Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузияның тарихи провинциясы
Historic province of Georgia
Сванетия немесе Сванетия (Сван: შუ̂ან, ლემშუ̂ანიერა shwan, lemshwaniera, көне дереккөздерде Suania; Сванетия) – Грузияның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан тарихи провинция. Үлкен Кавказ тауларының бойын жатқан Сванетия – Грузияның ең таулы аймақтарының бірі. Оның көп бөлігін грузиндердің этникалық тобы – свандар мекендейді.
Svaneti or Svanetia (Svan: შუ̂ან, ლემშუ̂ანიერა shwan, lemshwaniera, Suania in ancient sources; Svaneti) is a historic province in the northwestern part of Georgia. Running along the Greater Caucasus range, Svaneti is one of the most mountainous regions of Georgia. It is largely inhabited by the Svans, an ethnic subgroup of Georgians.
Бейнелеу
Сванетияның ландшафты терең шатқалдармен бөлінген таулармен ерекшеленеді. Теңіз деңгейінен 1800 метрден төмен жатқан аймақтың көп бөлігі аралас және қылқан жапырақты ормандармен жабылған. Орман аймағында шырша, қаурата, емен, шаған және қайың сияқты ағаш түрлері кездеседі. Көбінесе сирек кездесетін, бірақ кейбір аймақтарда таба алатын каштан, қайың, жапырақ, қарағай және дикобраз да бар. Теңіз деңгейінен 1800 метрден шамамен 3000 метрге дейінгі аймақ альпілік шалғындықтар мен далалардан тұрады. 3000 метрден жоғары биіктікте мәңгі қар мен мұздықтар басым болады. Аймақ мұздықтарымен және әдемі шыңдарымен көзге түседі. Сванетияның ең танымал шыңы – Ингури шатқалынан биіктеп тұратын Үшба тауы, оны аймақтың көп бөлігінен көруге болады.
The landscape of Svaneti is dominated by mountains that are separated by deep gorges. Most of the region which lies below 1,800 meters (5,904 ft) above sea level is covered by mixed and coniferous forests. The forest zone is made up of tree species such as spruce, fir, beech, oak, and hornbeam. Other species that are less common but may still be found in some areas include chestnut, birch, maple, pine and box. The zone which extends from 1,800 meters to roughly about 3,000 meters (5,904–9,840 ft) above sea level consists of alpine meadows and grasslands. Eternal snows and glaciers take over in areas that are over 3,000 meters above sea level. The region is notable for its glaciers and picturesque summits. Svaneti's signature peak is probably Mount Ushba which towers over the Inguri Gorge and can be seen from many parts of the region.
Климат
Сванетияның климаты ылғалды және жыл бойы Қара теңізден келетін ауа массаларының әсеріне ұшырайды. Орташа температура мен жауын-шашын мөлшері биіктікке қарай едәуір өзгеріп отырады. Жылдық жауын-шашын 1000 мен 3200 мм (39 мен 126 дюйм) аралығында құрайды. Жауын-шашынның ең көп мөлшері Үлкен Кавказ тауларына жауады. Аймақ қыс айларында күшті қар жаууымен және жиі қар көшкіндерімен ерекшеленеді. Кейбір жерлерде қар қалыңдығы 5 метрге дейін жетеді. Жалпы алғанда, Сванетияның ең төменгі аймақтары (теңіз деңгейінен 800–1200 метр / 2624–3936 фут) ұзақ, жылы жаз және салыстырмалы түрде суық, қарлы қыспен сипатталады. Орташа биіктіктегі (теңіз деңгейінен 1200–1800 метр) аймақтарда жаз біраз жылы, ал қыс суық болады. Теңіз деңгейінен 2000 метрден жоғары орналасқан аймақтарда қысқа, салқын жаз (3 айдан кем) және ұзақ, суық қыс басынан өтеді. Сванетияның кең аумағы теңіз деңгейінен 3000 метрден жоғары орналасқан, онда нақты жаз мезгілі болмайды. Сванетияның Қара теңізге жақындығының арқасында, аймақ биік тауларға тән болатын қатал қыс температурасынан сақталады.
The climate of Svaneti is humid and is influenced by the air masses coming in from the Black Sea throughout the year. Average temperatures and precipitation vary considerably with elevation. Annual precipitation ranges between 1000 and 3200 mm (39 and 126 inches). The highest amount of precipitation falls on the Greater Caucasus Mountains. The region is characterized by very heavy snowfall in the winter and avalanches are a frequent occurrence. Snow cover may reach 5 meters (16.4 feet) in some areas. In general, the lowest regions of Svaneti (800–1200 meters / 2624–3936 feet above sea level) are characterized by long, warm summers and relatively cold and snowy winters. Middle altitudes (1200–1800 meters above sea level) experience relatively warm summers and cold winters. Areas above 2000 meters above sea level lie within a zone that experiences short, cool summers (less than 3 months) and long and cold winters. Large parts of Svaneti lie above 3000 meters (9840 feet) above sea level, a zone that does not have a real summer. Due to Svaneti's close proximity to the Black Sea, the region is spared from the extremely cold winter temperatures that are characteristic of high mountains.
Тарих
Свандар көбінесе грек географы Страбон есімдерін атаған соандармен теңестіріледі, ол оларды қазіргі свандар тұрып жатқан аймаққа шамамен орналастырған. Аймақ 552 жылға дейін Колхиданың және оның ізбасары Лазика (Егриси) патшалығының тәуелділігінде болды. Свандар Лазика соғысынан пайдаланып, осы байланысты үзіп, парсыларға кетті. "Оксфорд ежелгі тарих сөздігінде" былай делінген: "Бұл, арабтар басып алғанға дейін керісінше болып келген, римдік одақтың артықшылығына қарсы, Персиямен одақтасуды ұнатқан суандықтардың жалпы бейімділігін көрсетеді, бұл шиеленіс тудырды". Кеңес Одағының ыдырауы және одан кейінгі грузин азамат соғысы аймақта ауыр әлеуметтік-экономикалық проблемаларды тудырды. Сванетия халқы ғасырлар бойы өмір сүрген биік таулы ортаның қиын жағдайларына төтеп берсе де, соңғы екі онжылдықтағы экономикалық қиындықтардың күшеюі және жиі болатын табиғи апаттар – 2005 жылдың сәуірінен бастап су тасқындары мен көшкіндер, көші-қонға күшті ұмтылысқа әкелді. Аймақ жергілікті тұрғындар мен туристерге қауіп төндіретін қылмыскерлердің панасы болды. Грузияның арнайы күштері 2004 жылдың наурызынан бастап ірі ауқымды қылмысқа қарсы операциялар жүргізіп, жағдайды айтарлықтай жақсартты.
The Svans are usually identified with the Soanes mentioned by Greek geographer Strabo, who placed them more or less in the area still occupied by the modern day Svans. The province had been a dependency of Colchis, and of its successor kingdom of Lazica (Egrisi) until AD 552, when the Svans took advantage of the Lazic War, repudiated this connection and went over to the Persians. The Oxford Dictionary of Late Antiquity notes that "this seems to have reflected a general Suanian preference for the alliance to Persia, set against a Lazican preference for Roman alliance, which was to remain a point of tension until the Arab conquests". The end of the Soviet Union and subsequent Georgian Civil War created severe socioeconomic problems in the region. While the Svanetian population resisted the unpleasant conditions of the high mountain environment they lived in for centuries, the increasing economic difficulties of the last two decades and frequent natural disasters — floods and landslides as of April 2005 have brought about a strong tendency towards migration. The province became a safe haven for criminals threatening local residents and tourists. Large scale anti criminal operations carried out by the Georgian Special Forces as of March 2004 resulted in significant improvement of the situation.
Халық саны
Сван халқы, Сванетияның түпкілікті халқы, грузин этносының кіші тобы болып табылады. 1930 жылға дейін мингрелдер мен свандар жеке санақ тобында есептелген, бірақ содан кейін грузиннің кеңірек санатына жатқызылды. Олар грузин православиесінің дінін ұстанады және 4-6 ғасырларда христиан дініне көшкен. Дегенмен, ежелгі дінге байланысты қалдықтар сақталған. Әулие Георгий (жергілікті тұрғындар оны Джгерэг деп атайды), Грузияның қасиетті қамқоршысы, ең құрметті қасиетті тұлға. Сван халқы көптеген ежелгі дәстүрлерін сақтап келді, соның ішінде қандық кек алу салтын. Олардың отбасылары шағын, ал әке отбасының басшысы болып табылады. Көбінесе екі тілді, грузин және өздерінің жазбаша түрі жоқ сван тілін қолданады, бұл тілдер грузин, мингрел және лаз тілдерімен бірге Оңтүстік Кавказ немесе картвел тілдер отбасын құрайды.
The Svans, the indigenous population of Svanetia, are an ethnic subgroup of the Georgians. Until the 1930s, Mingrelians and Svans had their own census grouping, but were classified under the broader category of Georgian thereafter. They are Georgian Orthodox Christians, and were Christianized in the 4th 6th centuries. However, some remnants of old paganism have been maintained. Saint George (known as Jgëræg to the locals), a patron saint of Georgia, is the most respected saint. The Svans have retained many of their old traditions, including blood revenge. Their families are small, and the husband is the head of his family. Typically bilingual, they use both Georgian and their own, unwritten Svan language, which together with the Georgian, Mingrelian, and Laz languages constitute the South Caucasian or Kartvelian language family.
Мәдениет және туризм
Сванетия сәулеттік қазыналарымен және көркем пейзаждарымен танымал. Сванетияның ботаникасы саяхатшылар арасында аңызға айналған. 9-12 ғасырларда тұрғызылған әйгілі Сванетия мұнаралы үйлері аймақтың ауылдарын одан да тартымды етеді. Осы бірегей үйлердің көп болуы және ортағасырлық ауылдық елді мекеннің ерекше сақталуының арқасында 1996 жылы Жоғарғы Сванетиядағы Ушгули қауымы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Сван әндері мен билері – ерекше мәдени дәстүрлер. Сванетия, мүмкін, ең архаикалық үш бөлімді көп дауысты ән өнерімен мақтанады. Олардың көптеген әндері дөңгелек билермен байланысты, өте жоғары дауыспен орындалады және диссонанстық аккордтарға толы.
Svanetia is known for its architectural treasures and picturesque landscapes. The botany of Svanetia is legendary among travelers. The famous Svanetian tower houses, erected mainly in the 9th 12th centuries, make the region's villages more attractive. With a high quantity of these unique houses and exceptional preservation of a medieval rural village, the community of Ushguli in Upper Svaneti was listed as a UNESCO World Heritage Site in 1996. Svan songs and dances are notable cultural traditions. Svanetia boasts arguably the most archaic three part polyphonic singing. Most of their songs are connected to round dances, are performed very loudly and are full of dissonant chords.