Кіріспе

Цзян Цзэминьнің қытай саяси теориясы

Үш өкілдік, ресми түрде – Үш өкілдік теориясы, Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) қытай қоғамындағы рөлін анықтайтын әлеуметтік-саяси теория. Ол алғаш рет 2000 жылдың 25 ақпанында Цзян Цзэминь – сол кезде ҚКП Бас хатшысы – Гуандун провинциясының Гаочжоу қаласындағы сапарында таныстырылды. 2002 жылы партияның XVI съезінде бекітілді.

Өмірбаян

Дэн Сяопиннің билік еткен кезеңінен кейін, Цзян Цземин партия мен халық арасындағы жаңа қарым-қатынасты анықтау үшін «Үш өкіл» деп аталатын жаңа теорияны қалыптастырды. Бұл теория ҚХП-дан талап етеді:

«Үш өкіл» 2004 жылдың 14 наурызында ҚХП конституциясына енгізілді.

Негіздемесі

Үш өкілділік – Цзян Цзэминьнің партия мүшелерінің әртүрлі әлеуметтік топтарымен және олардың кейде қақтығысатын материалдық мүдделерімен күресуге жасаған тыранысының нәтижесі. Мао Цзэдунның коммунистік партия халыққа қызмет етуі керек деген принципіне сүйене отырып, Қытайдың жеке секторлары өскен сайын, партияға "Отанға және социализмге адал барлық салалардан лайықты адамдарды" тарту маңызды болды. Бұл сөз көпшіліктің назарын аударып, оның мағынасын әртүрлі жорытты. Цзянның айтуынша, партия үш деңгейдегі қытай халқының мүдделерін білдіру арқылы, әртүрлі топтардың, әсіресе жұмысшы табының сыныптық мүдделерін жалпы халықтың мүдделерімен алмастырды. Сяо Гонгциннің пікірінше, "Үш өкілділік" теориясының инновациясы – ҚКП-ның революциялық партиядан үкіметтік партияға айналуының тарихи-идеологиялық трансформациясын аяқтауға бағытталған. ҚКП "социалистік нарық экономикасы" немесе өндіріс күштерінің дамуына көмектесетін кез келген жүйеде, революциялық қозғалыстарды қолдамай және теңдік идеалын сақтай отырып, өзінің заңдылығын сақтай алады. Цзянның ҚКП құрылғанының 80 жылдығына арналған сөзінде, ол "жұмысшы класын" кеңейту партияның халықтан қолдауын және әлеуметтік беделін арттыру арқылы жұмысшы класының алдыңғы қатарында қалуына көмектесетінін мәлімдеді. Цзян жұмысшы класының ұғымына зиялыларды да қосты: "Зиялылар жұмысшы класының құрамына енгендіктен, жұмысшы класының ғылыми, техникалық және білім деңгейі едәуір артты. Соның салдарынан кейбір жұмысшылар жұмысын ауыстырды. Бірақ бұл қытай жұмысшы табының мәртебесін өзгертпеді. Керісінше, бұл жұмысшы табының жалпы сапасын жақсартуға және оның топтық артықшылықтарын ұзақ мерзімді перспективада пайдалануға көмектеседі. Қытай жұмысшы класы әрқашан Қытайдың өндіріс күштерін дамытудың негізгі күші болды. Біздің партия жұмысшы класының авангарды болып қалуы керек және жұмысшы класына берік, жан-жақты сенуі керек."

Тәуелділігі және қабылдануы

Цзянның теориясы қызу ішкі пікірталас тудырды. Оның қолдаушылары оны Қытай ерекшелігіндегі социализмнің одан әрі дамуы деп есептеді. КПҚ-ның кейбір бөлімдері «Үш өкілдік» қағидасын марксизмге қайшы және марксистік негізгі құндылықтарды сатқандық деп сынады. Бұл теория ең бастысы капиталистерге, ресми түрде «жаңа әлеуметтік топтар» деп аталатындарға, «адал еңбек етіп, жұмыс істеуі» және осы еңбектері арқылы «Қытай ерекшелігіндегі социализмді құруға» үлес қосуы негізінде партияға қосылуға мүмкіндік берді. Осы сын-ескертпелер Қытайдың жаңа солшыл қозғалысының күшеюіне себеп болды. Бұл өзгеріс бизнесте сәттілікке жеткен соң партияға мүше болып кіре алатын жаңа партия мүшелерінің қатарын кеңейтті.