдың ең ұзын ұшу-қону жолағы 9 843 фут (3000 метр) ұзындықты құрайды.

Порт

Росарио порты – Аргентинаның ішкі порты және ірі жүк тасымалдау орталығы. Санта-Фе провинциясының Росарио қаласында, Парана өзенінің сол (батыс) жағалауында, Атлант мұхитынан шамамен жоғары орналасқан. Парана өзені ағысының осы нүктесінде (420 километр, 260 миль) теңіз және өзендік кеме қатынасы арасындағы тереңдік өзгерісі байқалады. Порттың алдындағы өзеннің негізгі арнасы 10 метр (34 фут) тереңдікті сақтауға мүмкіндік беретін тиімді конфигурацияға ие, осы үшін мерзімді түрде дәнекерлеу жұмыстары жүргізіледі. Бұл Panamax стандартындағы кемелердің төмен ағысқа қарай жүзуіне жағдай жасайды. Парана өзенінің ені 418 километр шамасында, ал төмен ағысқа қарай кеңейеді. Порт – Парана өзені бойында орналасқан Үлкен Росарио қалаларының арасындағы ең ірісі; теңіз трафигіне қабілетті соңғы (солтүстік) порт – Пуэрто-Хенераль-Сан-Мартин. Бұл Атлант мұхитын Тынық мұхитымен байланыстыратын Биокеандық дәліздің бір бөлігі, Буэнос-Айрес, Росарио, Кордова және Куйо аймағы арқылы өтеді; солтүстік-оңтүстік бағытында Парагвай-Парана су жолының осін құрайды. Ол Санта-Фе аймағын, Аргентина экспорттық өнімдерінің үлкен бөлігін өндіретін аймақты тікелей қамтамасыз етеді, ал жанама түрде бүкіл Меркосур сауда блогын қамтиды. 2003 жылы порттағы жүк көлемі құрады. Аргентинаның басқа аймақтарынан жүктер «Нуэво-Сентраль Аргентино» теміржол желілері арқылы портқа жеткізіледі, бұл желі Кордовамен (батыс) және Буэнос-Айрес провинциясының Зарате қаласымен (оңтүстік) байланыстырады, сондай-ақ Росариоға жиналатын ұлттық және провинциялық жолдар мен тас жолдар арқылы жеткізіледі. 2003 жылы Росарио-Виктория көпірінің ашылуы елдің солтүстік-шығыс бөлігімен байланысты жақсартты, ол қаланы Энтре-Риос провинциясымен байланыстырады. Росарио халықаралық әуежайы (батыс жағында орналасқан) жүк тасымалымен жұмыс істеу үшін жаңартылды.

Білім

Росарио – ұлттық және халықаралық деңгейдегі маңызды білім беру орталығы. 1968 жылдан бері Росарио ұлттық университетінің (UNR) орны болып табылады, оған Заң факультеті, Медицина факультеті, Гуманитарлық факультет және «Росарио университет қаласы» (Ciudad Universitaria de Rosario) деп аталатын озық білім беру орталығы кіреді, онда 10-нан астам колледж бар, соның ішінде Психология факультеті, Саяси ғылымдар факультеті және Сәулет факультеті. Бұл қалада Ұлттық технологиялық университетінің (UTN) филиалы – Росарио аймақтық факультеті де орналасқан. Барлық ұлттық колледждер тегін. Қалада бастауыш және орта білім беретін шамамен 624 мекеме бар, сондай-ақ UNR-ге тікелей бағынышты Техникалық институт та бар. Университеттік білім беруде берік дәстүрі бар, ол бірнеше академиялық мекеменің басшысы болып табылады және ашық әрі тегін қолжетімді. Қазіргі уақытта қаладағы түрлі оқу орындарында 80 000-ға жуық университет студенті білім алып жатыр, бұл жалпы халықтың шамамен 8,5% құрайды. Бұл көрсеткіш Аргентинадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Росариода халықтың шамамен 15% жоғары білім алған немесе кем дегенде университетте оқыған. Росариода жеке колледждер де бар, мысалы Аргентинаның Католиктік понтификалық университеті (UCA), Австраль университеті, Латын Америкасы білім беру орталығы университеті (UCEL), Америкааралық ашық университеті (UAI), Росарионың итальяндық университеті (IUNIR), Сан-Мартин университеті және Консепсьон-дель-Уругвай университеті – бәрі де жекеменшік оқу орындары.

Тіл

Росарио – Буэнос-Айрес пен Монтевидеодан кейін Риоплатенс испан тілінде сөйлейтін үшінші ірі қалалық орталық. Жергілікті тіл осы диалекттің ерекшеліктерін көрсетеді, атап айтқанда, voseo (екінші жақ жекеше түрі үшін “tú” есімдігінің орнына “vos” қолданылуы) және sheísmo (ll және y дыбыстары дауыссыз [ʃ] ретінде айтылатын yeísmo түрі). Росарио испаншасы осы диалекттің басқа түрлерінен көп айырмашылығы жоқ болғанымен, аймақтың басқа ірі қалаларында тұратындар оңай байқай алатын ерекшеліктері бар. Росарионың ықпал ету аймағындағы тілдің ең айқын ерекшеліктерінің бірі – “s” әрпінің жұмсаруы және жоғалуы. Егер “s” әрпі сөздің соңында немесе дауыссыз әріпке тікелей жақын тұрса, ол жұмсақ және дауыссыз [h] дыбысына айналады (мысалы, “obispo” сөзі “o̞ˈβihpo̞” деп айтылады). Күнделікті және қарапайым тілде соңғы “s”, “r” немесе “d” әріптері кейде түсіріледі, бірақ бұл құбылыс көбінесе төменгі білімі бар әлеуметтік-мәдени топтармен байланысты. Буэнос-Айрес сияқты, Росариода да voseo прономиналды және вербальды. “tú” есімдігі мен оған байланысты сөздер қолданылмайды (бұл Монтевидео нұсқасына тән емес). Буэнос-Айресте жиі кездесетін екінші жақ көпше түрінің сөздеріне соңғы “s” әрпін қосу (“vos fuistes”, “vos vinistes”) Росарио тұрғындары арасында сирек кездеседі. Росарио мен Буэнос-Айрес лексикасы шамалы ғана ерекшеленеді, бірақ Росарио елдің басқа аймақтарымен (тіпті басқа диалекттердің басымдығы бар аймақтармен де) ортақ көптеген терминдер мен фразеологизмдерді бөліседі, бірақ елордамен емес. Сондай-ақ, росарино тіліне тән, ресми және бейресми сөздер мен тіркестер бар. Розаригасино – қалада пайда болған және 20 ғасырда бейресми тілде кең таралған сөз ойынының (Jerigonza) бір түрі. Қазір ол қолданылмайды, бірақ кейбір жергілікті топтар үшін культ тіліне айналды.

Rosario is the third largest urban center where Rioplatense Spanish is spoken, after Buenos Aires and Montevideo. The local language evidences the typical linguistic features that characterize this dialect, notably the voseo (use of vos instead of tú as pronoun for the second person singular) and the sheísmo (form of yeísmo where ll and y are pronounced as a voiceless ). Although the español rosarino does not differ substantially from the other variants of the same dialect, it presents particularities easily noticeable by those who live in the other main populated areas of the region. One of the most notable characteristics of the language of Rosario's area of influence is the process of aspiration and disappearance of the s. When the s is in implosive position, end of syllable or word followed by consonant, its sound becomes a soft and voiceless aspiration [h] (the word obispo is pronounced o̞ˈβihpo̞). In the popular and vulgar language, the final s, r, or d are sometimes suppressed, although this phenomenon is commonly associated to sociocultural groups of lower formal education. Just as in Buenos Aires, the voseo is pronominal and verbal. The pronoun tú and its associated verbal forms are inexistent (which is not the case of the Montevideo variant) The tendency to add a final s to the verbal forms of the second person plural (vos fuistes, vos vinistes), which is rather common in Buenos Aires, is very unusual among Rosario natives. Even though the lexicon of Rosario and Buenos Aires is effectively identical, there are numerous terms and idioms that Rosario shares with the rest of the country (even areas where a different dialect prevails) but not with the capital, as well as other words and expressions that are unique to the rosarino speech, both formal and informal. The Rosarigasino is a type of Jerigonza (game of words) that originated in the city and was rather common in the informal speech during the 20th century. Although it has fallen into disuse, it has become a language of cult among certain local groups.

Спорт

Росариода футбол клубтары «Росарио Сентраль» (1889 жылы құрылған) және «Ньюэллс Олд Бойз» (1903 жылы құрылған) орналасқан. Екеуі де Аргентинаның бірінші дивизионында ойнайды. «Сентраль» бес Ұлттық чемпионатты жеңіп алған (1971, 1973, 1980, 1987 және 2023 жылдары), алты Ұлттық кубок иегері (1913, 1915, 1916 жылдары екі кубок, 1920 және 2018 жылдары) және бір халықаралық титулға қол жеткізген: «Конмебол» кубогы (1995 жылғы, қазіргі «Копа Судамерика»ның алдағысы). «Ньюэллс» 6 Ұлттық чемпионатты жеңіп алған (1974, 1988, 1991, 1992, 2004 және 2013 жылдары) және 3 Ұлттық кубок иегері (1911, 1921 және 1949 жылдары). Росарионың басқа футбол клубтары: қазіргі уақытта «Примера C» лигасында ойнайтын «Club Atlético Central Córdoba», «Torneo Argentino A» лигасында ойнайтын «Club Atlético Tiro Federal Argentino» және «Primera D» лигасында ойнайтын «Argentino de Rosario». Сондай-ақ, бұл қала Аргентинаның халықаралық футболшылары Лионель Месси, Анхель Ди Мария, Максимилиано Родригес, Сесар Дельгадо, Эзекиэль Лавесси, Мауро Икарди, Джовани Ло Сельсо, Леандро Фернандес, Эзекиэль Гарай, Лучиана Аймар, Хуан Имхофф, Анхель Корреа, Николас Вергалло және Леонардо Сенаторенің туған жері. Қала 1982 жылы II Оңтүстік Америка ойындарын қабылдағандығы үшін халықаралық деңгейде танымал болды, сондай-ақ 1978 жылғы ФИФА әлем чемпионатының, 1982 жылғы ФИВБ ерлер волейболының әлем чемпионатының, 1993 жылғы ФИВБ ерлер волейболы U21 әлем чемпионатының, 2001 жылғы ФИФА жастар әлем чемпионатының және 1990 жылғы баскетбол әлем чемпионатының ұйымдастырушы қалаларының бірі болды. Росарио 2019 жылғы Панамерикан ойындарын өткізуге үміткер болды, бірақ Аргентинаның Олимпиада комитеті (COA) Ла Пунтаны қолдады. Росарио Аргентина регби командасының сынақ ойындарын қабылдау үшін Буэнос-Айрестен кейінгі екінші басты орын болып табылады. Қаланың танымал регби клубтарының қатарында UAR-дың негізін қалаушы төрт клубтың бірі – «Club Atlético del Rosario», сондай-ақ «Jockey Club de Rosario» және «Duendes Rugby Club» клубтары бар, екеуі де «Nacional de Clubes» титулын жеңіп алған. Қала 2010 жылы IRB жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатын қабылдады. 2010 жылғы әйелдер хоккейінен әлем чемпионаты, 2004 және 2012 жылғы Чемпиондар кубогы және 2014–15 жылғы FIH әйелдер хоккейі әлем лигасының финалы осы қалада өткізілді. 2014 жылы қала «Parque de la Independencia» саябағында инлайн конькимен жылдам сырғанаудан әлем чемпионатын, ал 2015 жылы клубтың жабық аренасында ерлер, әйелдер және жастар арасындағы FIRS инлайн хоккейінен әлем чемпионатын қабылдады. Росарио 2017 жылы жасөспірімдер арасындағы садақ атудан әлем чемпионатын қабылдады, 2018 жылы FIBA 17 жасқа дейінгі баскетболдан әлем чемпионаты және 2019 жылы Оңтүстік Америка жағажай ойындарын қабылдауға дайындық жүргізілуде.

Rosario is the home of the football clubs Rosario Central (founded 1889) and Newell's Old Boys (founded 1903). Both play in Primera División Argentina. Central has won five National championships (in 1971, 1973, 1980, 1987 and in 2023), six National cups (1913, 1915, two cups in 1916, 1920 and 2018), and one international title: the Conmebol Cup (in 1995, precursor of the current Copa Sudamericana). Newell's has 6 National championships (in 1974, 1988, 1991, 1992, 2004 and in 2013) and 3 National cups (in 1911, 1921 and in 1949). Rosario's other football clubs are Club Atlético Central Córdoba, currently playing in Primera C, Club Atlético Tiro Federal Argentino in Torneo Argentino A and Argentino de Rosario in Primera D.

It is also the hometown of Argentine internationals Lionel Messi, Ángel Di María, Maximiliano Rodríguez, César Delgado, Ezequiel Lavezzi, Mauro Icardi, Giovani Lo Celso, Leandro Fernández, Ezequiel Garay, Luciana Aymar, Juan Imhoff, Ángel Correa, Nicolás Vergallo and Leonardo Senatore. The city received international attention as the host of the II South American Games in 1982, as one of the host cities of the 1978 FIFA World Cup, the 1982 FIVB Volleyball Men's World Championship, the 1993 FIVB Volleyball Men's U21 World Championship, the 2001 FIFA World Youth Championship and the 1990 Basketball World Cup. Rosario also bid for the 2019 Pan American Games but the Argentine Olympic Committee (COA) voted to support La Punta instead. Rosario is the second choice site for Argentine rugby tests, after Buenos Aires. Famous rugby clubs from the city include Club Atlético del Rosario – one of the four UAR founding clubs – and also Jockey Club de Rosario and Duendes Rugby Club, both former winners of the Nacional de Clubes title. The city hosted the 2010 IRB Junior World Championship. The 2010 Women's Hockey World Cup, 2004 and 2012 Champions Trophy and the 2014–15 Women's FIH Hockey World League Final were played there. In 2014 the city hosted the Inline speed skating World Championship at Parque de la Independencia and in 2015 it hosted the men's, women's and juniors' FIRS Inline Hockey World Championships at Club Atlético Provincial's indoor arena. Rosario hosted the 2017 World Archery Youth Championships, and will host the 2018 FIBA Under 17 Basketball World Cup, and the 2019 South American Beach Games.

Автоспорт

Қала 2014 жылғы Дакар раллиінің бастапқы нүктесі болды, ал 2016 жылы – мәжіліс алаңы болды. Сонымен қатар, 2015 жылы Аргентинадағы World RX жарысын қабылдады.

Оқиғалар

Латын Америкасы Росарио видео фестивалі (Rosario Latin American Video Festival). Жыл сайынғы іс-шара (қыркүйек), 1994 жылдан бастап. Росариодағы ағаш, тас және темірден жасалған мүсіндердің халықаралық кездесуі (Encuentro Internacional de Escultura en Madera Piedra Hierro de Rosario). Жыл сайынғы іс-шара (қыркүйек/қазан), 1993 жылдан бері. Ұлттық қауымдастықтардың кездесуі мен ұлттық мерекесі (Encuentro y Fiesta Nacional de Colectividades). 1985 жылдан бастап жыл сайын Аргентинадағы шетелдік қауымдастықтардың музыкасын, әндерін, билерін, ас-суын және салт-дәстүрлерін көрсетеді. Бұл іс-шара Ұлттық Ту паркінде (Parque Nacional a la Bandera) кең аумақта өтеді. Әдетте қараша айында өткізіледі, бірақ 2004 жылы үшінші халықаралық испан тілі конгресімен сәйкес келмеу үшін желтоқсанның басына шегерілді. Росарио халықаралық поэзия фестивалі (Festival Internacional de Poesía de Rosario). 1993 жылдан бері жыл сайынғы іс-шара (қараша). Росарио ибероамерикалық кино фестивалі (Festival Iberoamericano de Cine de Rosario). 2003 жылдан бері жыл сайынғы іс-шара (қараша). "Легендалар" ("Leyendas"). Мультфильмдер, рөлдік ойындар және ғылыми фантастика конвенциясы. 1999 жылдан бері жыл сайын, әдетте күзде (сәуір/мамыр), кейде көктемде (қараша).

Климат

Росарио аймағында ылғалды субтропиктік климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfa/Cwa) бар және ол ауа райының өзгермелі жағдайымен танымал. Қаланың орташа максималды және минималды температурасы бар. Жылдық жауын-шашын мөлшері құрайды. Росариода қысқы уақытта Аргентинаның басқа астаналарына қарағанда көбінесе жылы болады. Қыстағы ең төменгі орташа температура болып табылады. Бұл қаланың тегіс топографиясына, Парана өзенінің жағалауындағы орналасуына және урбанизацияның жоғары тығыздығына байланысты. Бұл жағдайлар қалалық жылу аралы деп аталатын микроклиматты қалыптастырды, бұл көбінесе қаланың айналасындағы ауылдық жерлерден айтарлықтай жылы екенін көрсетеді. Температура айырмашылығы әдетте түнде күндізге қарағанда, ал қыста жазға қарағанда үлкенірек болады және желдің әлсіз болған кезде анық байқалады. Дегенмен, қар жауу өте сирек: орталық қалалық ауданда (CBD) соңғы қар жауған оқиға 2007 жылдың 9 шілдесінде тіркелді. Көктемде Росариода көбінесе жылы ауа райы мен ашық аспан болады. Орташа есеп бойынша, Росариода күндізгі және түнгі орташа температурасы бар. Қала жазда ыстық және ылғалды күндерді бастан кешіреді, максималды температурасы , Бразилиядан ылғалды ауа әкелетін солтүстік жел соққанда. Рекордтық жоғары температура 2006 жылдың 9 қаңтарында тіркелді, ал рекордтық төменгі температура 2020 жылдың 15 шілдесінде тіркелді.

Телерадио хабарларын тарату және байланыс

Росариода екі жеке жергілікті телеарна бар: Canal 3 және Canal 5 (соңғысы ұлттық Telefé желісінің бөлігі), сондай-ақ қоғамдық ұлттық арнаның, Canal 7 Argentina ретрансляциялық станциясы. Үш кабельдік теледидар желісі де бар (ұлттық Cablevisión және Multicanal, сондай-ақ жергілікті Cablehogar желісі), олар екі жергілікті арнаны – Canal 4 Noticias және Canal 6 – қолдайды. Төрт AM радиостанциясы бар: үш жеке (мемлекеттік лицензиясы бар) – LT3 Radio 2 (LT2) және LT8, және бір мемлекеттік – Radio Nacional Rosario, ұлттық мемлекетке тиесілі. 200-ден астам FM станциясының арасында FM Vida, Estación del Siglo, FM Del Rosario, Cristal FM, Radio Hollywood, Fisherton CNN, Continental Rosario, Radio 10 Rosario, Radiofónica және Clásica Rosario есімдері аталады. Қалада үш маңызды газет шығады: La Capital (Аргентинаның ең көне газеті, 1867 жылы негізі қаланды және бүгінгі күнге дейін жарық көреді), Rosario/12 (1991 жылы негізі қаланды) және El Ciudadano & La Región (1999 жылы негізі қаланды). Росарио Аргентинаның оптикалық талшық сақинасының орталық тұсында орналасқан. Басты деректерді жеткізуші компаниялар қалада барлық қызмет түрлерін ұсынады: қалалық телефондардан бастап ұялы байланыс желілеріне дейін, DSL, кабельдік модем және Wi-Fi арқылы кеңжолақты интернетке қол жеткізуге, сондай-ақ интернет-навигация орталықтарына (киберкафелерге) дейін. Үйлердің 96%-ында үй телефондары орнатылған, жалпы саны 472 170 желіні құрайды; ұялы телефондарды пайдалану да кеңінен таралды, Аргентина бойынша XXI ғасырдың басынан бастап осы тенденция байқалды, тұрғындардың 86%-ынан астамы ұялы телефондарды қолданады (2004 жылдың шілдесіндегі көрсеткіш – 866 000 желі). Бұл сұранысқа төмен бағалар мен акциялар ықпал етеді, ал антенналарды орнатуға қойылған шектеулер мен провайдерлердің инвестиция тартудағы қиындықтары кейде қызмет сапасын нашарлатады. Атап айтқанда, 2004 және 2005 жылдары Рождество, Жаңа жыл және Достар күні мерекелерінде ұялы байланыс желісі жартылай тоқтады.