Кіріспе

Сантьяго-дель-Эстеро (испанша: Santiago del Estero, «Көл үстіндегі Сантьяго») – Аргентинаның солтүстігіндегі Сантьяго-дель-Эстеро провинциясының астанасы. Халқы 252 192 адамды құрайды, бұл оны елдегі он екінші ірі қалаға айналдырады, ал ауданы 2116 км²-ды құрайды. Қала Дульсе өзенінің жағасында және 9-шы ұлттық тас жолында, Буэнос-Айрестен солтүстік-батысқа қарай 1042 км қашықтықта орналасқан. Шамамен 455 жылға жуық тарихы бар Сантьяго-дель-Эстеро, қазіргі Аргентина аумағында испандықтар құрған алғашқы қала. Осы себепті, оған «Madre de Ciudades» (Қалалардың анасы) деген лақап ат қойылған. Сонымен қатар, ол ресми түрде «қалалардың анасы және фольклордің ошағы» деп жарияланды. Қалада 1973 жылы құрылған Сантьяго-дель-Эстеро ұлттық университеті және 1960 жылы құрылған Католикалық университеті орналасқан. Басқа да қызығушылық тудыратын орындарға қалалық собор, Санто-Доминго монастыры және провинциялық археология музейі жатады. Сантьяго-дель-Эстеро әуежайы қаланың солтүстігінде 6 шақырым қашықтықта орналасқан және Буэнос-Айрес пен Сан-Мигель-де-Тукуманға үздіксіз рейстер қатынайды. Климаты субтропиктік, қысы салқын және құрғақ, ал жазы ылғалды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 600 мм, климат жылы. Сантьяго-дель-Эстеро және оның аймағында кечуа тілінің жергілікті диалектінде сөйлейтін шамамен 100 000 адам бар, бұл оны инка тілінің ең оңтүстік нүктесіне айналдырады. Бұл қазіргі Аргентинада сақталған сирек жергілікті тілдердің бірі.

Тарих

Чилиден 1543 жылдан бастап жасалған бірқатар барлау экспедицияларынан кейін, Сантьяго-дель-Эстеро-дель-Ньюэво-Маэстраго 1553 жылдың 25 шілдесінде Франсиско де Агирре құрды (кейбір тарихшылар оның нағыз негізін 1550 жылға жатқызады). Аргентинаның ең ежелгі қаласы болғанымен, ол бұрынғы испан отарлық сәулетінен көбінесе тек бірнеше шіркеулер сақталған. 1576 жылы Солтүстік Аргентинаның губернаторы әскерге үлкен темір массасын іздеуді тапсырды, ол туралы жергілікті халықтың қаруларында қолданғанын естіген. Олар бұл аймақты «Аспандық далалар» деп атады, испан тіліне «Кампо-дель-Сьело» деп аударған. (Бұл термин қазір Чако және Сантьяго-дель-Эстеро провинцияларының шекарасында орналасқан қорғалатын аумақты білдіреді, онда 4000-5000 жыл бұрын Голоцен дәуірінде құлаған деген болжаммен темір метеориттерінің тобы табылды. 2015 жылы полиция қорғалатын метеориттердің тонынан астамды ұрлауға тырысқан төрт контрабандисті ұстады.) Қала Рио-де-ла-Плата вице-корольдігі кезінде Сан-Мигель-де-Тукуман интендантының астанасы және оның алғашқы епископының ордасы болды, кейін олар тиісінше Сальта мен Кордоваға көшірілді. Сантьяго-дель-Эстеро кең, бірақ көбінесе жартылай шөлейтті ауыл шаруашылығы аймағының ортасында орналасқан. Бастапқыда құрғақ орманды аймақ болғандықтан, 19 ғасырда квебрахо ағашының көптігі британдық капиталға ағаш өңдеу өнеркәсібін тартты, нәтижесінде кең ауқымды ормандар жойылды; британдық меншіктегі Орталық Аргентина темір жолы 1884 жылы қалаға жетті. 1948 жылы провинция жас перонист белсендісі Карлос Артуро Хуаресті губернаторлыққа сайлады. 20 ғасырдың екінші жартысында Сантьяго-дель-Эстероның маңызды саяси тұлғасы болған ол жергілікті саясатта (биліктен тыс болған кезде де) маңызды рөл атқарды. Нағыз каудильо (күшті адам) болған оның жақсы мінезі оппозициялық тұлғаларға қатысты қатыгездігін жасырды. 1950 жылы жақын жердегі Кирога тоғанының (Рио-Дульседе) құрылысы қаланың созылмалы су тапшылығын жеңілдетті және мақта мен зәйтүнге негізделген жергілікті ауыл шаруашылығының өсуіне көмектесті. Қаланың алғашқы жоғары білім беру мекемесі – Instituto Superior del Profesorado (педагогикалық училище) 1953 жылы құрылды. Қала 1950-ші жылдардан бастап тоқыма фабрикалары және басқа да жеңіл өнеркәсіптерге негізделген айтарлықтай өндіріс секторын дамытты, бірақ мемлекеттік сектор ең ірі жұмыс беруші болып қала берді. Сантьяго-дель-Эстероның халқы 1970 жылы 100 000-ға жетті. Хуарес 1990-шы жылдары қарсыластарының өліміне бұйрық берді, атап айтқанда 1996 жылы бұрынғы губернатор Сесар Итурре және 1998 жылы епископ Герардо Суэльдо. Алайда, 2002 жылы екі жергілікті әйелдің өлімі Хуарестің сақшысы Антонио Муса Азарға байланысты болды, және билігін сақтап қалу үшін Хуарес отставкаға кетті (өзінің әйелін, Нина Хуаресті губернатор етіп тағайындады). Қаланың басқа провинциялармен байланысын қамтамасыз ететін басты жол – 9-шы ұлттық жол, ол оңтүстікке қарай Кордова, Росарио және Буэнос-Айрес қалаларымен, ал солтүстікке қарай Сан-Мигель-де-Тукуман, Сальта және Сан-Сальвадор-де-Хухуй қалаларымен байланыстырады. 64-ші ұлттық жол қаланы Катамарка провинциясының астанасы Сан-Фернандо-дель-Валье-де-Катамаркамен байланыстырады. 2008 жылдың қарашасында қаладағы бұрынғы автобус терминалын ауыстырған жаңа алыс қашықтықтағы автобус терминалы ашылды.

Мәдениет

Сантьяго-дель-Эстеро тарихымен байланысты маңызды тұлғалардың бірі – Аргентина Тәуелсіздік соғысы кезінде Солтүстік армиясының жергілікті батальонын басқарған полковник Хуан Франсиско Борхес (жазушы Хорхе Луис Борхестің әулетінен), сондай-ақ 19 ғасырдың суретшісі Фелипе Табоада, және Франсиско Рене мен Марио Роберто Сантучо, Partido Revolucionario de los Trabajadores (Жұмышылар революциялық партиясы, PRT) мен Ejército Revolucionario del Pueblo (Халық революциялық армиясы, ERP) ұйымдарының негіз қалаушылары. Бұл екі ұйым 1970 жылдардағы наразылық толқыны кезінде ең ірі партизандық ұйымдар еді. Қала көптеген көрнекті аргентиналық суретшілердің туған жері, мысалы, Рамон Гомес Корнет, Карлос Санчес Грамахо, Альфредо Гогна, Рикардо және Рафаэль Туриньо – бейнелеу өнерінде, ал Хорхе Вашингтон Абалос, Бернардо Канал Фейжо, Клементина Роза Кенель, Альберто Тассо, Карлос Вирджилио Зюрита және Хулио Каррерас (h) – әдебиетте. Сантьягоның музыкалық мұрасы – қаланың ең маңызды мәдени ерекшеліктерінің бірі, оның ерекше фольклоры – чакарера мен самба. Белгілі суретшілер мен топтардың қатарында Manseros Santiagueños, Абалос ағайындары (Адольфо және Альфредо Абалос басшылығымен), Хасинто Пидра және Dúo Coplanacu бар.

Спорт

Қалада 2015 жылы Аргентинаның Ұлттық баскетбол лигасының чемпионы – «Ассоциация Атлетика Квимса» клубы орналасқан. Команда өз үй ойындарын «Estadio Ciudad de Santiago del Estero» стадионында өткізеді. 2021 жылы Сантьяго-дель-Эстеро қаласында «Estadio Único Madre de Ciudades» стадионы ашылды. Бұл стадионда 2023 жылғы 20 жасқа дейінгі футболдан әлем чемпионатының он кездесуі өтеді деп жоспарлануда.