Кіріспе
Айыпкердің кінәлі немесе кінәсіз екендігі алдын ала шешілген ашық сот отырысы – шоу-процесс. Шоу-процесс – бұл айыпталушының кінәлі немесе кінәсіздігі бұрыннан белгіленген ашық сот отырысы. Мұндай сот отырысын өткізудің мақсаты – айыптауды және үкімді жұртшылыққа таныстыру, басқаларға үлгі көрсету және ескерту беру. Шоу-процестер жазалауға бағытталған, түзетуге емес, сонымен қатар үгіт-насихат мақсатында жүргізіледі. Егер шоу-процесс қорғалатын топтарға немесе ерекшеліктерге негізделген болса, ол саяси қуғын-сүргіннің түрі болып табылады. Бұл термин алғаш рет 1928 жылы тіркелген. Осыған ұқсас түсінік – "кенгуру соты".
A show trial is a public trial in which the guilt or innocence of the defendant has already been determined. The purpose of holding a show trial is to present both accusation and verdict to the public, serving as an example and a warning to other would be dissidents or transgressors. Show trials tend to be retributive rather than corrective, and they are also conducted for propagandistic purposes. When aimed at individuals on the basis of protected classes or characteristics, show trials are examples of political persecution. The term was first recorded in 1928. A similar concept is "kangaroo court".
Қытай
1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардан кейін, наразылықтарға және одан кейінгі әскери қырғынға қатысқан "қозғыншылар мен контрреволюционерлерге" көрсетілімдік сот процестері өткізілді. Қытайдың Нобель сыйлығының лауреаты Лю Сяобоға 2009 жылы көрсетілімдік сот процесі жасалды. Қытай жазушысы және диссиденті Ма Цзянь, қуылған Қытай Коммунистік партиясының жетекшісі Бо Силайдың әйелі Гу Кайлайға 2012 жылы көрсетілімдік сот процесі өткізілгенін мәлімдеді.
Кеңес Одағы
1922 жылы Ленин Кеңес Ресейі мен Кеңес Украинасында бірнеше "үлгілік сот процестерін" ("показательный процесс", сөзбе-сөз "демонстрациялық сот", "үлгі көрсету процесі") өткізуді жақтады. Көрнекі соттар Жозеф Сталиннің саяси қуғын-сүргін кезінде, атап айтқанда Ұлы тазалау кезеңіндегі (1937–38) Мәскеу соттары сияқты, кеңінен таралды. Мұндай сот процестері Коммунистік партия кадрлары мен кеңестік қоғамдағы өзіндік сын институтымен паралель жүрді.
Шығыс Еуропа
Шығыс блогының басқарушы коммунистік партияларында, әсіресе 1948 жылғы Тито-Сталин жарылысынан кейін, бірнеше партиялық тазартулар болды, бірнеше елде жүз мыңдаған мүше тазартылды. Қарапайым мүшелерді тазартумен қатар, көрнекті коммунистер де тазартылды, ал кейбіреулері ашық сот процесіне тартылды. Мұндай жоғары деңгейдегі партиялық көрсетілімді сот процестеріне Албаниядағы Кочи Хоксе мен Болгариядағы Траичо Костовтың істерін жатқызуға болады, олар тазартылып, тұтқындалды. Партия мүшесінің дәрежесі жоғары болған сайын, оған көрсетілген азаптаулардың күші көбірек болды. Тағы бір жағдайда, Венгрияның ÁVH құпия полициясы тағы бір партия мүшесін нацистік қылмысқа қатысқан деп айыптады, ал бұл құжат бұрын жұмысшы табының қозғалысы институтындағы шыны шкафта Гестапо жасаған жалған құжат ретінде көрсетілген еді. 1946-1949 жылдары Словения Халық Республикасында бірнеше көпке танымал сот процестері өтті. Біріншісі – Нагоде ісі, онда 32 коммунистік емес зиялы тыңшылық қылды деген айыппен сотталды, олардың үшеуіне өлім жазасы берілді. Екіншісі – «Дахау істері» деп аталған сот процестері, онда Коммунистік партияның 37 мүшесі сотталды, олардың 15-іне өлім жазасы берілді.
Венгрия
Сталиннің НКВД өкілі Мажарстанның Бас хатшысы Матиас Ракоси және оның АВХ басшысымен ақылдасып, Мажарстанның Ішкі істер министрі Ласло Райкқа қарсы көрсетілген сот процесі қалай өтуі керек екенін анықтады, ол кейіннен өлім жазасына кесілді. Чехословакия Республикасының және Кеңес Одағының мүдделеріне нұқсан келтіріп, мемлекеттің қорғану қабілетін әлсіреткен Пикаға өзін қорғауға мүмкіндік берілмеді және куәгерлер шақырылмады. Ол өлім жазасына кесіліп, дарға асылды. 1968 жылғы Прага көктемінде Милан Пика (Гелиодордың ұлы) мен аға Пиканың адвокатының өтініші бойынша Пика ісі қайта қаралып, әскери трибунал Гелиодор Пиканы барлық айыптаулардан ақтатты. Милада Хоракова – әлеуметтік мәселелер мен әйелдер құқығын қорғаған, саяси қызметі үшін неміс оккупациясы кезінде түрмеге қамалған чех саясаткері. Ол АҚШ, Ұлыбритания, Франция және Югославияның тапсырысымен мемлекетке опасыздық жасау және тыңшылық жасау үшін айыпталды. Аталған құлпынайдың дәлелі ретінде 1948 жылдың қыркүйегінде Чехословакиядағы жаңа саяси жағдайға жауап беру жолдарын талқылау үшін өткен Ұлттық социалистік, Социал-демократиялық және Халықтық партиялардың саяси қайраткерлерінің басқосуында Хоракованың қатысқандығы көрсетілді. Сондай-ақ, ол батыста эмиграцияда тұратын чехословакиялық саяси қайраткерлермен байланыс ұстаған деп айыпталды. Хоракова мен оның он екі серігінің ісі 1950 жылдың 31 мамырында басталды. Мемлекеттік прокурорлар доктор Йозеф Урвалек басшылығымен Людмила Брожова Поледнованы қамтыды. Сот процесі айыпталушылардан алынған кінәлі мойындаулар арқылы мұқият жоспарланды, бірақ 2005 жылы табылған жазба Хоракованың саяси идеалдарын қорғағанын көрсетті. Хоракова үш серігімен бірге (Ян Бухал, Олдрих Пекл және Завиш Каландра) 1950 жылдың 8 маусымында өлім жазасына кесілді. Альберт Эйнштейн, Уинстон Черчилль және Элеонора Рузвельт сияқты Батыс елдерінің көптеген белгілі тұлғалары оның өмірі үшін петиция жасады, бірақ үкімдер күшінде қалды. Ол 1950 жылдың 27 маусымында Праганың Панкрац түрмесінде дарға асылды. Содан кейін сот коммунистік партияның өзіне (Сланский ісі) қаралды. 1952 жылдың қарашасында Рудольф Сланский және 13 басқа жоғары шенді коммунистік бюрократтар (Бедрих Джеминдер, Людвик Фрейка, Йозеф Франк, Владимир Клементис, Бедрих Рейцин, Карел Шваб, Рудольф Марголиус, Отто Шлинг, Андре Симон, Артур Лондон, Вавро Хайдю және Евжен Лёбль), олардың 10-ы еврейлер, тұтқындалып, титошылар және сионистер деп айыпталды, ресми КСРО риторикасы сионизмге қарсы бағытталды. Партия риторикасы Сланскийдің социализмді құлдырату мақсатымен халықаралық батыс капиталистік құлпынайдың бір бөлігі ретінде тыңшылық еткенін мәлімдеді және оны жазалау Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде чех коммунистері Ян Шверма мен Юлиус Фучикты нацистердің өлтіруіне кек қайтару болар еді. 14 ұлттық көшбасшының ісі 1952 жылдың 20 қарашасында Мемлекеттік соттың Сенатында басталды, прокурор Йозеф Урвалек болды. Сот процесі сегіз күнге созылды. Ол өзінің күшті антисемиттік сипатымен ерекшеленді. Барлығы кінәлі деп танылды, үшеуі өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал қалғандары өлім жазасына кесілді. Сланский 1952 жылдың 3 желтоқсанында Панкрац түрмесінде дарға асылды. Оның денесі өртеліп, күлі Прагадан тыс жердегі мұзды жолға шашылды.
Нацистік Германия
1933-1945 жылдар аралығында нацистік Германия көптеген Sondergerichte құрды, олар режимге қарсы шыққандарды қудалау үшін жиі қолданылды. Халық соты 1934 жылы саяси қылмыстарды қарау үшін құрылған, Рейхстаг өртіндегі сот процесінде айыпталушылардың бірнешеуі ақталғаннан кейін. 1933-1945 жылдар аралығында нацистік режим құрған «арнайы соттардың» бұйрығымен шамамен 12 000 неміс өлтірілді.