Кіріспе

1976 жылы Қытайдың Бейжіңінде болған наразылық акциясы, 1976 жылғы наразылық.

1976 жылғы 4-5 сәуірде Қытайдың Бейжің қаласындағы Тяньаньмэнь алаңында жаппай жиналған халықтың наразылық акциясы болды. Бұл оқиға Нанкин оқиғасынан кейін, дәстүрлі аза күту күні – Цинмин мерекесінде орын алды және сол жылдың басында премьер-министр Чжоу Энлайдың қайтысынан бастау алды. Аза тұту рәсімдерін алып тастауға наразылық білдірген адамдар орталық билікке қарсы наразылық көрсету үшін алаңға жинала бастады. Алғашқыда «Төрттік топтың» ықпалында болған билік, алаңды тазалауға бұйрық берді. Коммунистік партияның Орталық Комитеті бұл оқиғаны дереу «контрреволюциялық» деп бағалап, сол кездегі вице-премьер Дэн Сяопинге қарсы айып тағып, оны жұмыстан босатып, үй қамауына алды. Дэн Сяопин оқиғаны жоспарлағанын жоққа шығарды және ол жақын маңайда шашын кесу үшін болғанын мәлімдеді. Мәдени революция аяқталғаннан кейін Орталық Комитеттің бұл оқиғаға қатысты шешімі қайта қарастырылып, кейіннен бұл оқиға патриотизмнің көрінісі ретінде мойндалды.

Шығу тегі

1976 жылы 8 қаңтарда Қытайдың жоғары мәртебелі басшысы, Қытай премьер-министрі Чжоу Энлайдың қайтысы оқиғаға себеп болды. Өлімінен бірнеше жыл бұрын Чжоу Қытай Коммунистік партиясының Политбюросындағы басқа да жоғары лауазымды басшылармен саяси билік үшін күресіп жүрді. Чжоудың ең көрнекті және күшті қарсыластары – «Төрттік топ» деп аталған төрт аға мүше болды. Бұл топтың басшысы Цзян Цин, Коммунистік партия төрағасы Мао Цзедунның әйелі еді. Чжоудың қайтысынан кейін күтілетін халықтың сезімдерінің күрт өрбуін болдырмау үшін Қытай Коммунистік партиясы қоғамдық аза тұту мерзімін шектеді. 1976 жылдың 4 сәуірінде, Қытайдың жыл сайынғы Цинмин фестивалі қарсаңында, онда қытай халқы дәстүрлі түрде қайтыс болған ата-бабаларына құрмет көрсетеді, мыңдаған адам Тяньаньмэнь алаңындағы Халық Батырлары ескерткішінің төңірінде жиналды. Бұл ескеру рәсімінің ең басты мақсаты Чжоу Энлайды құрметтеу болды, бірақ Цзян Цин, Чжан Чунцзяо және Яо Вэньюань да премьер-министрге қарсы жасаған зұлымдықтары үшін сынға ұшырады. Тянъаньмэньде қалған бірнеше лозунгтер Маоның өзіне және оның Мәдени революциясына шабуыл жасады. 4 сәуірде Тяньаньмэнь алаңына шамамен 2 миллионға жуық адам келген болуы мүмкін. Олардың бәрі Мао Цзедунпен кеңесіп, осы адамдарды «капиталистік жолға түскендер» деп атап, Пролетарлық революцияға қарсы күштер деп таныстырды. Үкімет тарапынан шаралар 5 сәуір күні таңертең басталды, сол кезде Халықтық Азаттық Армиясы Тяньаньмэнь алаңынан аза тұту белгілерін алып тастауға кірісті. 5 сәуір күні таңертең ескерткіштің маңына жиналған көпшілік, полиция түнде оны толығымен алып кеткенін көрді, бұл оларды ашуландырды. Аза тұтушыларды басуға жасалған әрекеттер зорлық-зомбылыққа ұласты, нәтижесінде полиция машиналары өртеліп, 100 мыңнан астам адам алаңның төңіріндегі бірнеше үкіметтік ғимараттарға күшпен еніп кірді. Шамамен 40 адам қамауға алынды, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ. 6 сәуірдің таңына қарай барлық аза тұту белгілері алынып тасталды. 1976 жылғы наразылыққа қатысқан көптеген адамдар Чжоу Энлайды еске алу және Қытайдағы саяси жағдайға наразылық білдіру мақсатымен өлеңдер жазды. Оқиға кезінде жазылған өлеңдер кейін Пекиннің №2 шет тілдер институтының студенттері – Дэн Сяопинмен тығыз байланысы бар оқу орнының студенттері тарапынан төрт ресми емес басылымда жарияланды. 1978 жылдың желтоқсанында Қытай Коммунистік партиясының 11-ші Орталық Комитетінің үшінші пленумында 1976 жылғы Тяньаньмэнь оқиғасы бойынша бұрынғы ұстанымын қайта қарап, оны «революциялық оқиға» деп жариялады, бұл партияның алдыңғы ұстанымын толығымен жоққа шығарды.