Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1957–59 жылдарғы Мао Цзэдунның Қытайдағы саяси науқаны.
1957–59 Chinese political campaign under Mao Zedong
Қытай Халық Республикасында 1957 жылдан шамамен 1959 жылға дейін жалғасқан Оңшылдарға қарсы науқан – Қытай Коммунистік партиясы (ККП) және жалпы елдегі айтылатын «оңшылдарды» тазарту мақсатымен жүргізілген саяси науқан. Науқанды Төраға Мао Цзэдун бастады, бірақ Дэн Сяопин мен Пэн Чжэн де маңызды рөл атқарды. Оңшылдарға қарсы науқан Қытайдағы демократияға елеулі нұқсан келтірді және елді, де-факто, бір партиялық мемлекетке айналдырды. Оңшылдардың анықтамасы әрқашан тұрақты болған жоқ, көбінесе үкіметтің сол жағындағы сыншыларды да қамтитын, бірақ ресми түрде капитализмді қолдайтындарға немесе бір партиялық билікке, сондай-ақ күштеп, мемлекеттік басқарудағы ұжымдастыруға қарсы шыққан зиялыларға қатысты. «Болуан Фаньчжэнь» кезеңінде жарияланған Қытайдың ресми статистикасына сәйкес, науқан нәтижесінде кем дегенде 550 000 адам саяси қуғын-сүргінге ұшырады. Кейбір зерттеушілер қуғын-сүргінге ұшырағандардың нақты саны 1 мен 2 миллион аралығында немесе одан да көп болуы мүмкін деп санайды. Дэн Сяопин Оңшылдарға қарсы науқан кезінде қателіктер болғанын мойындады, ал 1959 жылдан бері көптеген құрбандар оңалту шараларын алды.
The Anti Rightist Campaign in the People's Republic of China, which lasted from 1957 to roughly 1959, was a political campaign to purge alleged "Rightists" within the Chinese Communist Party (CCP) and the country as a whole. The campaign was launched by Chairman Mao Zedong, but Deng Xiaoping and Peng Zhen also played an important role. The Anti Rightist Campaign significantly damaged democracy in China and turned the country into a de facto one party state. The definition of rightists was not always consistent, often including critics to the left of the government, but officially referred to those intellectuals who appeared to favor capitalism, or were against one party rule as well as forcible, state run collectivization. According to China's official statistics published during the "Boluan Fanzheng" period, the campaign resulted in the political persecution of at least 550,000 people. Some researchers believe that the actual number of persecuted is between 1 and 2 million or even higher. Deng Xiaoping admitted that there were mistakes during the Anti Rightist Campaign, and most victims have received rehabilitation since 1959.
Өмірбаян
Оңшылдарға қарсы науқан – "Жүз гүл" науқанына жасалған қарсы әрекет болды. "Жүз гүл" науқаны пікірлердің көп дамуына және үкіметті сынауға мүмкіндік бергенімен, екі науқанның бастамасы Мао Цзэдунтың бақылауында болды және олар тығыз байланысты еді. Бұл наразылық, мүмкін, Ұзақ жорыстан бері ҚКП ішіндегі "оңшылдарға", мысалы, Чжан Боджунға қарсы туған. "Жүз гүл" қозғалысы жүріп жатқан 1956 жылы Хрущев "Жеке тұлға культі және оның салдары" атты еңбегін жариялады. Бұл, Польша мен Венгриядағы көтерілістермен бірге, Қытайға зор әсер етті, онда ұқсас әлеуметтік толқулар бастала бастады.
The Anti Rightist Campaign was a reaction against the Hundred Flowers Campaign which had promoted pluralism of expression and criticism of the government, even though initiation of both campaigns was controlled by Mao Zedong and were integrally connected. Going perhaps as far back as the Long March there had been resentment against "rightists" inside the CCP, for example, Zhang Bojun. While the Hundred Flowers Movement was going on, in 1956, Khrushchev published the On the Cult of Personality and Its Consequences, which along with the ensuing riots in Poland and Hungary, had a large impact on China, where similar social unrest began to take place.
Бірінші толқын
Жүз гүл қозғалысы кезінде партияға қабыл етілмейтін кейбір идеялар біртіндеп көтерілді. Кейбір адамдар "қазір студенттер көшеде, ал азаматтар олардың артынан еріп келеді", "жағдай өте қиын", "Төраға Мао және басқалар бұдан әрі билікте қала алмайды, олардың орнынан кету уақыты келді" деп мәлімдеді; сондай-ақ ҚКП демократиялық партиялармен кезектесіп билік жүргізіп, халық пікір алмасуы үшін "Хайд Парк" ашуы керек екенін айтты. 1957 жылдың маусым айында "Жүз гүл" науқаны аяқталысымен бірге шабуылдың алғашқы толқыны басталды. 1957 жылдың 8 маусымында Мао партия ішінде таратылатын құжат жобасын жасады, "Оңшылдардың қатігез шабуылдарын тойтару үшін күштерімізді жинақтайық", онда "бірқатар жаман капиталистер, жаман зиялылар және қоғамдағы реакциялық элементтер жұмысшы класына және Коммунистік партияға қарсы, жұмысшы класының жетекшілігімен мемлекеттік билікті құлатуға тырысып, қатігез шабуылдар жасап жатыр" делінген. Сол күні "Халық газеті" "Бұл не үшін?" деген мақала жариялады, ол партия ішінде таратылатын құжаттағы сол көзқарасты білдірді. Осылайша, Оңшылға қарсы науқан басталды. Жыл соңына қарай 300 000 адам оңшыл деп танылды, олардың ішінде жазушы Дин Линг те болды. Келешекте премьер-министр болатын Чжу Ронгжи сол кезде Мемлекеттік жоспарлау комиссиясында жұмыс істеді, ол 1958 жылы қуғынға ұшырады. Айыпталушылардың көп бөлігі зиялылар еді. Жазалардың ішінде ресми емес сын, қажырлы еңбек және кейбір жағдайларда өлім жазасы болды. Басты нысана – тәуелсіз құқықтық жүйе еді. Заңгерлер басқа жұмыстарға ауыстырылды, ал сот билігін саяси кадрлар мен полиция жүзеге асырды.
During the Hundred Flowers Movement, some ideas that were not tolerated by the Party were gradually raised. Some people claimed that "now the students are on the streets and the citizens are following them", "the situation is very serious", "Chairman Mao and the others can't go on, it's time for them to step down"; and that the CCP should take turns to rule with the democratic parties and open "Hyde Park" for public debate. The first wave of attacks began immediately as the Hundred Flowers Campaign drew to a close in June 1957. On June 8, 1957, Mao drafted an inner party document, Muster Our Forces to Repulse the Rightists' Wild Attacks, saying that "some bad capitalists, bad intellectuals, and reactionary elements in society are mounting wild attacks against the working class and the Communist Party in an attempt to overthrow the state power led by the working class." On the same day, People's Daily published an editorial What is this for?, expressing the same view as the inner party document. These marked the beginning of the Anti Rightist Campaign. By the end of the year, 300,000 people had been labeled as rightists, including the writer Ding Ling. Future premier Zhu Rongji, then working in the State Planning Commission, was purged in 1958. Most of the accused were intellectuals. The penalties included informal criticism, hard labor, and in some cases, execution. One main target was the independent legal system. Legal professionals were transferred to other jobs; judicial power was exercised instead by political cadres and the police.
Маоның сын-пікірлері
Оңтүстік-батыстағы бірнеше провинцияны басқарған Дэн, айтылған қарсы революционерлерді өлтіруде соншалықты құлшыныс танытты ki, тіпті төраға оған хат жазуға мәжбүр болды. Мао Дэн Сяопинге науқан барысындағы қаза болғандар санын азайтуға кеңес берді:
Administering several provinces in the southwest, Deng proved so zealous in killing alleged counter revolutionaries that even the Chairman felt obliged to write to him. Mao urged Deng Xiaoping to slow down the campaign's body count, saying:
Мұра
2018 жылы Жаожин Цзэн мен Джошуа Айзенманның Анхуй, Хэнань және Цзянсу провинцияларындағы 144 округті талдаған зерттеуінде, оңшылдарға қарсы науқанның экономикалық зияны ондаған жылдар бойы, тіпті 2000 жылға дейін сезіліп, сол кездегі адам капиталымен байланысты екені анықталды. Халықтың қанша пайызы оңшылдар деп жарияланса, округтің экономикалық көрсеткіштері соғұрлым нашар болады. Сауаттылық деңгейі 1982 жылға дейін төмендеді, ал жоғары мектептердегі және міндетті білім берудегі оқу үлгерімі 2000 жылға дейін әсерін жойған жоқ. Бұрын Лаоку аймақтарындағы округтерде басқа округтерге қарағанда аз оңшылдар тазартылғаны анықталды, себебі партия хатшылары сол жердің жергілікті тұрғындары болған. Ұлы серпіліс кезіндегі ашаршылық пен 1982 жылғы Қытайдың экономикалық көрсеткіштері арасындағы кері байланыс та анықталды, бұл оңшылдарға қарсы науқаннан ерекшеленді және Элизабет Гучтің 2017 жылғы зерттеуін растады; сондай-ақ, бұл әсерлер Мәдени революцияға қарағанда күштірек болды.
In a 2018 study by Zhaojin Zeng and Joshua Eisenman, analysing 144 counties within Anhui, Henan, and Jiangsu, it was found that the economic harm caused by the Anti Rightist campaign continued for decades, even into 2000, compounded by existing issues with human capital at the time. The higher the percentage of the population were declared Rightists, the worse the economic outcomes would be in each county. Literacy rates were affected well into 1982, and academic performance at the high school level, as well as in compulsory education, continued to be affected into 2000. Counties that were previously Laoqu were found to have purged fewer Rightists than others because the party secretaries were local to the area. Negative correlations between the famine of the Great Leap Forward and China's economic performance in 1982 were also found, and distinguished from the Anti Rightist Campaign, confirming a 2017 study by Elizabeth Gooch; additionally, it was found that the effects were more significant compared to the Cultural Revolution.
Оңалту
Маоның 1976 жылы қайтыс болғаннан кейін, Болуан Фаньчжэнь кезеңінде көптеген сот үкімдері күштен шығарылды. Сол кезде, басшы Дэн Сяопин басшылығымен үкімет ел экономикасын дамыту үшін капиталистердің тәжірибесіне мұқтаж екенін мәлімдеді, нәтижесінде мыңдаған контрреволюциялық іс бойынша кінәлі үкімдер қайта қарастырылды – бұл оңшылдықпен айыпталған және осы «қылмыс» үшін соңғы жиырма екі жыл бойы қуғынға түскен көптеген адамдарға әсер етті. Бұл, Дэн Сяопин мен Пэн Чжэннің 1957 жылғы «Бірінші толқын» кезінде осы қозғалыстың ең белсенді айыптаушылары болғанына қарамастан орын алды.
After Mao's death in 1976, many of the convictions were revoked during the Boluan Fanzheng period. At that time, under leader Deng Xiaoping, the government announced that it needed capitalists' experience to get the country moving economically, and subsequently the guilty verdicts of thousands of counterrevolutionary cases were overturned — affecting many of those accused of rightism and who had been persecuted for that crime the previous twenty two years. This came despite the fact that Deng Xiaoping and Peng Zhen were among the most enthusiastic prosecutors of the movement during the "First Wave" of 1957.
Қытайдағы цензура
2009 жылы ҚХР құрылғанының 60 жылдығына дайындалып жатқан кезде, Қытайдағы бірнеше БАҚ 1957 жылғы маңызды оқиғаларды тізімдеді, бірақ «Оңшылдарға қарсы науқанға» қатысты мәліметтерді азайтып көрсетті немесе мүлдем жарияламады. Ресми органдар веб-сайттарға осы науқан тақырыбының өте сезімтал екендігі туралы ескерткендігі хабарланды.
In 2009, leading up the 60th anniversary of the PRC's founding, a number of media outlets in China listed the most significant events of 1957 but downplayed or omitted reference to the Anti Rightist Movement. Websites were reportedly notified by authorities that the topic of the movement was extremely sensitive.